۲۵ درصد دشتهای استان چهارمحال و بختیاری در حال فرونشست است
آرمان ملي: تخليه منابع آب زيرزميني موجب ايجاد يک نوع خشکسالي مصنوعي به نام فرونشست زمين شده که در بسياري از مناطق کشور اين مسأله مشاهده ميشود، فرونشستهايي که موجب ايجاد خسارات سنگيني خواهد شد و اين امر تنها ناشي از مديريت نادرست منابع آبي باتوجه به تغييرات اقليمي است. در اين ميان دشتهاي چهارمحال و بختياري نيز از اين امر مستثني نبوده و بر اساس بررسيهاي صورت گرفته، نشست زمين در تعدادي از آنها از جمله دشت شهرکرد و خانميرزا به دليل آبرفتي بودن مشاهده شده است، اين پديده اکنون رو به گسترش است، لذا بايد توجه جدي صورت گيرد تا از تبعات ناگوار آن جلوگيري شود. رئيس بخش تحقيقات حفاظت از خاک و آبخيزداري مرکز تحقيقات و آموزش کشاورزي و منابع طبيعي چهارمحال و بختياري با اشاره به اينکه عمده مباحث مربوط به فرونشست به بخشهاي شرقي استان معطوف ميشود يعني مکانهايي که از نظر توپوگرافي شيب ملايمتري داشته و دشتها در آن مناطق گسترده شدهاند، به خبرگزاري ايسنا، گفته: بهطور کلي 10 دشت در استان وجود دارد، بجز دشت مرکزي فارسان و جونقان که به لحاظ وضعيت نسبتا مناسب بارش بسيار درگير فرونشست نشدهاند و عمده فرونشست زمين مربوط به بخشهاي شرق و جنوب استان است. اين دانشيار زمين شناسي مرکز تحقيقات و آموزش کشاورزي و منابع طبيعي چهارمحال وبختياري، توضيح داده که: عمده بحث فرونشست مربوط به مناطقي از جمله دشت شهرکرد، سفيددشت و خانميرزا است که آبرفتهاي نسبتا ضخيمي دارند، البته تا چهار دهه گذشته به دليل جمعيت کم، مصارف کمتر آبي و بارشهاي مناسب سطوح آب زيرزميني در اين دشتها بالا بوده، مثلا طي 50 سال گذشته اگر چاهي در جنوب شهرکرد حوالي فرودگاه حفاري ميشد حداکثر دسترسي به منابع آب، 10متر بود، اما امروزه با حفاري بيش از 50 متر به سختي ميتوان به سطح آب زيرزميني دسترسي پيدا کرد که دليل اين امر افزايش جمعيت، افزايش مصارف آب و تغييرات اقليمي باتوجه به تغيير نوع بارشها از برف به باران است.
علت فرونشست دشتها چيست؟
رئيس بخش تحقيقات حفاظت از خاک و آبخيزداري مرکز تحقيقات چهارمحال و بختياري بيان کرده: از نظر مکانيزم علمي، معمولا آب زيرزميني در دشتها لابهلاي ذرات شن و ماسهاي قرار دارد که آبرفت را تشکيل ميدهند، وقتي سطح آبها پايين ميرود و براي چندين سال اين اتفاق ميافتد، آرام آرام فضاي خالي که در گذشته با آب پر شده بود اکنون با هوا پر شده به ذرات ريز و درشت فشار وارد ميکند، کمکم آن فضاي خالي توسط ذرات ريز پر ميشود و شاهد اين هستيم که دشت دچار فرونشست ميشود، يعني کمکم سطح دشت پايين ميرود و دچار افتادگي ميشود که اين افتادگي به دليل اين است که ذرات ريز خرد و ميان ذرات درشت جاي ميگيرند. او افزوده: اگر افت آب زيرزميني سالهاي طولاني ادامه يابد و هيچ گاه به وضعيت قبل خود برنگردد، هر ساله شاهد پر شدن فضاهاي بيشتري در آبرفت به وسيله ذرات ريز رسوبي هستيم و نتيجه آن نشست بيشتر دشت و فرو افتادن دشتها خواهد شد. دانشيار زمين شناسي مرکز تحقيقات چهارمحال وبختياري تاکيد کرده: طبق بررسيهاي صورت گرفته نقشه خطرات طبيعي با استفاده از هوش مصنوعي، نتايج نشان ميدهد 14 درصد دشتهاي چهارمحال و بختياري حداقل در معرض فرونشست شديد زمين قرار دارند، يعني نرخ فرونشست از 10 سانتيمتر در سال بيشتر ميشود، البته اگر بخواهيم فرونشستهاي بسيار کم را به اين موارد اضافه کنيم بيش از 25درصد دشتهاي استان در حال فرونشست زمين هستند. امامي با تاکيد بر اينکه فرونشست زمين موجب شکاف خوردن زمين و ايجاد شيارهاي عميق ميشود که بخشي از خاک نشست کرده را از حيز انتفاع خارج ميکند، تصريح کرد: کمکم امکان کشت و کار کشاورزي از بين خواهد رفت، بنابراين عامل اصلي فرونشست زمين افت شديد سطح آبهاي زيرزميني بوده که دليل اين امر ناشي از برداشتهاي بيرويه و افزايش مصارف است. او گفته: در برخي مناطق براي اينکه جلوي فرونشست بيشتر گرفته شود که البته کاري بسيار دشوار است، پروژههاي پخش سيلاب انجام ميشود، يعني آبهاي حاصل از بارش از طريق کانالهايي که به شکل تپه بوده از بالادست به دشتهايي که دچار فرونشست هستند منتقل و آب بر سطح دشت پخش ميشود که با اين اقدام حداقل ميتوان جلوي فرونشست زمين را گرفت. رئيس بخش تحقيقات حفاظت از خاک و آبخيزداري مرکز تحقيقات و آموزش کشاورزي و منابع طبيعي چهارمحال و بختياري با بيان اينکه اولين اقدام کنترل فرونشست در حد موجود است، بيان کرده: بايد تا حد ممکن مصارف کنترل شده باشد، يعني از آبهاي زيرزميني کمتر استفاده کنيم و تمرکز بر آبهاي سطحي باشد و بتوان با انجام پروژههاي پخش سيلاب و آبخوانداري، آبخوانها يا سفرههاي آب زيرزميني را تغذيه تا سطح آب زيرزميني در هر حدي که امکان دارد افزايش يابد. او تاکيد کرده: اکنون در دشت شهرکرد و خانميرزا آثار فرونشست زمين مشاهده ميشود که ممکن است کمکم دامنه منطقه شهري را گرفتار کند، بنابراين لازم است هر چه سريعتر با نگاه علمي دقيق اين کار پيگيري شود. امامي خاطرنشان کرده: مقدمه کار، نصب يک سيستم رفتارسنجي يا مانيتورينگ دقيق بر روي دشتهاست، متأسفانه اطلاعات کمي در زمينه نرخ دقيق فرونشست زمين و مناطق درگير در استان در دسترس نيست که دليل اين امر اين است که کار علمي دقيق روي دشتها انجام نميشود و بهترين کار اين است که سيستم رفتارسنجي و پايش در آن مناطق مستقر شود.
