نگاهی به عملکرد دولت در کنترل بازار
دولت از ابتدای امسال با خلوص نیت تلاش کرد هر طور شده میل و اشتیاق قیمتها را در بازارهای مختلف از خوراکی گرفته تا سکه و ارز و خودرو کنترل کند. اولین و بزرگترین اقدام دولت تغییر رویه یارانه خوراکیها بود. اواخر اردیبهشت امسال، یارانهای که پیش از این به تولیدکنندگان اختصاص پیدا میکرد، مستقیم برای مردم واریز شد. این اتفاق در ابتدا به مرغ، روغن، تخممرغ و لبنیات شوک وارد کرد و تقاضای خرید این محصولات را بهشکلی چشمگیر کاهش داد. تولیدکنندهها به همین دلیل در نیمه دوم سال تلاش کردند با رقابت در کاهش قیمت یا اعمال تخفیف مشتریان خود را برگردانند. قیمت خودرو چالش بعدی دولت در سال ۱۴۰۱ بود؛ معرفی سامانه یکپارچه فروش خودرو و عرضههای بورسی سیاست دولت در این بخش را تشکیل میدهد و اگرچه تلاشهای زیادی برای سروسامان دادن به وضعیت انجام دادهاند، اما بهنظر میرسد تا متعادل شدن بازار هنوز راه درازی در پیش داریم. فروش اوراق گواهی ارزی در بانکها، افزایش سخاوتمندانه سهمیه ارز و معرفی حداقل دو سامانه برای نوبتدهی اینترنتی جهت برچیدن صف جلوی صرافیها از جمله سیاستهای دولت در بازار ارز بود. قیمت سکه که هم پای نرخ دلار
رشد کرده هم باعث شد دولت به فروش سکه و ربع سکه در بورس رو بیاورد. مبارزه هنوز ادامه دارد و برای مشاهده نتیجه نهایی باید صبر پیشه کنیم.
بازار خوراکی
دولت اوایل امسال تصمیم گرفت فاز جدید طرح هدفمندی را کلید بزند و یارانهای که قبلا به تولیدکنندگان تعلق میگرفت، مستقیم دست خود مردم برسد. در عوض این کار، قیمت مصوب محصولات پرمصرف مثل روغن، مرغ، تخممرغ، شیر، پنیر و ماست بالا رفت. اطلاعات مرکز آمار نشان میدهد، در دو ماه اول امسال، مرغ بهطور متوسط کیلویی ۳۲ تا ۳۴ هزار و ۵۰۰ هزار تومان فروخته شده، اما قیمت مرغ چهار ماه بعد این محدوده را پشتسر گذاشت و در ماههای مهر و آبان تا ۶۵ هزارتومان پیش رفت. قیمت روغن که در اردیبهشت ۱۴۰۱، با مصوبه دولت به ۶۳ هزار تومان رسید، سرنوشت متفاوتی را تجربه کرد. تا اواخر اردیبهشت، میتوانستیم یک بطری ۸۰۰ میلیلیتری روغن مایع را با قیمت متوسط ۱۷ هزار و ۶۵۰ تومان بخریم، اما دولت قیمت مصوب روغن مایع را به ۶۳ هزار تومان افزایش داد.
بازار سکه
قیمت سکه امسال پا بهپای نوسان بازار ارز و افزایش جهانی ارزش طلا، پیش رفت. سکه امامی در روزهای اخیر روی پله ۲۴ میلیون و ۱۳۰ تا ۲۴ میلیون و ۳۱۵ هزار تومان ایستاد، اما رکورد ۲۵ میلیون و ۲۶۷ هزار تومان هم در کارنامهاش دیده میشود. احتمالا باور نمیکنید، اما سکه در ابتدای سال ۱۲ میلیون و ۵۲۳ هزار تومان فروخته میشد. افزایش قیمت سکه باعث شد در اواسط آبان امسال، بانک مرکزی بهمنظور کنترل بازار از بورس کمک بگیرد و فروش سکه طلا در بورس کالا را در قالب اوراق گواهی سپرده سکه امکانپذیر کند. قیمت سکه امامی در بورس حالا تقریبا به ۲۲ میلیون و ۳۰۰ هزارتومان (هر برگه ۲۲۲ هزار و ۸۰۰ تومان) رسیده است و با نرخ ۲۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومانی بازار آزاد، حدود دو میلیون فاصله دارد. فروش ربع سکه در بورس، از ۲۴ دیماه آغاز شد و تا الان در سه مرحله ادامه پیدا کرده است.
بازار ارز
قیمت دلار اوایل امسال، روی پله ۲۶ هزار و ۲۳۰ تومان ایستاده بود و اگرچه در اردیبهشت تا ۲۵ هزار و ۵۸۰ تومان عقب نشست، اما در ادامه رکورد ۴۴ هزار و ۴۳۲ را از خود بهجا گذاشت. دولت پس از در رفتن فنر قیمت دلار، حکم به تغییر رئیسکل بانک مرکزی داد و کلید ساختمان میرداماد را به محمدرضا فرزین سپرد. مردی که میگفتند تجربه و تبحر بیشتری در امور اقتصادی دارد، اما مرور زمان نشان داد سیاستهای کلان دستنخورده باقی میمانند و بانک مرکزی ترجیح میدهد همچنان با صبر و حوصله امورات را پیش ببرد. تقسیمبندی مشتریان ارز به دو دسته خرد و کلان وهدایت آنها به بازارها و سامانههای دولتی، مهمترین عامل ایجاد نظم در بخش تقاضا باقی مانده است.
بازار خودرو
قیمت خودرو در سال ۱۴۰۱، روندی غیرمنطقی را دنبال کرده است. فروش کارخانه تنها با شرکت در قرعهکشی دورهای و بخت و اقبال امکانپذیر است. دولت برای کنترل این وضعیت، مانند بازار ارز تلاش کرد با هدایت تقاضا به مسیرهای مختلف تا حدودی حجم بازار را کاهش دهد. فروش خودرو در بورس یکی از این راهکارها بود که در تابستان رونمایی شد. دستورالعمل جدید شورای رقابت همچنین به تولیدکنندگان ماموریت داده دنبال راهکارهایی عملی برای منع یکساله فروش خودروهای ثبتنامی و تحویلی باشند. با این حال خود دولت هم میداند، مشکل اصلی بازار خودرو جای دیگری است و تا وقتی تعادل میان بخش عرضه و تقاضا به سطح مطلوبی نرسد، نباید به آرامش بازار خودرو خوشبین بود.
