تغذیه در زمان «آلودگی هوا»

تغذیه در زمان «آلودگی هوا»در زمان آلودگی هوا بدن بیشتر در معرض آسیب‌های ناشی از مواد مضری به‌نام رادیکال‌های آزاد قرار می‌گیرد. بنابراین در این شرایط باید موادغذایی با ترکیبات خاصی استفاده شود تا سلامتی‌مان حفظ شود. مواد آلوده‌کننده هوا شامل مونواکسیدکربن، دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن‌دار، هیدروکربن‌های سوخته نشده، ذرات ریز معلق، برمید سرب، سایر ترکیبات سربی و... هستند. ازجمله گروه‌های در معرض خطر در آلودگی هوا نیز کودکان، سالمندان، زنان باردار و مبتلایان به بیماری‌های قلبی‌وریوی هستند. این افراد که به‌عنوان گروه‌های حساس شناخته می‌شوند بیشتر از افراد دیگر آسیب می‌بینند و باید امکانات لازم برای حفظ سلامت آنها مهیا شود. بنابراین لازم است برای مقابله با آلودگی‌ها و حفظ سلامت اعضای خانواده با برخی از موارد تغذیه‌ای آشنا شویم. بنابر اعلام دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، باید توجه کرد که آلاینده‌های موجود در هوا با حمله به سلول‌های بدن عوارض نامطلوبی را برجا می‌گذارند. در حالت عادی، سیستم دفاعی بدن سلول‌ها را از کلیه آسیب‌های بیرونی محافظت می‌کند، اما عوامل مخرب محیطی مثل اشعه ماوراءبنفش و آلودگی‌های محیط باعث می‌شوند بدن نتواند مبارزه کند. در نتیجه ساختمان و عمل سلول‌های بدن توسط مخرب‌هایی نظیر رادیکال‌های آزاد تخریب می‌شود. در مقابل آنتی‌اکسیدان‌ مولکول‌هایی هستند که جلوی عمل رادیکال‌های آزاد را گرفته و مانع از تخریب سلول‌های حیاتی بدن می‌شوند. منابع غذایی آنتی‌اکسیدانی عبارتند: از ویتامین‌های E، C، کاروتنوئیدها، سلنیوم و پلی‌فنول‌ها.
ویتامین C
عملکرد ویتامین C دلیل وجود آنتی‌اکسیدان، افزایش مقاومت به عفونت‌ها و افزایش جذب آهن است. این ویتامین در سبزی‌ها و میوهای تازه موجود است. نسبت به حرارت، نور و محیط قلیایی بسیار حساس است. مهم‌ترین منابع ویتامین C عبارتنداز: مرکبات، فلفل‌سبز، کلم‌بروکلی، گل‌کلم، کلم‌برگ، گوجه‌فرنگی، سبزیجات برگی شکل سبز مانند سبزی‌خوردن، اسفناج، کیوی، طالبی، توت‌فرنگی و سیب‌زمینی است. بهتر است میوه‌ها و سبزی‌ها برای حفظ ویتامین‌های موجود در آنها تا حد امکان به‌صورت خام و تازه مصرف شوند. بنابراین باید در برنامه روزانه حتما از تمامی سبزی‌ها و میوه‌های فصل مصرف شود و برای کلیه افراد خانواده تاکید بر مصرف سبزی و میوه به شکل تازه در شرایط آلودگی وجود دارد. توصیه می‌شود روزانه از گروه سبزی‌ها سه تا پنج واحد و گروه میوه‌ها روزانه دو تا چهار واحد استفاده شود. هر واحد میوه برابر است با یک عدد میوه متوسط یا نصف لیوان آبمیوه تازه یا یک‌چهارم میوه خشک. هر واحد سبزی نیز برابر است با یک لیوان سبزی برگی مانند سبزی‌خوردن یا کاهو یا نصف لیوان سبزی پخته یا خردشده، یا یک عدد گوجه‌فرنگی یا پیاز متوسط.
