برجام بیش از شانگهای بر توان اقتصادی تهران میافزاید
آرمان ملي: اتحاديه اروپا در فاصله چند روز از تحريمهاي کانادا عليه مقامات تهران، تحريمهايي را عليه افراد و نهادهاي مختلف ايراني وضع کرده است. به نظر ميرسد اين تحريمها در شرايطي که پرونده هستهاي در دستور کار طرفين قرار دارد نوعي نشانه باشد که بر اساس آن، احتمالا آينده برجام چندان هم روشن نخواهد بود. از سوي ديگر البته برخي مقامات غربي با ارسال پيام به رسانهها در حال القاي اين معنا هستند که اين ايران است که به دنبال مذاکره نيست. درحالي که تهران دقيقا بر نقطه منطقياي دست گذاشته است. ايران خواستار بسته شدن پرونده هستهاي خود در آژانس بينالمللي انرژي اتمي است. پروندهاي که اگر بسته نشود به مثابه استخوان لاي زخم باقي خواهد ماند و ميتواند در آينده حربهاي در دست غربيها براي وضع تحريم عليه ايران باشد. «آرمان ملي» به بهانه بازگشت طرفين به برجام و وضع تحريمهاي جديد عليه ايران با علي اکبر فرازي، ديپلمات و کارشناس مسائل سياسي به گفتوگو پرداخته است. فرازي معتقد است:«اتحاديه اروپا و غربيها در انتظار بودند که وضعيت برجام تعيين تکليف شود. از اين رو با تحريمهاي جديد در نظر دارند فشارهاي بيشتري را به تهران وارد کنند تا بحث برجام به سرانجام برسد.»
اتحاديه اروپا تحريمهاي جديدي عليه تهران و مقامات ايران وضع کرده است. وضع تحريمهاي اخير را در شرايطي که هنوز اميد در ارتباط با احياي برجام وجود دارد را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
با توجه به تحولات اخير اتحاديه اروپا تحريمهاي جديدي را عليه جمهوري اسلامي ايران وضع کرده که واکنشهاي مختلفي را به دنبال داشته است. اتحاديه اروپا و غربيها در انتظار بودند که وضعيت برجام تعيين تکليف شود. از اين رو با تحريمهاي جديد در نظر دارند فشارهاي بيشتري را به تهران وارد کنند تا بحث برجام به سرانجام برسد. گرچه اروپاييها و آمريکاييها اشاره کردند که برجام ديگر براي آن موضوع روي ميز نيست. از اين منظر اگر برجام به سرانجام ميرسد ايران شاهد وضع تحريمهاي فعلي نبود. طرف ايراني اعلام کرده بود که اگر اروپا دست به تحريم ايران بزند تهران نيز مقابله به مثل خواهد کرد. اين درحالي است که وظيفه ديپلماتها استفاده از ادبيات ديپلماتيک است. وزارت خارجه نقش تبيين و بهبودسازي روابط را عهده دارد. البته عمل متقابل حق ايران است و از لحاظ ديپلماتيک بايد به سمت راهکارهايي حرکت کرد که از مشکلات کنوني در عرصه ديپلماسي کاسته شود.
آمريکاييها در گذشته تحريمهايي با سويه اقتصادي عليه تهران وضع ميکردند و اين درحالي است که تحريمهاي فعلي اقتصادي نيست. چه ميزان احتمال دارد غربيها فعلا در انديشه اعلام پايان برجام نباشند؟
تحريمهاي فعلي جنبه نمادين ندارد و در مجموع وضع تحريم بر زندگي مردم اثر ميگذارد. البته ممکن است شروع تحريمها نمادين باشد اما روند تحريمها اگر ادامه يابد ميتواند جنبه اقتصادي پيدا کند. بايد واقع بين بود و تکليف را در ارتباط با تحريمها مشخص کرد. بيش از 10 سال است که برنامه توسعه ايران متوقف شده است. از اين رو نميتوان تحريمهاي فعلي را صرفا نمادين دانست. همين تحريمهاي نمادين ميتواند در آينده به تحريمهاي اقتصادي هم تبديل شود.
ايران در برابر تحريمهاي اروپا اعلام کرده که در صورت امتداد تحريم، مقابله به مثل خواهد کرد. کيفيت اين اقدام ايران تا چه اندازه ميتواند بازدارنده باشد؟
عمل متقابل حق طبيعي هر کشوري است اما مکانيزمهاي مختلفي در ارتباط با اين حق وجود دارد. در ارتباط با ايران نيز بايد بررسي کرد که ديپلماسي ايران براي استفاده از اين حق چيست.
چرا رويکردي که غربيها عليه ايران اعمال کردهاند متناقض است؟ از يکسو گفتوگو با ايران در پرونده هستهاي را ادامه ميدهند و خواستار توافق در پرونده هستهاي هستند و از سوي ديگر تحريمهاي جديد عليه ايران وضع ميکنند؟
بايد در زمان مناسب به بازگشت به برجام ميانديشيديم اما در زمان فعلي که برجام به ثمر ننشسته طبيعي است که هر دو طرف زبان ديگري را براي گفتوگو بهکار گيرند. غربيها در حال حاضر در حال بررسي شايعات مختلف در ارتباط با کمک پهبادي ايران به روسيه در جنگ با اوکراين را مطرح ميکنند. اين شايعات از سوي ديپلماتهاي ايران چندين بار تکذيب شده است. ايران حضور پهپادي در اوکراين را تکذيب کرده است و بايد در ادامه مخالفان را نااميد کند تا درگير يک پروژه دردسرساز نشويم.
اگر به هر علت برجام احيا نشود آنگاه تهران ميتواند از شانگهاي براي جايگزيني برجام استفاده کند؟
حضور ايران در هر پيمان اقتصادي، امنيتي و بينالمللي وزن معادل همان حضور دارد و نه بيشتر. از اين منظر بايد از تحليل برخي کارشناسان تعجب کرد که دائما اعلام ميکنند در صورت عضويت ايران در پيمان شانگهاي تهران به ساير نهادهاي اقتصادي و سياسي و منطقهاي نياز ندارد. وزن برجام از شانگهاي بيشتر است و اساسا شانگهاي قابل مقايسه با برجام نيست. اگر برجام اجرايي شود، بسياري از مسائل و مشکلاتي که در مسير توسعه و بهبود مناسبات ايران با ساير کشورها وجود دارد، برداشته ميشود. از اين منظر بايد به برجام بيش از هر چيزي اهميت داد و در ارتباط با آن مذاکره و رايزني کرد.
