رویکرد هاشمی در بحرانها یک الگو برای مسئولان کشور است
آشنايي شما با آيتا... هاشمي به چه زماني بازميگردد؟
آيتا... هاشمي شخصيتي بينظير و جامع در تاريخ انقلاب اسلامي بودند که از ويژگيهاي ممتازي برخوردار بودند. ايشان در مرحله اول معتمد و امين حضرت امام(ره) و پس از ايشان يار باوفاي مقام معظم رهبري در اداره کشور بودند. از سوي ديگر آيتا... هاشمي شخصيتي انديشمند، مفسر، عالم، مجاهد، مبارز، مدير و مدبر بودند. هنوز جاي خالي ايشان در نظام احساس ميشود. آشنايي بنده با آقاي هاشمي به سال1340 و پس از رحلت آيتا... بروجردي باز ميگردد. در آن مقطع زماني بنده طلبه جواني بودم که در حوزه علميه قم درس ميخواندم و آقاي هاشمي نيز در قم طلبگي ميکردند. در ابتداي سال1340 رژيم شاهنشاهي قصد داشت روحانيون و طلبهها را به سربازي بفرستد. به همين دليل بسياري از طلبهها و از جمله آقاي هاشمي را دستگير کردند تا به خدمت سربازي بفرستند. بسياري از طلبهها از سربازي فرار کردند اما آقاي هاشمي تمام دو سال را در پادگان باقي ماند و عنوان کرد قصد دارند قواعد و اصول نظاميگري را در دوران سربازي فرا بگيرند. آيتا... هاشمي شخصيت جامعالاطرافي بودند. بهعنوانمثال ايشان از نظر علمي سرآمد روزگار خود بودند و از اين نظر جايگاه ممتازي در حوزه علميه قم داشتند. متأسفانه شخصيت علمي آيتا... هاشمي کمتر مورد توجه قرار گرفته و نسل جديد با اين جنبه از شخصيت ايشان زياد آشنا نيست. اين در حالي است که آقاي هاشمي يک مجتهد مسلم و از شاگردان ممتاز حضرت امام(ره)، علامه طباطبايي و آيتا... محقق داماد بودند. از سوي ديگر ايشان با شهيد باهنر و شهيد مفتح همدوره و هم بحث بودند. آيتا... هاشمي در عين اينکه از نظر علمي داراي جايگاه ممتازي بودند اما در مبارزات سياسي نيز حضور فعال و تعيينکنندهاي داشتند و در اين راه سختيها و شکنجههاي زيادي ديدند و در مقاطع مختلف توسط رژيم شاهنشاهي دستگير شدند.
چرا شخصيت علمي آيتا... هاشمي کمتر موردتوجه قرار گرفته است؟
بنده بارها اين نکته را به ايشان گوشزد ميکردم. يک بار بنده به آيتا... هاشمي گفتم چرا شما نيز مانند برخي از بزرگان جلسات درس و بحث در زمينه فقه و فلسفه در تهران برگزار نميکنيد؟ ايشان در پاسخ به من عنوان کردند: « بسيار علاقه دارم اين کار را انجام بدهم اما به دليل مشغله و گرفتاريهايي که دارم فرصت برگزاري کلاس درس را ندارم.» البته ايشان در اين مورد حق داشتند. بههرحال آقاي هاشمي از ابتداي انقلاب در مناصب مختلف و مهمي حضور داشتند. مناصبي مانند رياست مجلس، رياستجمهوري، فرماندهي جنگ، امامجمعه تهران و رياست مجمع تشخيص مصلحت نظام بسيار وقتگير و طاقتفرسا بود و ايشان بهواقع فرصت کافي براي برگزاري کلاس درس نداشتند. بنده در مجلس دوم که آقاي هاشمي رياست آن را برعهده داشتند بهعنوان نماينده حضور داشتم. يکبار بهخاطر ميآورم که نايبرئيس مجلس به بنده گفت: «آقاي هاشمي در طول شبانهروز فقط چهار ساعت ميخوابند و در حدود بيست ساعت در طول شبانهروز در مديريت مجلس و کشور فعاليت ميکنند.» اين در حالي بود که کشور در آن مقطع زماني درگير جنگ تحميلي هم شده بود و آقاي هاشمي علاوه بر اينکه رياست مجلس را برعهده داشتند به دستور حضرت امام(ره)فرماندهي جنگ را نيز برعهده داشتند. از سوي ديگر ايشان در شرايطي مسئوليت مجلس، جنگ و رياستجمهوري را برعهده گرفتند که کشور با مشکلات بسيار زيادي مواجه شده بود. با اينوجود بسياري از مشکلات و بحرانهاي مهم تاريخ انقلاب به دست آيتا... هاشمي و تدبير ايشان حل شدند. نکته ديگر اينکه پس از جنگ تحميلي کشور در وضعيت ناگواري قرار داشت و جنگ براي ما خرابيها و نابسامانيهاي زيادي به بار آورده بود. در اين مقطع زماني نيز آقاي هاشمي طلايهدار سازندگي و آبادي کشور شدند و تلاش کردند خرابيهاي جنگ را بازسازي کنند و کشور را دوباره در مسير پيشرفت و ترقي هدايت کنند. به همين دليل نيز ايشان به «سردار سازندگي» معروف شدند که در واقع لقبي برازنده ايشان بود. در نتيجه يکي از دلايل تشابه آيتا... هاشمي با اميرکبير علاقه و ميل هر دو اين شخصيتهاي تاريخي براي آبادي و سربلندي ايران بوده است.
