تاثير جنگ روسيه و اوکراين بر صنعت نفت و گاز ايران
نتايج جنگ روسيه و اوکراين آن طور که انتظار ميرفت، پيش نرفته است. تصور اين بود که ظرف يک هفته کنترل اوکراين به دست روسيه ميافتاد و در عرصه اقتصاد هم صادرات گاز روسيه به اروپا از طريق خط لوله «نورد استريم 2» و نفت روسيه به جنوب اروپا نيز بايد افزايش مييافت و در نهايت وزن روسيه در بازار انرژي تغيير ميکرد و به گسترش کنترل اين کشور بر قيمتهاي بازار انرژي منجر ميشد.
اهميت ميدان گازي پارس جنوبي
به منظور درک ميزان اهميت ميدان گازي پارس جنوبي در بازار گاز و نيز اهميت فاز يازده آن در کل اين پروژه بايد به ياد داشت که پارس جنوبي يک بخش از يک ميدان دو بخشي است که مساحت کل آن بالغ بر 9700 کيلومتر وسعت است؛ که اين مسئله آن را به بزرگترين ميدان گازي در جهان تبديل ميکند. مجموع ذخاير گازي اين ميدان بالغ بر 51 تريليون مترمکعب (TCM) گاز طبيعي و 50 ميليارد بشکه ميعانات گازي است. بخش متعلق به قطر با مساحت بالغ بر 6000 کيلومتر موسوم به «گنبد شمالي» يا ميدان شمالي تامينکننده خوراک مورد نياز گاز طبيعي مايع صادر شده توسط امارات به عنوان بزرگترين صادر کننده جهاني گاز مايع است. بخش متعلق به ايران نيز با مساحت 3700 کيلومتر با تخمين ذخاير 14.2 تي.سي.ام به علاوه 18 ميليارد بشکه ميعانات گازي است. تخمين زده ميشود که 40 درصد از ذخاير 33.8 تريليون متر مکعبي ايران را در خود جاي داده و بيش از 80 درصد توليد گاز ايران را تامين کند.بعد از امضاي برجام توسط ايران در سال 2015 رقابتي ميان شرکتهاي نفت و گاز بينالمللي براي مشارکت در پروژههاي توسعهاي فازهاي مختلف پارس جنوبي با تمرکز بر بزرگترين فاز آن يعني فاز 11 کليد خورد. هدف اوليه توليد فاز يازده رسيدن به توليد 51 ميليون مترمکعب (ام.سي.ام) گاز و نيز حدود 335 هزار بشکه نفت در روز است که در فاز اول توسعه اين ميدان، قرار بود حجم کلي توليد به يک پنجم اين مقدار برسد. از سهام پروژه فاز يازده بود تا زمان خروج آمريکا از برجام نزديک به حدود 1 ميليارد دلار در پروژه سرمايهگذاري کرده بود. بعد از خروج آمريکا از برجام شرکت فرانسوي توتال نيز متعاقبا از قرارداد خارج شد و به اين ترتيب مطابق قرارداد سهم شرکت ملي نفت چين سينوپک ديگر شريک پروژه از 30 درصد به 50/1 درصد و مابقي سهام نيز به شرکت پتروپارس ايران شريک ايراني قرارداد رسيد.
تحريمهاي نفت و گاز دوره ترامپ
متاسفانه براي ايران اين درست زماني بود که در سال 2018 دونالد ترامپ رئيس جمهور وقت ايالات متحده آمريکا توجه شخصي خود را به چين معطوف کرد. او به عنوان اولين قدم در راه تقابل با نفوذ اقتصادي چين تعرفه 25 درصدي به روي 16 ميليارد دلار از واردات امريکا از محصولات چيني وضع کرد. وضع تحريمهاي جدي عليه جمهوري اسلامي ايران و نيز توجه ترامپ به رقابت اقتصادي با چين موجب شد که پکن تمرکز خود را بر پروژههايي در ايران معطوف کند که به آنها نياز بيشتري دارد. اين پروژهها شامل تامين نفت مورد نياز اقتصاد رو به رشد چين از ميادين بزرگ نفتي ايران به منظور حفظ رشد اقتصادي اين کشور است. در نتيجه به طور مشخص منافع چين در پروژههايي که به آنها نياز کمتري داشت از جمله فاز يازده پارس جنوبي از ميان رفت. بعد از خروج ايالات متحده از برجام توافقي ميان روسيه و چين شکل گرفت که تا زماني که چين بتواند دوباره در پروژه به صورت کامل برگردد، روسيه ادامه کار را با امضا هفت توافقنامه در حوزههاي نفت و گاز ادامه دهد. اين در حالي بود که پکن پيشبيني ميکرد با خروج ترامپ از قدرت -هر زماني که رخ دهد- اين کشور دوباره به پروژههاي گازي ايران بازگردد. در اين زمان ابراهيم رئيسي رئيس جمهوري ايران با سفر به مسکو و ديدار با پوتين نخست سفر رئيس جمهوري ايران به روسيه را بعد از پنج سال صورت داد. مطابق اظهارات جواد اوجي وزير نفت ايران، در بخشهاي متعددي از توافق 20 ساله، موضوع توسعه مشترک ميادين نفت و گاز، ساخت پالايشگاه و انتقال تکنولوژي وجود داشته است. اين توافق با ديدار متقابل پوتين از تهران در جولاي سال 2022 و امضا يک تفاهمنامه گسترده به ارزش 40 ميليارد دلار بين شرکت ملي نفت ايران و غول نفت و گاز روسيه گاز پروم تقويت شد. در اين تفاهم نامه گاز پروم قول همکاري مشترک و کمک به شرکت ملي نفت ايران به منظور توسعه ميدان گازي پارس شمالي و کيش به ارزش 10 ميليارد دلار با هدف توليد روزانه 10 ميليون متر مکعب گاز را داد. روسيه همچنين قول همکاري به منظور تکميل پروژههاي متعدد توليد گاز مايع طبيعي و ساخت خط لوله گاز را با شرکت ملي نفت ايران داد. يکي از مقامات سازمان امنيت انرژي اروپايي گفته «پوتين فکر ميکرد که در صورت تهاجم به اوکراين اين کشور در ظرف يک هفته به زانو در ميآيد و تجارت مانند هميشه ادامه خواهد داشت. اما زماني که اوکراين با کمکهاي اتحاديه اروپا و آمريکا مواجه شد، پوتين در شرايطي قرار گرفت که صريحا بيان کرد در حال حاضر روسيه هيچ چيزي براي ارائه به ايران ندارد و تنها چيزي که روسيه ميتواند به ايران ارائه کند، برخي محصولات پيشرفته نظامي نظير سيستمهاي پدافندي موشکي بهبود يافته اس 300 يا جنگندههاي سوخو 35 است.
