نگاهي به رويکرد دپيلماتيک دولت سيزدهم
سياست خارجي متوازن و فعال در حوزههاي گوناگون به گونهاي بود که دولت بارها اعلام کرد که در آن به موفقيت دست يافته است. در يک سال گذشته شاهد سفر رؤسايجمهوري تاجيکستان، ترکمنستان و قزاقستان از منطقه آسياي مرکزي به تهران بودهايم. امير قطر از حوزه کشورهاي حاشيه خليج فارس نيز به ايران سفر کرد. همچنين اجلاس سهجانبه رؤسايجمهور ايران، روسيه و ترکيه در قالب نشست آستانه در تهران برگزار شد.
تعميق و گسترش روابط با همسايگان
بررسيها نشان ميدهد که احياي ديپلماسي منطقهاي و توسعه روابط با همسايگان از جمله نکاتي است که دولت سيزدهم در يک سال و اندي پس از روي کار آمدن بر آن تأکيد دارد و آن را شاهدي بر موفقيت سياست خارجي خود ميداند. دولتمردان با اشاره به حضور سفراي کويت و امارات بعد از 7سال در تهران دراينباره تأکيد داشتند که برگزاري پنج دور گفتوگو با عربستان و تصميم دو کشور براي اينکه اين گفتوگوها را از سطح امنيتي به سطح سياسي ارتقا دهند، موفقيت مناسبي براي دولت در حوزه تعامل با کشورهاي منطقه و همسايه محسوب ميشود. بر اساس اظهارات عنوانشده از سوي مسئولان دستگاه دپپلماسي اين تعاملات هزينههاي سياسي را براي کشور کاهش داده و فوايد اقتصادي خوبي براي نظام بههمراه داشته است؛ شرايط فعلي نشان داد که روابط ايران و عربستان با گذشته چندان فرقي نکرده است. تذکرات ايران در مورد فعاليت رسانههاي اين کشور و همراهي و هدايت اين رسانهها با اعتراضات اخير از جمله نمونههايي است که تأکيدي بر اين مدعاست. همچنين ادعاي روزنامه والاستريت ژونال مبني بر برنامه ايران براي حمله به عربستان گرچه با تکذيب قاطع ايران همراه شد اما نشان ميدهد که برگزاري بيش از پنج دور از مذاکرات آنطور که بايد و شايد موفق نبود و فضاي کنوني ميان دو کشور نيز چندان مساعد نيست. اين امر تنها به عربستان منحصر نميشود.اخيرا رسانههاي اسرائيلي از استقرار پدافند دفاعي ساخت اين کشور در امارات خبر ميدهند. طبق تصاوير ماهوارهاي که بهتازگي توسط مؤسسه «تاکتيکال ريپورت» گزارش شده، استقرار دستکم دو سامانه دفاعي اسرائيلي در جنوب ابوظبي قابلمشاهده است. خبرگزاري رويترز در ماه سپتامبر گزارش داده بود که امارات عربي متحده «سامانه پدافند دفاعي اسپايدر» را به کمپاني توسعه دفاعي اسرائيلي رافائل سفارش داده که براي مقابله با حملات راکتي و پهپادي قابليت بالايي دارد. در حوزه کشورهاي همسايه شمالي نيز شاهد تلاش آذربايجان براي افتتاح سفارت در اسرائيل هستيم و اين نشان ميدهد که دولت رئيسي براي کاهش نفوذ اسرائيل در اطراف ايران بايد ديپلماسي قويتري را دنبال کند. از سوي ديگر اگرچه گسترش تعامل با همسايگان از نقاط مثبت ديپلماسي کشور محسوب ميشود؛ اما شاهد بردباريهاي نهچندان منطقي نيز در دولت سيزدهم هستيم. تحليلگران سياسي تأکيد دارند که بردباري در تعامل با طالبان به اقدامي مثبت محسوب نميشود، بهخصوص اينکه ايران همچنان در موضوع حقابه ايران در هيرمند با طالبان مشکل دارد و طالبان تاکنون در اين ارتباط بهرغم قولها و وعدههاي زيادي که داده ولي در عمل با وجود پيگيري و بردباري ايران به وعدههاي خود عمل نکرده است به رغم قولها و وعدههاي زيادي که داده ولي در عمل با وجود پيگيري و بردباري ايران به وعدههاي خود عمل نکرده است.
نگاه به شرق
با وجود اين، در توسعه روابط با شرق دولت سيزدهم توانسته است گامهاي بيشتري را بردارد. فرآيند عضويت دائم ايران در سازمان شانگهاي و درخواست براي عضويت در گروه «بريکس پلاس» نشان ميدهد که تلاش دولت براي توسعه روابط با کشورهاي منطقه و پيراموني حول موضوع اقتصاد است. ايران علاوه بر گسترش روابط با کشورهاي پيراموني با کشورهاي همسو از جمله چين و روسيه در طول يک سال گذشته تعامل و همکاريهاي خوبي داشته است. با وجود اين، بهنظر ميرسد حضور ايران در اجلاس شانگهاي ثمرهاي بود که تحرکات آن در دولت يازدهم شروع شد و شکل گرفت.
احياي برجام
شايد دور از حقيقت نباشد که بگوييم چشم اسفنديار سياست خارجي دولت سيزدهم مذاکرات پيرامون احياي دوباره برجام است. در حال حاضر موضوع برجام بر ساير موضوعات و عملکرد دولت در سياست خارجي سايه افکنده و بسياري از کارشناسان و تحليلگران سياسي بر اين باورند که اين امر ميتواند موجب اثربخشي زيادي بر حوزههاي ديگر ديپلماسي شود. حسن بهشتيپور، کارشناس و تحليلگر مسائل بينالملل دراينباره ميگويد: يکي از دلايل اثربخشي اندک تحرکات ديپلماتيک دولت سيزدهم در حوزههاي مختلف تحريمهاي گسترده آمريکا عليه ايران است. اگر مذاکرات به نتيجه برسد و تحريمها برداشته شود اثرات اين تحرکات را در عرصه اقتصادي کشور بيشتر ميتوانيم مشاهده کنيم.
