برجام و نشانههاي مثبت
آخرين کلمهاي که نماينده آمريکا بر زبان آورد اين بود که «ايران، تمايلي ندارد.» حال اگر ايران تمايل داشته باشد چه؟ اتحاديه اروپايي ميگويد که هيچ گزينهاي بهتر از برجام نيست. توافق هستهاي ايران، اين روزها، شبيه همان سريال تلويزيوني هالووين است. برجام هم به نظر ميرسد که به يک سريال بيپايان مردن و زنده شدن دوباره تبديل شده باشد. کمتر از دو هفته پيش، رابرت مالي، نماينده دولت بايدن در امور ايران گفت که چون تهران به احياي برجام «تمايلي ندارد»، آمريکا هم «روي اولويتهاي ديگر تمرکز کرده است.» اما اگر ايران دوباره علاقهمند شده باشد، چه؟ همين نهم دسامبر بود که حسين اميرعبداللهيان، وزير امور خارجه ايران، پس از تماس تلفني با جوزف بورل، نماينده عالي امور خارجي و سياست امنيتي اتحاديه اروپايي و هماهنگ کننده سازمان ملل براي گفتوگوهاي هستهاي، در توئيتي گفت: «ما در مسير مرحله نهايي يک توافق خوب، محکم و پايدار هستيم.» سه روز بعد، بورل، در گزارش به شوراي امور خارجي اتحاديه اروپايي گفت: «ما گزينهاي بهتر از برجام نداريم تا اطمينان حاصل شود که ايران سلاح هستهاي توليد نخواهد کرد. اين همچنان به سود ماست.» بورل گفت که اتحاديه اروپايي بايد پروندههاي حقوق بشر، پهپادهاي روسيه و برجام را جدا از هم نگهدارد و خواهان ادامه تعامل با ايران «تا سرحد امکان» در زمينه هستهاي به رغم سکون کنوني باشد. پاسخ وزير امور خارجه ايران به اتحاديه اروپايي درباره برجام اين بود که «ايران ميخواهد يک توافق پايدار را امضا کند و آماده است تا گفتوگوها را در انطباق با پيشنويس گفتوگوهاي وين قطعي کند، (پيش نويسي) که نتيجه ماهها گفتوگوهاي دشوار و فشرده است.» کمي پس از آن بود که ايران موافقت کرد هيات سازمان بينالمللي انرژي هستهاي در هجدهم دسامبر از ايران ديدن کند تا تلاش کنند اختلافات بر سر نقض احتمالي توافقنامه پادمان هستهاي حل و فصل شود.
تمايل تازه
منابع محلي و مقامهاي رسمي هم به المانيتور ميگويند که ايران در واقع در حال ارسال علامت از تمايل تازه اش در امضاي توافق هستهاي است. شايد بدبينيهايي نسبت به مقاصد تهران در ميان باشد اما با توجه به حساسيت مساله، نميشود نسبت به آنچه ظاهرا يک چرخش احتمالي در موضع تهران است، بيتفاوت بود. انتقاد و تحريمهاي آمريکا و اروپا، از نگاه تهران بخشي از کارزاري است که بهويژه اسرائيل و عربستان سعودي را هم در برميگيرد تا جمهوري اسلامي را بيثبات سازد. براي دولتمردان ايران شايد زمانش رسيده که موضوع بحث را دوباره به سمت توافق هستهاي بچرخانند. دستاورد اقتصادي توافق هم، با آزاد شدن داراييهاي مسدود شده و رفع تحريم بخشهاي انرژي و مالي، بسيار کارساز است. همچنين شايد اين ادراک در ميان برخي از مستولان ايران حاصل شده باشد که آنها بودند که توافق را در ماه اوت ناتمام گذشتند. آن زمان، توافق در دسترس بود، اما ايران مسائل پادماني را پيش کشيد و خواستار تضمينهاي بيشتري از آمريکا در صورت خروج احتمالي دوباره از برجام شد. شايد بازگشت بنيامين نتانياهو، که يک مخالف پابرجاي توافق هستهاي است هم، انگيزه ديگر تهران براي بازگشت به گفتوگوها باشد. نتانياهو هفته پيش به رسانه سعودي العربيه گفت که هرچه بتواند براي جلوگيري از رسيدن ايران به آنچه او سلاح هستهاي ادعا ميکند انجام ميدهد، حتي بدون رضايت آمريکا. شايد تعميق هماهنگي امنيتي اسرائيلي - سعودي عليه تهران به عنوان يک بحران بهويژه در شرايط کنوني ارزيابي ميشود.
بايدن ميتواند در رابطه با ايران، به واقع گرايي روي آورد؟
بايدن، بازگشت به توافق هستهاي ايران را اولويت نخست دولت خود قرار داد و بارها گفته که ديپلماسي بهترين رويکرد براي جلوگيري از دستيابي ايران به بمب هستهاي است. انگيزه رسيدن به يک توافق، بايد همچنان نيرومند باشد. ديپلماسي هستهاي، هرگز براي پاداش دادن به ايران نبوده است. هدف اين ديپلماسي، جلوگيري از دستيابي ايران به بمب هستهاي و پيامدهايي بوده که با خود خواهد آورد از جمله يک مسابقه تسليحاتي منطقهاي. دولت بايدن، محتاطانه گفته که از برجام نوميد نشده همانطور که «اولويتهاي ديگري» هم دارد. توافقي که در ماه اوت روي ميز قرار داشت و از نظر فني هنوز هم معتبر است، پيشنويس مورد تاييد اتحاديه اروپايي/آمريکاست. بازگشت به گفتوگوها، البته، با ايران آغاز ميشود اما اگر ايران دوباره علاقهمند شده باشد، آمريکا هم بايد، برجام را جايگزين «ديگر اولويتهايش» کند.
بياحترامي مقتدي صدر به تماميت ارضي ايران
در آستانه آغاز بيستوپنجمين دور رقابتهاي فوتبال منطقهاي به ميزباني عراق و بين کشورهاي عربي، انتشار توئيتي توسط «سيد مقتدي الصدر» رهبر جريان صدر که پيشتر از دنياي سياست کنارهگيري کرده بود، خبرساز شد. او در ابتداي توئيت خود، مينويسد که «مهمانان عرب بزرگوار ما از کشورهاي «خليج عربي»، به شما خوشامد ميگويم»؛ و در ادامه از هشتگ «اهلاً_وسهلاً_بالعرب/خوشامد به عربها» استفاده ميکند. او در ادامه پيام توئيتري خود، نوشت: «در عراقي که سرزمين اوليا و صالحين است، به بصره خودتان (شهر ميزبان بازيها) خوش آمديد؛ اي مهمان ما، اگر نزد ما بيايي خواهي ديد که ما مهمان و شما صاحبخانه هستيد.» در پي انتشار اين توئيت و استفاده الصدر از عبارت مجعول براي خليجفارس، واکنش کاربران عربزبان فضاي مجازي و رسانههاي عراقي به اين موضوع آغاز شده و برخي اين موضوع را مخالفت با مواضع ايران تلقي کردهاند. پايگاه خبري «ناس نيوز» عراق در اين باره نوشت: ايران همواره مخالفت خود را با اين عبارت اعلام، اعتراض خود را از طريق محافل بينالمللي بيان کرده و استفاده از عبارت «خليج فارس» را خواستار شده است.
