مرثیهای برای کاروانسراهای دوره صفوی
آرمان ملی- سیدمحیالدین حسینی ارسنجانی- ایران پژوه: «شهیدآباد» اسم روستایی در بخش مشهد مرغاب از توابع شهرستان خرمبید در استان فارس و در ۱۵۰ کیلومتری شمال شرق شیراز است. روستایی که قبلاً نام «چمبیان» داشته اما به دلیل تعدد و فراوانی شهدا و رشادتهای رزمندگان و ایثارگرانش به این نام تغییر یافته است. افرادیکه در این روستا زندگی میکنند همگی به نوعی انتسابفامیلی نزدیکی با شهدا دارند. شهرستان خرمبید (سابقا دهبید) فارس که به علت تردد زیاد مردم از قدیم بهعنوان یکی از مناطق مهم و کاروانسرایی ایران مشهور بوده، در حال حاضر از دو کاروانسرای ارزشمند برخوردار است. یکی کاروانسرای قاجاریه صفاشهر و دیگری کاروانسرای شاهعباسی روستای شهیدآباد. این کاروانسراها بهدلیل نقطه ارتباطی و ترانزیتی از ایام قدیم تاکنون مورد توجه بودهاند. کاروانسرای تاریخی شهیدآباد فارس واقع دربخش مشهد مرغاب، شهرستان خرمبید، ۳۰۰ متری جنوب شرقی روستای شهیدآباد به شماره ثبت ملی ۲۱۴۴۹ است که قدمت آن مربوط به دوره صفویه است. این کاروانسرا که دارای وسعت تقریبا ۳۶۰۰ متر مربع بوده یکی از کاروانسراهای حیاطدار در ایران در زمان صفویه محسوب میشود
و به کاروانسرای شاهعباسی شهرت دارد. شیوه معماری و ساخت این بنا از شیوه مرسوم ایجاد بناهای کاروانسرای دوران صفویه پیروی میکند و دارای حجرههای متعدد، اسطبلها، انبارها و حیاط مرکزی است و معماری بسیار زیبایی دارد. در مجاورت این بنا یکی از منحصر به فردترین پلهای باستانی ایران بر رود پلوار مشاهده میگردد که در ضلع غربی کاروانسرای شاهعباسی شهیدآباد جهت عبور و مرور کاروانیان استقرار یافته است.
تعرض به حریم کاروانسرای شهیدآباد
کاروانسرای بزرگ و زیبای شهیدآباد فارس که اکنون در حال تبدیل شدن به خرابه است و حریم این اثر تاریخی مورد تعرض کشاورزان بوده و دور تا دور آن را شخمزده و به زراعت در چند قدمی آن پرداخته و میپردازند، دهها سال است که بیمهری وزارت میراث فرهنگی را تجربه میکند، با دیدن وضع اسفبار این بنای باشکوه بر جای مانده از نیاکانمان باید به حال چنین کاروانسرای با عظمتی مرثیهها خواند! این بنای زیبا که معماری منحصر به فردی دارد، یکی از جمله آثار ارزشمند و محدود بر جای مانده از دودمان صفویان است که اگر به درستی و اصولی بازسازی و تعمیر و مرمت گردد میتواند نقش فزایندهای در توسعه و ترقی روستا داشته و به رفع مشکل بیکاری جوانان شهیدآبادی بینجامد. در سفر تیرماه ۱۴۰۱ تشکل ملی و مردمی، جهادی و مطالبهگری «نجات» به دبیر کلی جناب استاد حجتاله بهمنی به شهیدآباد و بررسی مسائل و مشکلات این روستا، در معیت دهیار و شورای اسلامی روستای شهیدآباد، بازدیدی از فضاهای مختلف شهیدآباد و از جمله بازدیدی هم از این کاروانسرا انجام شد. نگارنده (حسینی ارسنجانی) که خود دستی بر پژوهشگری تاریخ و فرهنگ ایران زمین دارد در نگاه اول پی به هنر دست
معماران ایرانی و شکوه و عظمت چنین بنای زیبا با معماری عالی ایرانی، اسلامی برده و بر بیتوجهی متولیان حفظ آثار تاریخی و حتی بیمهری مردم بومی به چنین اثر ارزشمندی که طی صدها سال رونق خویش اینچنین مهجور و غریب افتاده و بیاستفاده مانده، سخت تأسف خوردم. به راستی چرا باید نسبت به این اثر زیبا و دیگر آثار تاریخی کشورمان اینگونه بیتفاوت باشیم؟
از ظرفیت کاروانسراها استفاده نمیشود
در روستای گردشگری شهیدآباد که دارای جاذبههای ارزشمند تاریخی از دورانهای مختلف است و همه ساله جشنوارههای عشایری و سنتی نوروزی استان فارس در این روستا برگزار میشود، حیف است که چنین بنای با ارزشی اینگونه بیدر و پیکر و رها شده باشد و متروکه بماند یا به گلهدانی تبدیل شود. دولت و بهویژه وزارت میراث فرهنگی باید نگاه ویژهای به چنین آثاری که ریشه در تاریخ و فرهنگ قوم متمدن ایرانی دارند، داشته باشد و با جذب خیرین و سرمایهگذاران بخش خصوصی، زمینه احیای این اثر را فراهم و برای تبدیل شدن این فضای زیبا و جالب به مرکزی برای فعالیتهای گردشگری یا بومگردی تلاش کند. احیای کاروانسراها در این زمان فرصت بینظیری برای همه علاقهمندان به صنعت گردشگری در ایران و سراسر دنیا را فراهم میآورد تا با سفر به ایران و بهویژه استان فارس، از این همه جاذبههای گردشگری، طبیعی، میراث فرهنگی و صنایع دستی بازدید نمایند. وجود کاروانسرای شاهعباسی شهیدآباد که در 20کیلومتری شهرستان خرمبید استان فارس قرار دارد میتواند در صورت همت مردم بومی و مسئولان دولتی به احیا و بازسازی چنین بنای باشکوهی به عنوان محور توسعه و گامی در جهت محرومیت
زدایی و رفع مشکل بیکاری جوانان این روستا باشد تا مانع از تخریبهای بیشتر این اثر ملی گردد.
