سیاستگذاری ایران در کارزار دلارزدایی
آرمان ملی - صدیقه بهزادپو ر: حذف دلار از معاملات تجاری اقتصادی اتحادیه اوراسیا از سوی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در حالی اعلام شده است که کشورهای عضو پیمان شانگهای و همچنین بریکس نیز پیش از این تجربه مطلوب حذف دلار از مبادلات اقتصادی را تجربه کردهاند و به این ترتیب پروسه دلارزدایی هر روز بیش از پیش در عرصه بینالمللی در حال گسترش است، در این خصوص کارشناسان معتقدند سهم دلار در تعاملات اقتصادی بین سه کشور روسیه، چین و هند به پرچمداری روسیه هر روز بیش از پیش کاهش مییابد و مسلما ایران نیز همزمان با عضویت در این سازمانهای و نهادها به ویژه اتحادیه اوراسیا و امتیاز حذف عوارض گمرکی، از مزایای آن همزمان با تشدید هرچه بیشتر تحریمهای آمریکا بهرهمند خواهد شد هر چند کارشناسان معتقدند استفاده از این فرصت برای ایران نیز باید به دور از اتکای کامل به شرق و محدود کردن خود در دایره تعاملات کشورهای این منطقه به منظور حفظ کشور از آسیبهای احتمالی صورت گیرد.
پرچمداران دلارزدایی در شرق
مهدی خرسند در این باره به «آرمان ملی» گفت: حذف دلار از مبادلات جهانی اقدام جدیدی محسوب میشود که از طرف کشورهای منطقه به ویژه روسیه و چین به جدیت در حال پیگیری و اجراست. افزایش حجم مبادلات اقتصادی این دو کشور با کاهش قابل توجه سهم دلار با یکدیگر یا کشورهای دیگر نشان از اهتمام جدی و قاطع آنها به منظور مقابله با استفاده ابزاری آمریکا از «دلار» در معاملات اقتصادی - سیاسی در عرصه بینالمللی است. او افزود: تصمیم این کشورها مبنی بر حذف دلار و اعلام آن در بیست و دومین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای و گسترش آن در حوزه اوراسیا حکایت از سیاست دلارزدایی این کشورها در تعامل با دیگر کشورهای عضو اتحادیه و نهادهای مهم اقتصادی - تجاری بزرگ در سطح جهان است و مسلماً این امر برای کشورهای آسیب دیده از تحریمهای آمریکا به ویژه ایران بسیار مطلوب است به خصوص اینکه ایران نیز بهطور جدی در دو پیمان شانگهای و اتحادیه اوراسیا حضور یافته است و میتواند از این رویکرد به نفع پیشبرد برنامههای اقتصادی و اجرای پروژههای خود بهره گیرد.
خنثیسازی تحریمهای آمریکایی
خرسند ادامه داد: بر اساس آنچه آمریکا در تحریمهای خود اعلام کرده است؛ تمام کشورها، سازمانها، نهادها و سراسر جهان از برقراری تعاملات تجاری و مبادلات اقتصادی بر اساس تبادل دلار ممنوع شدهاند و در صورت تخلف مشمول تحریمهای این کشور خواهند شد، اما چنانچه در انجام روابط تجاری و مبادلات اقتصادی سایه دلار کمرنگ و حذف شود، نقش آمریکا به عنوان کشور تنظیم کننده این مبادلات از بین خواهد رفت و دیگر به عنوان سامان دهنده اصلی روابط اقتصادی جهان شناخته نخواهد شد. این کارشناس اضافه کرد: فرآیند دلارزدایی در نهادها و سازمانهایی که اخیراً عملیاتی شده است نتایج مطلوبی به دنبال داشته است و اعضای آن از منافع آن منتفع شدهاند.سازمان شانگهای و اتحادیه اوراسیا با اینکه ماهیت اقتصادی دارند اما از جمله نهادهای مهم و تاثیرگذار در حوزههای دیگر نیز به شمار میآیند. به عنوان مثال در تعاملات اقتصادی دوجانبه روسیه و هند در بریکس روبل حدود 30درصد جایگزین دلار شده است و این رقم در مبادلات اقتصادی بین روسیه و چین نیز به حدود 50 درصد افزایش یافته است. او معتقد است: از طرفی سهم ذخایر ارزی به سمت ارزهای جایگزین یا طلا یکی دیگر از
رویکردهایی به شمار میآید که در راستای اجرای پروژه دلارزدایی در حال اجراست و به این صورت یکی از مطالبات برحق دیگر کشورها برای خروج از سایه سنگین دلار در معاملات اقتصادی آنها در حال تحقق است و روسیه به عنوان پرچمدار اصلی این رویکرد علاوه بر انتفاع خود جریانی جدید را در عرصه بینالمللی ایجاد کرده است که دیگر کشورها نیز از آن بهرهمند میشوند. خرسند بیان کرد: ایران نیز میتواند از مزایای حضور در اتحادیه اوراسیا و شانگهای به منظور خروج از فشارهای تحریم آمریکا خارج شود و با حذف دلار از مبادلات اقتصادی از تسهیلات تجاری و اقتصادی حاصل از آن بهرهمند شود و منافع اقتصادی و سیاسی ضد تحریم سود بجوید.
