هنوز توافقی برای حل مسائل ایران و آژانس صورت نگرفته است
بیانیه آقای گروسی، دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ارتباط با پرونده هستهای ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
بیانیه آقای گروسی در ارتباط با ایران مثبت است اما ایشان اعلام نکردند که در زمینه پروندههای باقیمانده توافق عملی انجام شده و او تاکید نکرده که قرار است که در آینده توافق صورت بگیرد، اما به طور کل اگر توافقی بین ایران و آژانس عملیاتی شود، اقدام مثبتی است و در این صورت امکان اینکه شورای حکام علیه ایران قطعنامه صادر کند و پرونده ایران را به شورای امنیت ارسال گردد، منتفی خواهد شد.
گروسی در گذشته هم سفرهایی به تهران داشت و سفر خود را مثبت ارزیابی کرد اما در گزارش به شورای حکام مسائل به گونه دیگر آورده شد و قطعنامههای ضد ایرانی در شورای حکام به تصویب رسید چه میزان ممکن است این روند مجددا در دستور کار گروسی قرار گیرد؟
طبیعی است که گروسی گزارش خود را از وضعیت پرونده هستهای به شورای حکام ارسال خواهد کرد اما اینکه چگونه در ارتباط با شورای حکام گزارش دهد که با تهران بر اساس چه شیوهای به توافق رسیده است، کمی شرایط را پیچیده میکند. گروسی باید به قدرتهای بزرگ و اعضای شورای امنیت این اطمینان را بدهد که با ایران به توافق خواهد رسید. با این وجود هنوز هم احتمال قطعنامه دادن از سوی شورای حکام علیه ایران وجود دارد. حال باید دید این قطعنامه توصیه به ایران برای همکاری با آژانس خواهد بود یا اینکه یکسره پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارسال خواهد کرد.
اگر آژانس رویکرد مثبتی داشته باشد و اعلام کند زمینه همکاری با ایران فراهم شده آنگاه شرایط چگونه خواهد شد؟
در این صورت بحث ارسال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت و اینکه شورای امنیت در ارتباط با پرونده ایران تصمیمگیری کند، منتفی خواهد شد.
آیا در این میزان که آژانس و ایران تمایل به مذاکره دارند طرفین برجام هم تمایلی از خود برای بازگشت به برجام و انجام تعهدات برجامی نشان میدهند؟
شرایطی خاص در 2015 موجب شد برجام به تصویب برسد آن شرایط در حال حاضر وجود ندارد. اینکه مذاکرات جدیدی شروع شود، احتمال آن غیرممکن نیست، اگرچه در حال حاضر بحثهای جدیدی هم به وجود آمده است مانند مساله اوکراین، حقوق بشر، تحولات داخلی ایران و تحولات خاورمیانه که این موارد سایه بر برجام انداختهاند و باید انتظار داشت در شرایط جدید مذاکرات نو آغاز شود نه صرفا بحث هستهای مانند 2015
با این روند که سایر پروندهها هم به پرونده هستهای اضافه شده، امکان احیای برجام را امکانپذیر میدانید؟
توافقات کنونی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتوانست دو سال قبل صورت بگیرد آنگاه اکنون مشکلات کنونی به وجود نیامده بود. در مورد برجام هم همین طور. هر مقدار زمان میگذرد، فرصت ها کم میشود و ضررهای بیشتری به کشور تحمیل میشود و حاشیههای دیگری بر پرونده هستهای سایه میافکند و رسیدن به توافق سختتر خواهد شد. کما اینکه اگر قرار باشد هم اکنون طرفین وارد مذاکره شوند دستور کارهای جدیدی به میز مذاکرات افزوده خواهد شد و زمان رسیدن به توافق طولانیتر خواهد شد. حتما باید برای توافق هستهای زمان بندی جدیدی تعیین شود و شروط جدیدی در آن دیده شود. البته اینکه این شروط جدید تا چه میزان میتواند مورد پذیرش ایران و اروپاییها قرار بگیرد، قابل بررسی است. هر مقدار زمان بگذرد، هزینههای اقتصادی بیشتری نصیب ایران خواهد شد. با این حال با توجه به تحریمهای سختی که اخیرا به ایران تحمیل شده حتی اگر توافق حول محور برنامه هستهای صورت بگیرد تاثیر چندانی بر وضعیت تجارت خارجی ایران و رفع تحریمها نخواهد گذاشت.