آيتا... هاشمي به مرد بحرانها معروف بودند. رويکرد ايشان در بحرانها به چه صورت بود؟آيا اين رويکرد امروز ميتواند به عنوان يک الگو براي مسئولان کشور باشد؟
يکي از بحرانهاي بزرگ پس از پيروزي انقلاب، جنگ تحميلي بود و بحران ديگر شرايط خاتمه دادن به جنگ که مرحوم هاشمي درايت خود را به خوبي در اين مقطع زماني نشان داد. بنده در آن مقطع زماني بهعنوان نماينده در مجلس حضور داشتم و آيتا... هاشمي رياست مجلس را برعهده داشتند. من بهخوبي بهخاطر ميآورم که در آن مقطع زماني همه بزرگان کشور نسبت به اين مسأله نگران بودند که حضرت امام(ره) چگونه ميخواهد مردم را براي اعلام پايان جنگ متقاعد کند. در اين بين آقاي هاشمي معتقد بودند که حضرت امام(ره) خود بهخوبي به اين مسأله آگاهي دارند که به شيوهاي با مردم سخن بگويند و واقعيت ماجرا را براي مردم بازگو کنند. البته در اين زمينه بسياري از مسئولان نيز با آقاي هاشمي همعقيده بودند و بر اين مسأله تأکيد ميکردند. در اين مقطع زماني برخي با پايان جنگ مخالف بودند و در حال تلاش بودند که حضرت امام(ره) را براي ادامه جنگ متقاعد کنند. اين عده براين باور بودند که راه بيتالمقدس از راه کربلا ميگذرد و با تصرف خاک عراق ميتوان آماده حرکت به سمت بيتالمقدس شد. در اين مقطع زماني آيتا... هاشمي طي جلسات متعدد وضعيت تسليحات و توانايي کشور و همچنين شرايط دشمن و چشم انداز آينده جنگ را براي حضرت امام(ره) تشريح و تبيين کردند. حضرت امام(ره) نيز با درايتي که داشتند استدلالهاي آيتا... هاشمي و همراهان ايشان را پذيرفتند و قطعنامه598 را پذيرفتند. نکته قابل تأمل اينکه آيتا... هاشمي که به دليل فرماندهي جنگ با وضعيت نظامي ايران آشنايي کامل داشت در دوران رياستجمهوري خود بسياري از کمبودهاي نظامي ايران را برطرف کرد و دستور ساخت و طراحي بسياري از سلاحهاي مهم و استراتژيک امروزي کشور را صادر کرد. در نتيجه بسياري از ساختارهاي نظامي کشور در دوران رياستجمهوري آقاي هاشمي و با دستور مستقيم ايشان شکل گرفت و ايشان در طراحي توانايي نظامي ايران نقش برجستهاي ايفا کردند. به همين دليل است که در شرايط کنوني ايران از نظر تواناييهاي نظامي قدرت اول منطقه بهشمار ميرود. مسأله مهم ديگري که پس از جنگ رخ داد نقش آيتا... هاشمي در مديريت عمليات مرصاد بود که منافقين پس از پذيرش قطعنامه به ايران حمله کرده بودند. در اين مقطع زماني آقاي هاشمي شخصا وارد کرمانشاه شدند و به مدت يک هفته مديريت عمليات را با فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش برعهده داشتند و از نزديک بر همه مسائل نظارت ميکردند. من معتقدم رويکردي که هاشمي در بحرانها داشت ميتواند به عنوان يک الگو براي مسئولان کنوني کشور مورد استفاده قرار بگيرد. با اينوجود ما مشاهده ميکنيم که در هفته دفاع مقدس، صداوسيما هيچ عکس و سخني از آيتا... هاشمي بهعنوان فرمانده جنگ نشان نميدهد. بنده در اينجا قصد دارم از صداوسيما بهخاطر اينگونه رفتارها گلايه کنم.