فرصتهای طلایی برای ایران
این کارشناس توضیح داد: در این میان شاید ایران هم بتواند از این فرصت سرمایهگذاری خارجی استفاده کند؛ در حالی که به حوزه زیرساختی برای ایران هم تبدیل شود. به خصوص زیرساختهای ترانزیتی که ایران میتواند نقش راهبردی به منظور تسهیل ترانزیت و حمل و نقل میان اعضا و اعضا با کشورهای حوزه غرب آسیا و حتی اروپا داشته باشد و ترانزیت چندان به موضوع تحریمها مرتبط نیست و بحث بنبست مذاکرات برجامی نیز نمیتواند ایران را از انفعال موجود خارج کند. او بیان کرد: ایجاد توازن در سیاست خارجی و اقتصادی ایران با کمک سازمانهایی مانند اتحادیه اوراسیا، بریکس و شانگهای فرصتی برای به رخ کشیدن توانمندیهای خود با توجه به ظرفیتهای داخلی ایجاد خواهد کرد و خواهد توانست در راستای حفظ منافع خود در عرصه بینالمللی حضور مثمرثمرتری پیدا کند. این کارشناس معتقد است: طی کمتر از ده سال آینده سازمانهای مذکور خواهند توانست بیش از 50 درصد از سهم اقتصاد دنیا را به خود اختصاص دهند و چین و هند و روسیه به قدرتهای برتر اقتصادی جهان تبدیل خواهند شد و ایران نیز خواهد توانست از این فرصت نهایت استفاده خود را بدون گرایش و اتکای کامل به شرق ببرد.
چرایی دلارزدایی
امین محمودی صاحبنظر اقتصادی در این باره گفت: طی سالهای اخیر بدهی آمریکا به کشورهای دیگر روز به روز افزایش داشته است به حدی که مبلغ این بدهیها به ۲۰ تریلیون دلار معادل تولید ناخالص داخلی یک سال آمریکا رسیده است. در این بین بزرگترین طلبکاران آمریکا چین و ژاپن هستند. به نظر میرسد سیر بیثبات دلار طی چند سال اخیر، خسارات مالی کشورهای طلبکار از عدم پرداخت بدهیهایشان توسط آمریکا، این کشورها را به این فکر واداشته است که در نحوه مبادلات بازرگانی تجدیدنظر کرده و به فکر حذف دلار از مبادلات بینالمللی خود بیفتند. از طرف دیگر با توجه به تحریمهای گوناگون و ظالمانه آمریکا و اتحادیه اروپا علیه کشورهای همچون ایران، روسیه، چین، ونزوئلا و دیگر کشورهای مخالف غرب به نظر میرسد این کشورها به سمت کاهش استفاده از دلار در مبادلات تجاری خود بروند. او افزود: تحریمهای آمریکا علیه روسیه پس از تهاجم این کشور به اوکراین، یک ضربه شدید بر پیکره دلار آمریکا وارد کرده است. بزرگترین کشورهای جهان با بزرگترین اقتصادها از پرداخت به دلار آمریکا دور شده و بهطور فزایندهای از ارزهای محلی برای تجارت دوجانبه و چندجانبه استفاده میکنند.
