احتمال اينکه اروپا زير برجام بزند وجود دارد
قاسم محبعلي در گفتوگو با «آرمان ملي»:
احتمال اينکه اروپا زير برجام بزند وجود دارد
آرمان ملي: زمان بازگشت به برجام بعد از موضعگيريهاي تهران در ارتباط با پيشنهاد اتحاديه اروپا مشخص نيست. هرچند برخي مقامات آمريکايي اعلام کردهاند که آمريکا در حال بررسي پاسخ تهران است و احتمال احياي برجام دور از ذهن نيست. از سوي ديگر البته انتخابات کنگره آمريکا نيز ماه آينده برگزار ميشود و پرونده هستهاي تهران و احتمال بازگشت طرفين به برجام در حال اثرگذاري بر انتخابات آمريکاست. به طوري که برخي تحليلگران بهبود جايگاه دموکراتها در آخرين نظرسنجيها را نشان از موفقيت سياستهاي دموکرات در داخل و خارج دانستهاند. حال بايد ديد برجام همچون يک امتياز براي دموکراتها در آستانه انتخابات ميان دورهاي کنگره عمل خواهد کرد يا اينکه جمهوريخواهان با لابي در برابر بازگشت آمريکا به برجام ايستادگي کرده و اين امتياز مثبت را از دموکراتها سلب خواهند کرد. به نظر ميرسد مؤلفههاي زيادي از جمله درخواست تهران براي تضمين از آمريکا و لابي تلآويو و جمهوريخواهان روي زمان بازگشت آمريکا به برجام اثرگذار خواهد بود. در اين ارتباط «آرمان ملي» با قاسم محبعلي، کارشناس روابط بينالملل به گفتوگو پرداخته که در ادامه ميخوانيد.
وضعيت برجام را بعد از موضعگيريهاي اخير ايران و آمريکا چگونه ارزيابي ميکنيد؟
از قرار معلوم ايران در حال حاضر با توجه به شرايط فعلي عجلهاي براي احياي برجام ندارد و بيشتر بر روي گرفتن تضمين از آمريکاييها متمرکز شده است. مسأله ايران به سؤالات آژانس بينالمللي انرژي اتمي بازميگردد. چرا که اگر توافق صورت گيرد و بعد از توافق شوراي حکام قطعنامه عليه ايران صادر کند، تضميني براي اجراي برجام در کار نخواهد بود. از اين منظر ايران در انتظار است تا مسأله آژانس حل شود. همچنين احتمالا ايران نميخواهد با سياستگذاري روسها مبني بر فشار بر اروپا از طريق قطع گاز به منظور رفع تحريمهاي روسيه؛ ناهماهنگ باشد. البته نظر اخير بيشتر توهم است زيرا مشکل اروپا گاز است و ايران هم گازي براي صادرات ندارد و بازار نفت جهاني نيز آنچنان بحراني نيست که نفت ايران بتواند قيمتها در اين بازار را کاهش دهد.
درچند روز گذشته مطرح شده اگر آمريکا و اروپا بتوانند در حوزه انرژي با عربستان و برخي ديگر کشورها به توافق برسند اساساً شايد آمريکا به سمتي حرکت کند که توافق برجام را به عقب بيندازد. اين تحليل چقدر واقعيت دارد؟
ايران تنها نميتواند به اروپا نفت صادر کند و اروپا هم مشکلي در اين زمينه ندارد. چون کشورهاي عربي ميتوانند نفت اروپا را تأمين کنند. اروپاييها مشکل گاز دارند و در صدد هستند با قراردادهايي که با مصر و الجزاير و قطر ميبندد اين مشکل را هم تا حدي جبران کنند. از اين جهت اگر اروپا گاز خود را تامين کند شايد در آينده در سوي موافق توافق نايستد.
چه ميزان ممکن است انتخابات کنگره آمريکا بر نوع نگاه سياستمداران آمريکايي به برجام اثرگذارد؟ زيرا به نظر ميرسد بخشي از فشارهاي جمهوريخواهان بر دموکراتها در انتخابات از مسير برجام ميگذرد؟
سياست خارجي آمريکا چندان اثري بر روي رأي مردم آمريکا و تغيير نوع نگرش آنها ندارد. لابيهاي سياسي خارجي مانند لابي تلآويو و عربستان بر انتخابات آمريکا مؤثر هستند اما افکار عمومي آمريکا چندان براي سياست خارجه اين کشور اهميت نميدهد. سياست خارجي شايد در درجه ششم الي هفتم بر رأي دهندگان در آمريکا اثرگذارد باشد. ولي اين بار شايد اين گونه نباشد زيرا آمريکاييها با افزايش قيمت انرژي روبهرو هستند. با اين وجود نيز سياست خارجي در انتخابات آمريکا تعيينکننده نيست. هم اکنون وضعيت بايدن و دموکراتها در مقايسه با دولت قبل ضعيفتر است.
مسأله پادمان براي ايران جدي است و تهران اعلام کرده بايد اين مسأله حل شود. تا چه ميزان امکان دارد چالش پادمان اثر منفي بر بازگشت به برجام بگذارد؟ آيا آمريکا تن به اين خواسته خواهد داد که بحث پادمان براي هميشه تمام شود؟
بحث پادمان به برجام مربوط است اما در چارچوب برجام قابل حل و فصل نيست، بلکه يکي از شروط اجراي برجام بحث گزارش آژانس خواهد بود. زيرا هدف برجام صلحآميز دانستن برنامه هستهاي تهران است. اگر ايران و غربيها به توافقي در ارتباط با برجام برسند، غربيها احتمالا توصيه به آژانس خواهند کرد که بحث پادمان در ارتباط با ايران بسته شود. مانند سال 2015 که آقاي ظريف بين آقاي صالحي و مدير کل وقت آژانس جلساتي را ترتيب داد و توافقي امضا شد که مدير کل وقت با سفر به تهران گزارشي تهيه کند و مسأله حل شد. اکنون نيز راه همان راه است و نميتوان توقع داشت که آنها قبل از امضا برجام تضميني در اين ارتباط دهند زيرا اساس ان پي تي سست خواهد شد. البته ايران ميتواند اين مورد را حل کند اما شايد با طرح اين مورد هدف ديگري را در نظر دارند.
نشست آينده شوراي حکام در موعد مقرر برگزار خواهد شد. آيا احتمال توافق قبل از برگزاري اين نشست وجود دارد؟
اين مورد تيغ دو لبه است. يعني ايران ميتواند از اين مورد به عنوان ابزار استفاده کند که اگر حکمي از سوي شوراي حکام صادر شود ايران برجام را امضا نکند. در نتيجه امتياز از اروپاييها بگيرد که قطعنامه صادر نکرده و پرونده ايران را به شوراي امنيت نفرستند. هم اينکه اگر اروپا و آمريکا به سمتي بروند که از نظر سياسي اهميتي به برجام ندهند امکان دارد در اين دوره يا دوره بعد پرونده ايران به شوراي امنيت برود و اگر چنين شود بعيد است برجام ديگر معنايي داشته باشد.
