عراق همچنان به دنبال ميانجيگري
روسيه؛ ابرهاي تيره در آسمان تهران و رياض را کنار ميزند؟
عراق همچنان به دنبال ميانجيگري
پنجمين دوره مذاکرات نمايندگان عالي ايران و عربستان پنجشنبه 1 ارديبهشت ماه در بغداد پايتخت عراق برگزار شد. اين گفتوگو پس از وقفه 7 ماهه از آخرين دور رايزنيها در شهريور 1400 برگزار شد. در آن زمان بود که مقامات عراقي به عنوان ميزبان و ميانجيگر اين مذاکرات از رسيدن به يک تفاهمنامه 10 مادهاي ميان دوطرف خبر دادند که مديريت فضاي رسانهاي يکي از محورهاي اين تفاهمنامه بود. اما با گذشت چند ماه خبر رسيد که مذاکرات فعلا در سطح ديپلماتيک برگزار نميشود و در همان سطح امنيتي باقي ميماند. خبري که نشان ميداد برخي از اختلافات اساسي همچنان باقي است. پس از آنکه در شهريور ماه ناآراميهاي داخلي در ايران آغاز شد برخي از رسانههاي وابسته به سعودي، با دخالت و جنجال آفريني موجب تشديد اين ناآراميها شده و مقامات جمهوري اسلامي ايران را مکدر کردند. مقامات کشورمان از دخالت سعوديها در امور داخلي ايران گلهمند بودن و ابرهاي تيره به تدريج در آسمان آبي روابط طرفين ظاهر شد. اينطور بود که در بيانيه مشترک وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پيرامون «مداخلات رژيم آمريکا در اغتشاشات اخير کشور» صراحتا بر دخالت آمريکا، انگليس، رژيم اسرائيل و عربستان سعودي در ناآراميهاي ايران تأکيد شد، البته در اين ميان مقامات عربستاني اين اتهامات را نپذيرفتند به نحوي که فيصل بن فرحان، وزير خارجه عربستان در تاريخ 28 مهر ماه در گفتوگو با شبکه العربيه در پاسخ به پرسشي درباره اعتراضات اخير در ايران گفت: «سياست ثابت ما عدم دخالت در امور داخلي ديگر کشورها است و نميخواهد در اين خصوص اظهارنظر کند.»
خبري از ادامه مذاکرات نيست
در اين شرايط به نظر ميرسد که فعلا خبري از ادامه گفتوگوهايي که 5 دور آن ميان مقامات دو کشور برگزار شده نيست. مقامات عربستاني ميگويند که فعاليتهاي شبکه ايران اينترنشنال به آنها ربطي ندارد. سعدا... زارعي، کارشناس مسائل خاورميانه در اين باره ميگويد؛ «هشدار سرلشکر سلامي موضع نظام است که در داخل مجموعه نظام تنظيم شده است. سعوديها بايد پيام را گرفته باشند. اگر پيام را نگيرند و جدي تلقي نکنند، حتما ضرر خواهند کرد.»
يک بام و دو هواي مقامات عربستان
مقامات عربستان حالا سياست يک بام و دو هوا را در پيش گرفته و به قولي با دست مذاکرات را پس ميزنند و با پا پيش ميکشند. فيصل بن فرحان، وزير خارجه عربستان در اين باره گفته: «اين رايزنيها هنوز به نتيجه ملموسي نرسيده و در انتظار دور ششم مذاکرات هستيم. با اين حال بسياري از گزينهها ميان دو طرف وجود دارد که موجب ترديد مقامات سعودي براي ادامه گفتوگوها ميشود.» جنگ اوکراين، عدم احياي برجام، نامشخص بودن وضعيت بحران يمن و همچنين چالشهايي که در داخل کشور ايجاد شده از جمله موانعي هستند بر سر راه گفتوگوهاي تهران و رياض قرار دارد.
شايعهسازي به سبک آمريکايي
مقامات آمريکايي نيز تلاش ميکنند تا از شرايط موجود استفاده کرده و شريک نفتي خود را درست در وضعيتي که روسيه بازار انرژي را برهم ريخته است حفظ کنند. روزنامه والاستريتژورنال در مطلبي مدعي شد که رياض و واشنگتن به دليل دريافت اطلاعاتي مبني بر اينکه ايران ممکن است در آينده نزديک براي حمله به عربستان سعودي و عراق آماده شود، در وضعيت هشدار قرار گرفتند. اين روزنامه همچنين در گزارشي ادعا کرد که ايران ممکن است به زودي به اهدافي در عربستان سعودي و شهر اربيل عراق حمله کند.
عراقيها همچنان مصمم به ميانجيگري
حالا برخي از مقامات دولت جديد عراق تأکيد دارند که بغداد به وساطت خود ميان ايران و عربستان ادامه خواهد داد. عامر الفايز، رئيس کميته روابط خارجي در پارلمان عراق در گفتوگو با العربي الجديد تأکيد کرد که ماموريت وساطت بين تهران و رياض از طريق دولت السوداني ادامه خواهد داشت زيرا روابط خوب ميان ايران و عربستان به سود عراق است.
پيشنهاد جديد از سوي روسها آمد
روسها نيز پيشنهاداتي را براي رفع کدورتها ميان دوطرف مطرح کردهاند. اخيراً ميخائيل بوگدانف، معاون وزير امور خارجه روسيه در اين باره گفت: مسکو در صورت نياز تهران و رياض، آماده ميانجيگري براي کاهش تنشهاست. ما با دوستان سعودي و ايرانيمان در تماسيم. ما از حلوفصل تمامي اختلافات و سوءتفاهمها پاي ميز مذاکره و در چارچوب گفتماني سازنده حمايت ميکنيم. وزير امور خارجه روسيه نيز به ادعاهاي مطرح شده درباره احتمال تهديد و حمله ايران به مواضعي در عربستان و عراق، واکنش نشان داده و آن را يک کارزار رسانهاي «زيانبار» تلقي کرد. همزمان با مطرح کردن اين طرح «عبد الرحمن الجمعه» نماينده دائم عربستان سعودي در سازمان ملل نيز در اين باره گفت دست عربستان به سوي تهران دراز است تا به توافق دست پيدا کنند. وي تأکيد کرده است که بايد با هم همزيستي کنيم؛ بنابراين سفارتخانههاي دو کشور بايد فعال باشند تا مشکل از طريق بهتري حل شود.
سياست دولت سيزدهم در مقابل عربستان
به نظر ميرسد که ايران از تلاش مقامات عراقي و روسي استقبال ميکند. يکي از دلايل اين امر تحقق سياست حسن همجواري با همسايگان است که در اصول سياست خارجي دولت سيزدهم به آن اشاره شده است. کارشناسان تأکيد دارند آنچه بايد در ادامه گفتوگوهاي دو طرف بر آن تأکيد شود ضرورت ثبات و صلح در منطقه با مشارکت دستهجمعي همه کشورهاي منطقه و بدون دخالت خارجي است. در اين ميان اگرچه ايران سياست صبر و انتظار در برابر تصميمگيري عربستان دنبال ميکند، اما با توجه به مشارکت و روابط استراتژيک ايران وروسيه ميتوان انتظار داشت که مشکلي نداشته باشد تا با عربستان براي رشد توسعه منطقه همکاري کند.