از جمله این کشورها میتوان به روسیه، چین، هند، عربستان سعودی و ایران اشاره کرد. روسیه حتی پس از حذف شدن توسط ایالات متحده و متحدانش از شبکه ارتباطات مالی بین بانکی یا همان سوئیفت توانسته به راحتی نفت و گاز خود را به دیگر کشورها صادر کند و از این طریق درآمد سرشاری را نیز کسب کند. محمودی اضافه کرد: این کشور چندی پیش بود که به دستور پوتین، رئیسجمهور این کشور به کشورهای واردکننده گاز خود اعلام کرد که باید تمام هزینههای واردات خود ار از طریق روبل انجام دهند و به نظر میرسد در دیگر صنایع این کشور نیز به مرور زمان پرداخت روبل جایگزین دلار شود. روسیه خود را برای تأمین ذغال سنگ و نفت چین با استفاده از ارز چین (یوآن) آماده میکند و قراردادهای بین روسها و چینیها در این خصوص منعقد شده است و احتمال توافق نهایی نزدیک است که این امر میتواند دلار را از مبادلات بینالمللی حذف کند. این کارشناس ادامه داد: فروشندگان نفت روسیه به خریداران چین پیشنهاد پرداخت به یوآن را دادهاند. نخستین محموله نفت اسپو که به یوآن خریداری شده است، در ماه مه به پالایشگاههای خصوصی تحویل داده میشود. چین مدتهاست به دنبال تضعیف نفوذ دلار در
تجارت جهانی و اهرم سیاسی است که به دولت آمریکا بخشیده است. تلاشهای پکن در این راستا، با اقدامات غرب برای مجازات روسیه بر سر جنگ در اوکراین، شتاب گرفته است، اما بعید است در کوتاه مدت یوآن بتواند چالش جدی برای برتری دلار ایجاد کند. ارز آمریکا برای ۸۸ درصد از مبادلات ارزی خارجی در سال ۲۰۱۹ مورد استفاده قرار گرفت در حالی که سهم یوان ۴. ۳ درصد بود.
حمایت از روبل و تضعیف دلار
او توضیح داد: طبق اعلام شرکت فنوی، شرکتهای فولادسازی و نیرو پول خرید ذغال سنگ را به یوان پرداخت کردهاند. این قراردادها معمولا به دلار انجام میگرفت، اما بسیاری از خریداران چینی پس از اینکه آمریکا و اروپا دسترسی بانکهای روسی به سیستم مالی سوئیفت را قطع کردند، خریدشان را موقتا متوقف کردند. چین همچنین در حال مذاکره با عربستان سعودی برای کاهش دلار و انتخاب یوآن برای پرداخت نفت این کشور است که به نظر میرسد حتی ایران نیز ممکن است به زودی همین مسیر را طی کند و شروع به فروش نفت و گاز خود به ریال به جای دلار کند و ضربه دیگری به آمریکا وارد کند. بازار جهانی به این تغییرات واکنش چندان بدی نشان نداده است. ارزش یوان با خبرهایی مبنی بر اینکه عربستان سعودی در نظر دارد پول نفت را به یوان دریافت کند، افزایش یافته است همچنین ارزش روبل نیز پس از سقوط اولیه که در همان برهه حمله به اوکراین بود هم اکنون افزایش یافته است و ارزش این ارز با انتشار اخباری مبنی بر اینکه روسیه قراردادهای عرضه نفت و گاز این کشور را به روبل خواهد بسته افزایش یافته و از پایینترین سطح ۱۴۰ در برابر یک دلار آمریکا به ۸۰ رسیده است. محمودی بیان کرد:
از بیانیه دیلیپ سینگ، معاون آژانس امنیت ملی آمریکا، مشخص شده که ایالات متحده در مورد اقدامات روسیه بهشدت نگران است چون این کشور مکانیزم پرداختی خود را جایگزین دلار در مبادلات خود کرده است که سینگ که اواخر ماه گذشته در هند بود و در مورد عواقب این کار برای کشورهایی که فعالانه تلاش میکنند تحریمها را دور بزنند یا پس بزنند هشدار داد، همچنین او از ایجاد مکانیسمهایی برای حمایت از روبل و تلاش برای تضعیف سیستم مالی مبتنی بر دلار خبر داد و اکنون این کشورها طعم تجارت بدون دخالت دلار را چشیدهاند و به نظر میرسد تعداد کشورهای که به سمت استفاده از ارز محلی خود در مبادلات تجاری دوجانبه و چندجانبه میروند زیادتر خواهد شد.
