امان ا... قرائی مقدم: نخبه جوان رنج می برد و نمی تواند تحمل کند

آرمان ملی: «در ایران به دنیا می‌آیند، به مدرسه می‌روند، علم می‌آموزند، دانشجو می‌شوند، مراحل عالی علمی را طی می‌کنند و در نهایت از ایران به مقصد ایالات متحده، اروپا یا کانادا مهاجرت می‌کنند.!» جمله کوتاه بالا داستان این روزهای نخبگان ایران است که به دلایل‌گوناگون عطای زندگی در ایران را به لقائش بخشیده و ایران را به مقصد کشوری که حتی اگر بهشت هم باشد، ولی هیچ‌گونه وابستگی به آن ندارد؛ ترک می‌کنند. پژوهشگران و دغدغه‌مندان این عرصه از سال‌ها پیش و شاید در دهه 70 نسبت به این پدیده که در آن سال‌ها فرار مغزها نامیده می‌شود و رسانه‌ها در مورد آن قلم زده و علت‌های آن را مورد بررسی قرار می‌داد، می‌پرداختند اما شاید برای برخی سال‌ها روند مهاجرت نخبگان از ایران کاهش یافت، اما عمدتا این روند ادامه‌دار بوده است اما در سال‌های گذشته به خصوص بعد از اینکه مقامات عالی کشور در این ارتباط اظهارنظر کردند و دولت گذشته و فعلی زمینه‌های فعالیت نخبگان را در شرکت‌های دانش بنیان فراهم کردند، بر اساس برخی آمارها می‌توان مدعی شد تا حدودی این روند متوقف شده است.
خالی شدن کشور از ظرفیت‌های انسانی
نظام‌های سیاسی و کشورهای مستقل همواره تلاش می‌کنند سطوحی از علوم مختلف را در کشور بومی کرده تا نیازهای جامعه خود را برآورده کنند. پدر بزرگ‌ها و مادر بزرگ‌های ما نقل می‌کنند که در گذشته طبیبان هندی در ایران به طبابت می‌پرداختند. در آن روزگار که شاید مربوط به 1300 تا 1330 باشد. در ایران آنچنان که باید و شاید پزشک متخصص وجود نداشت اما جهد ایرانی و تلاش در این زمینه موجب شد که نیاز کشور به پزشک رفع گردد و ایرانی‌ها که روزی در مسائل پزشکی نیازمند بودند امروز در علوم مختلف پزشکی از سرآمدان باشند، به طوری که کمتر نیاز به حضور در خارج از کشور برای درمان وجود دارد اما در سال‌های اخیرگویا شرایط تغییر کرده است. برخی از پزشکان و حتی اساتید دانشگاه که به طبابت هم مشغولند از ایران خارج شده و یا اینکه بنابر گزارش‌های مختلف قصد خروج از کشور را دارند. برخی از اخبار حکایت از آن دارد که پزشکان و کادر درمان در حال مهاجرت از ایران هستند. دنیای اقتصاد در این باره نوشت: «ظرف یک‌سال گذشته ۱۶۰ متخصص قلب مهاجرت کرده‌اند. در همین مدت ۳۰ هزار نفر از کادر درمان از دانشکده‌های علوم پزشکی درخواست good standing داشته‌اند که مقصدشان عمان بوده است. ظرف چهار سال گذشته ۱۶ هزار پزشک عمومی از کشور مهاجرت کرده‌اند.» تمامی این موارد می‌تواند در آینده نچندان دور به یک بحران در سیستم درمان کشور تبدیل شود. البته همین حالا اگر بخواهید عمل پیچیده‌ای انجام دهید و شما را به یک پزشک معروف معرفی کنند باید چندین هفته در نوبت باشید.
ناکارآمدی علتی برای مهاجرت نخبگان
امان ا... قرایی مقدم در ارتباط با مهاجرت نخبگان از کشور به «آرمان ملی» گفت: مهاجرت نخبگان بسته به حال و هواي جامعه دارد و تنها بيکاري و تأمين نشدن مايحتاج عامل مهاجرت نخبگان نيست. نخبه جوان رنج مي‌برد و نمي‌تواند محروميت‌ از امکانات و ناکارآمدي‌ها را تحمل کند. اين موارد موجب مي‌شود مهاجرت نخبه انجام ‌شود. وی افزود: زماني که يک نخبه احساس مثبتي به آينده ندارد از کشور خارج مي‌شود تا آينده بهتري را براي خود ايجاد کند. اقتصاد بر مهاجرت نخبگان اثرگذار است وقتي که جوان مي‌بيند که نمي‌تواند آينده‌اي براي خود به علت فشار‌هاي اقتصادي فراهم کند، تصميم به مهاجرت مي‌گيرد. نیک نژاد فعال صنفی معلمان که سال‌ها با دانش آموزان نخبه کارکرده است نیز در این ارتباط با «آرمان ملی» گفت: قشر فرهيخته جامعه به دنبال زندگي مناسب و استاندارد است و زماني که مي‌بيند که به هر علت آن سطح از زندگي اجتماعي مدنظرش براي وي فراهم نيست با وجود اينکه از درآمد خوبي هم برخوردار است، به خارج از کشور مهاجرت مي‌کند. از اين منظر بايد ديدي جامع به مسأله خروج نخبگان از کشور داشت.
فرار مختص نخبگان نیست
مسعود پزشکیان نیز در ارتباط با انگیزه مالی که موجب مهاجرت نخبگان از کشور می‌شود گفت: اگر بعد از 30 سال زحمت، استاد شدید، 1100 دلار پول خواهید گرفت! درحالی که اگر یک دانشجو همین الان به خارج برود 6000 دلار پول دریافت خواهد کرد و همین استاد 10 هزار دلار حقوق خواهد گرفت! پس با این شرایط هر کسی فرصتی پیدا کند، کشور را ترک خواهد کرد. وقتی نیروی انسانی کارشناس و کارآمد را تامین نمی‌کنیم انگیزه‌ای برای ماندن در کشور ندارند و از سوی دیگر، کشورها برای نخبگان ما دام پهن کرده‌اند حتی این روند دیگر مختص نخبگان و پزشکان نیست بلکه سرمایه‌گذاران هم درحال ترک کشور هستند و کشوری مثل امارات در اختیار سرمایه‌گذاران زمین رایگان و وام قرار می‌دهد. امارات اینگونه از نخبگان حمایت می‌کنند .
آمار خوب دولت از بازگشت نخبگان
بهادری جهرمی،‌سخنگوی دولت سیزدهم البته آمار متفاوتی از بازگشت نخبگان داد که امیدوارکننده است وی گفت: ۵ سال گذشته کشور فقط بیش از ۲ هزار و ۷۰۰ نخبه به کشور بازگشتند و موجی از بازگشت را داشتیم و در سال اول فعالیت دولت جدید این موج هم بیشتر شده است، یک مورد آقای سید فرید معصومی بودند که در حادثه تروریستی حرم حضرت شاهچراغ به شهادت رسیدند. این ۲ هزار و ۷۰۰ نخبه‌ای که به کشور بازگشتند الگوی جوانان ما هستند و دولت مصوبات بسیاری برای به کارگیری نخبگان داشته است. بیش از ۱۰ هزار نخبه با شرکت‌های دانش‌بنیان کار می‌کنند و تصمیمات متعددی با همکاری مراجع مختلف اتخاذ شد و تفاهم‌نامه‌ای با وزارت علوم داشتیم که نخبگان المپیکی ما بورسیه شوند و همین امسال ۴۳ نفر بورسیه دانشگاه‌های کشور شدند و در رشته علوم پایه تحصیل می‌کنند.