نوع نگرش توافق در تهران و غرب یکی نیست آیا نیاز نیست به یک وحدت دست یابند تا به توافق پایدار دست یابیم؟
بالاخره مذاکره باید در سطوح مختلف شروع شود و طرفین طبق دستور مذاکرات اولویت بندی های خود را مشخص کنند و بر اساس آن توافق کرده و وارد مذاکره شوند. مذاکره دفعی شروع نخواهد شد. مقدماتی برای آغاز مذاکرات نیاز است. واسطهها در اینجا نقش خواهند داشت و یا از طریق کارشناسان مذاکره صورت خواهد گرفت و در مرحله بعد سطوح بالاتر با هم مذاکره میکنند تا مذاکره به نتیجه برسد. توافق برجام یک توافق سیاسی است و مسئولان عالیرتبه کشور باید آن را بپذیرند. دولت اگر یک سال قبل روی توافق 2015 ایستاده بود اکنون به بازگشت به برجام نزدیکتر بودیم، اما اکنون اگر دولت وارد مذاکرات شود باید زمان زیادی را طی کند که به یک توافق جدید برسد و آن توافق هم چگونه اجرا شود، قابل بحث است. اگر برجام هم حل و فصل نشود نگاه به شرق را تقویت کرد چون چاره دیگری نیست. رابطه با شرق هم تحول جدیای در وضعیت اقتصادی کشور ایجاد نخواهد کرد.
مقامات آمریکا اعلام کردهاند در انتظار تصمیم آژانس هستند تا در مورد برجام تصمیماتی بگیرند، نقش آژانس را در روابط تهران و غرب چگونه ارزیابی میکنید؟
آژانس بر روی صلح آمیز بودن پرونده هستهای ایران کار میکند. اگر آژانس گزارش دهد که پرونده هستهای ایران کاملا صلحآمیز است یکی از مشکلات مورد اختلاف فیمابین تا حدود بسیار زیادی حل و فصل میشود اما اگر آژانس چنین گزارشی را ندهد، آنگاه کار پیچیده خواهد شد. اگر موضوعاتی روی میز باقی بماند، طرفهای مقابل بر اساس آن مواضع خود را تنظیم خواهند کرد و این تنظیم روابط هم متناسب به سطح همکاری ایران با آژانس خواهد بود.
نوع سیاست خارجه ایران در ارتباط با برجام را چگونه میدانید؟
اول باید مساله قرار، تصمیم و سیاست در ایران حل شود. در این معنا که یک تصمیم اساسی در ایران گرفته شود که آیا ظرفیتهای اقتصادی برای کشور مهم است یا پیشبرد برنامه هستهای در اولویت ایران قرار دارد. این تصمیم باید در ابتدا در تهران گرفته شود و در مرحله بعد تیم هستهای متناسب با آن انتخاب شود. تیمی که بتواند چارچوب ها و دستورالعملها را با طرفهای مقابل پیش ببرد و منافع کشور را پیش ببرد.
دورنمایی وجود دارد که تیم مذاکره کننده بتواند به گونهای مذاکره کند که در آینده توافقی حاصل شود؟
اقدام اخیر ایران و آژانس تنها یک دریچه مثبت برای رسیدن به توافق است.
نگاه به شرق در دولت کنونی را چگونه ارزیابی میکنید. همچنین نگاه به اروپا در دولت قبل را چگونه میدانید چرا هیچ اعتدالی در این زمینه دیده نمیشود؟
تا زمانی که یک سیاست کلی و جامع در عرصه سیاست خارجی حاکم نباشد، دولتها نقش اساسی در پیشبرد سیاست خارجه ندارند و دولتها تنها در این زمینه تاثیرات خرد دارند. سیاست کلی ایران در برابر نوع نگاه غرب تعریف شده است و بر اساس این نگاه ایران به سمت چین و روسیه تمایل پیدا میکند در حالی که سیاست بر اساس یک نگاه واحد باشد آنگاه فرصت ها و تهدیدات ارتباط با هر نقطه از جهان مورد محاسبه قرار میگیرد و بر اساس فرصتها تصمیم گیری شده و تهدیدات تبدیل به فرصت میشود. اگر بحث، بحث توسعه باشد، باید بررسی کرد که روابط با شرق باعث توسعه میشود یا روابط با کشورهای صنعتی؟ تجربه نشان داده روابط مطلق با شرق دستاورد چندان اقتصادی ندارد. سیاست باید بر اساس توسعه اقتصادی و توسعه ملی تنظیم شود.
روسیه و آمریکا همچنان در بحث اوکراین درگیر هستند. آیا ممکن است این دو کشور برجام را فعلا کنار گذاشته و نیازی به بازگشت به آن نبینند؟
اوکراین برای اروپا اهمیت بیشتری از برنامه هستهای دارد. از این رو باید توجه داشت تا زمانی که سیاست ایران در آن جنگ اوکراین به گونهای موضع نگیرد که غربیها از تهران تهدیدی احساس نکنند، طبیعتا آنها هم علاقهای نخواهند داشت که برجام، احیا شود. اکنون بسیاری از مسائل برای اروپا تغییر کرده و طبیعتا این موارد باید همراه با برجام حل و فصل شود در این معنا که اروپا تنها به فکر حل و فصل پرونده هستهای ایران در قالب برجام نیست. از این رو لازم است تصمیم جدی در مورد چارچوبهای سیاست خارجی کشور گرفته شود.