اگر هاشمي امروز بود چه ميکرد؟
آيتا... هاشمي داراي يک جايگاه خاص در نظام تصميم گيري به خصوص در مقاطع بحراني بودند و کمتر کسي را ميتوان پيدا کرد که از نظر صبر و تحمل و گذشت مانند ايشان باشد. بنده در طول دولتهاي نهم و دهم با آيتا... هاشمي در ارتباط بودم و از نزديک با دغدغههاي ايشان نسبت به توهينهايي که نسبت به وي و خانواده ايشان صورت ميگرفت آگاهي دارم. حتي در طول مجلس نهم که برخي انواع و اقسام توهينها و تهمتها را عليه آقاي هاشمي انجام ميدادند ايشان هيچگونه مقابله بهمثل نميکرد و براي انسجام و وحدت کشور از پاسخگويي خودداري ميکرد. من چندين بار به ايشان گفتم چرا در مقابل اين هجمهها واکنش نشان نميدهيد و بدگويان را رسوا نميکنيد. آيتا... هاشمي در پاسخ به بنده و ديگر دوستان که چنين درخواستي داشتند عنوان ميکردند: «من براي حفظ نظام و انقلاب صبر ميکنم و چاره هم بهجز صبر ندارم.» آقاي هاشمي اولين فردي بودند که خطر احمدينژاد را به بزرگان نظام گوشزد کرد. ايشان در محافل خصوصي عنوان ميکردند که من از همان ابتدا به اين مسأله پي برده بودم که احمدينژاد خرابيهاي زيادي براي کشور به بار خواهد آورد و اين نکته را بهدفعات به بزرگان و صاحبنظران گوشزد کرده بودم. حتي ايشان عنوان ميکردند که بنده به برخي از کميسيونهاي مجمع تشخيص مصلحت نظام نيز اين مساله را گوشزد کرده بودم اما آنها در سالهاي ابتدايي اين خطر را جدي نگرفتند. با اينوجود پس از چند سال که احمدينژاد ماهيت خود را نشان داد و به نابسامانيها در کشور دامن زد اين افراد نيز حق را به بنده دادند و عنوان کردند بايد زودتر به حرف شما گوش ميکرديم. آيتا... هاشمي بهاندازهاي در فضاي سياسي باتجربه و خبره شده بودند که آينده سياسي ايران را بهراحتي تحليل و ارزيابي ميکردند. به همين دليل نيز مقام معظم رهبري با آيتا... هاشمي مشورت ميکردند و ايشان در تمام سياستگذاريهاي کلان کشور نقش مهمي ايفا ميکردند. بنده بهخاطر دارم که يکبار آيتا... هاشمي قصد داشتند به سفر بروند. با اينوجود مقام معظم رهبري از ايشان خواسته بودند که درباره مشورت درباره يک مسأله مهم با رهبري ديدار کنند که آيتا... هاشمي سفر خود را لغو کرده بودند و براي مشورت خدمت مقام معظم رهبري رسيده بودند. البته اين مشورت دوطرفه بود و آيتا... هاشمي نيز در همه مسائل مهم و تأثيرگذار داخلي و خارجي با آيتا... خامنهاي مشورت ميکردند و نظرات ايشان را جويا ميشدند. به همين دليل در شرايط کنوني جاي خالي ايشان در نهادهاي تصميمگيري نظام احساس ميشود. شايد مهمترين نکتهاي که امروز ميتواند راهگشاي بحرانهاي کشور بايد عقلانيت و دورانديشي هاشمي بود که جاي خالي آن امروز احساس ميشود.