بتاکاروتن
بتاکاروتن یکی از کاروتنوئیدهای مهم و پیش‌ساز ویتامین A است. که در بدن تبدیل به ویتامین A می‌شود. سبزی‌ها و میوه‌های سبز، زرد و نارنجی مانند هویج، کدوحلوایی، کلم‌بروکلی، اسفناج، گوجه‌فرنگی، انواع کلم مثل کلم‌بروکلی، طالبی، هلو و زردآلو، موز از منابع خوب بتاکاروتن هستند. نقش ویتامین A علاوه بر عملکرد عمده آن بر بینایی و پوست، بر تقویت سیستم ایمنی نیز نقش دارد.
پکتین
سیب غنی از پکتین است. سایر منابع غنی از پکتین عبارتنداز: مرکبات مانند پرتقال، نارنگی، لیمو و گریپ‌فروت، توت‌فرنگی، هویج و غلات سبوس‌دار. مصرف روزانه میوه‌های حاوی پکتین برای کاهش خطرات آلودگی هوا مناسب است. بنابراین توصیه به مصرف حداقل یک سیب در طول روز است.
سلنیوم
سلنیوم برای عملکرد آنزیم‌هایی در بدن که بتواند با شرایط بد محیطی که به سلول‌های بدن آسیب می‌رساند، مقابله کند، ضروری است که این ماده مغذی را می‌توان از طریق منابع غذایی آنکه شامل ماهی، گوشت قرمز، غلات، حبوبات، تخم‌مرغ، مرغ و سیر است و با تنظیم یک برنامه غذایی سالم دریافت کرد.
روی
ریزمغذی روی از مواد موثر در تقویت سیستم ایمنی بدن است. انواع گوشت و غلات به خصوص غلات سبوس دار منابع سرشار از روی هستند. مصرف انواع فراورده‌های دریایی، نخود سبز، عدس و جوانه گندم به دلیل اینکه از منابع خوب ریزمغذی روی هستند، توصیه می‌شود.
منیزیم
منیزیم در هوای آلوده موجب کاهش جذب فلزات سنگین مانند کادمیوم شده و دفع سرب را بالا می‌برد و از این طریق زمان تماس این ترکیبات زیان بار را در بدن به حداقل می‌رساند. بنابراین مصرف انواع سبزی‌ها با رنگ سبز تیره که از این ماده مغذی غنی هستند، به همه افراد توصیه می‌شود. منابع غذایی خوب منیزیم عبارتنداز: انجیر، لیمو، گریپ‌فروت، ذرت زرد، بادام، گردو، پسته، مغزها، آجیل، سبزیجات برگی شکل مثل کلم، اسفناج، جعفری، کاهو، برگ چغندر، غلات سبوس دارو حبوبات مثل لوبیا و سویا و...
ماهی
مصرف ماهی‌ روغنی که سرشار از اسیدهای چرب امگا۳ هستند می‌تواند در کاهش تنگی نفس و اثرات زیان بار ترکیبات التهاب‌آور مفید باشد. توصیه می‌شود که از سرخ‌کردن ماهی اجتناب کنید و آن را در صورت امکان به شکل بخارپز، آب‌پز و یا تنوری مصرف کنید.
شیر و لبنیات
مصرف روزانه شیر و موادلبنی به مقدار کافی، عوارض ناشی از آلودگی هوا را بر دستگاه گوارش به‌دلایلی کاهش می‌دهد؛ شیر به‌دلیل دارا بودن فسفر، منیزم و کلسیم، خنثی‌کننده سموم است. شیر، دفع ادرار و مدفوع و مواد آلاینده را تنظیم می‌کند. هر وقت میزان باکتری‌های مفید بر اثر ورود سرب و مواد آلاینده به بدن کم شود، عمل دفع هم با مشکل مواجه می‌شود و این مواد در بدن باقی می‌مانند، شیرهای غنی شده با باکتری‌های به نام پروبیوتیک، سطح باکتری‌های مفید را در روده انسان تعادل می‌بخشد. کلسیم موجود در شیر، منجر به کاهش جذب سرب و همه فلزات سنگین موجود در هوای آلوده می‌شود. توصیه می‌شود در شرایط آلودگی هوا از شیر کم‌چرب استفاده شود.