موضوع ایران کلید واژه سفر بایدن به خاورمیانه است
سفر بايدن به خاورميانه با اسرائيل آغاز شد و وي پس از ديدار با نخست وزير اسرائيل با محمود عباس، رئيس تشکيلات خودگردان نيز ديدار و گفتوگو کرد. هدف بايدن از سفر به اسرائيل در مقطع کنوني چيست؟
سفر بايدن به خاورميانه سفري سنتي است که در گذشته نيز توسط روساي جمهوري آمريکا صورت گرفته است. با اين وجود سفر بايدن به منطقه که از اراضي اشغالي فلسطين آغاز شد با چند هدف مهم انجام شده است. نخست اينکه شرايط داخلي اسرائيل ناپايدار است و آمريکا نيز اين وضعيت را متوجه شده است. در طول 3سال گذشته 4 انتخابات شکست خورده در اسرائيل برگزار شده است. سقوط پي در پي کابينهها در اسرائيل نشان ميدهد که اسرائيل در حال فروپاشي از درون است. دولت اسرائيل داراي مشکلات ساختاري است که اين مشکلات در مقاطع مختلف خود را نشان ميدهد. نکته ديگري که در اين زمينه وجود دارد ناامنيهايي است که در اين کشور وجود دارد. کاهش سطح امکانات رفاهي به يهوديان ساکن شهرکها، اختلاف احزاب و توقف مذاکرات بين تشکيل خودگردان و اسرائيل باعث شده که اسرائيل در يک وضعيت فروپاشي تدريجي قرار داشته باشد. سفر بايدن به اسرائيل و ديدار با لاپيد تنها به دليل دادن روحيه به مسئولان و تقويت اسرائيل است. در واقع بايدن و آمريکا در حال تنفس مصنوعي دادن به اسرائيل هستند. اين رويکرد نيز بيشتر جنبه پروگاندايي دارد. بايدن براي اينکه به اسرائيل اهميت بدهد سفر خود را از اين کشور آغاز کرد. سفري که البته با واکنش تند و منفي مردم فلسطين نيز مواجه شد. واقعيت ديگري که در اين سفر وجود دارد اين است که از مواضعي که رهبران دو کشور درباره مسائل منطقه و جهان اتخاذ کردهاند به نظر ميرسد که اختلافات زيادي بين دو کشور در زمينههاي مختلف منطقهاي و جهاني وجود دارد؛ اختلافاتي که در صورت بروز فرصت بيشتر خود را نشان خواهد داد.
بايدن پس از سفر به اسرائيل به عربستان سفر کرد. وي اولين رئيسجمهوري بود که از اسرائيل به سمت عربستان سفر کرد. چرا بايدن به صورت نمادين اقدام به چنين کاري کرد و هدف وي از سفر به عربستان چيست؟ آيا بايدن تلاش ميکند در سفر به عربستان فشارهاي منطقهاي به ايران را افزايش بدهد؟
بدون ترديد مهمترين هدف سفر بايدن از اسرائيل به عربستان در اقدامي نمادين عادي سازي روابط اسرائيل و کشورهاي عربي منطقه خاورميانه است. آمريکا تلاش ميکند اسرائيل را به عنوان بخشي از ساختارهاي منطقه دربياورد و راهي براي اسرائيل به عنوان بخشي از جغرافياي منطقه به جنوب خليج فارس پيدا کند. به همين دليل بايدن در سفر به عربستان تلاش ميکند روند عادي سازي روابط بين شش کشور عضو شوراي همکاري خليج فارس با اسرائيل را تسريع کند. موضوع ديگري که در دستور کار اين سفر قرار دارد مشروعيت بخشيدن به جايگاه محمد بن سلمان با توجه به اينکه نهادهاي اطلاعاتي آمريکا پيش بيني کردهاند که سلمانبن عبدالعزيز در شرايط کنوني قادر به اداره عربستان نيست و بهتر است که قدرت را به فرزند خود محمد بن سلمان واگذار کند. بايدن تلاش ميکند اين انتقال قدرت به صورت سيال و آرام شکل بگيرد. به همين دليل بايد عنوان کرد يکي از اهداف سفر بايدن به عربستان مشروعيت بخشيدن به حکومت آينده محمد بن سلمان به عنوان پادشاه آينده عربستان است. پيشبيني آمريکا و برخي قدرتهاي غربي اين است که در سال 2022 يکسري تحولاتي در عربستان رخ خواهد داد و اين تحولات موجب ميشود که بن سلمان خود را به عنوان حاکم مطلق و پادشاه عربستان معرفي کند. به عنوان مثال به رسانههاي بسياري در عربستان دستور داده که يک سلسله مستنداتي را در اين راستا تهيه کنند. صرف نظر از شيوههاي تهاجمي و رفتاري که بن سلمان طي اين سالها داشته زمينههايي فراهم ميشود که او به عنوان يکي از مقتدرترين شاهزادگان سعودي قدرت را در عربستان به دست بگيرد. پيش از اين جو بايدن و تيمش مخالف بن سلمان در عربستان بودند به ويژه پروندههايي که او داشته از جمله قتل جمال خاشقجي که يک نمره منفي در کارنامه بن سلمان تلقي ميشود اما اکنون نگرش آمريکاييها تغيير کرده و منافع آمريکا اقتضا ميکند که بن سلمان به قدرت برسد از سوي ديگر عربستان هم در تلاش است تا رفتارش با آمريکا را تغيير دهد. موضوع ديگري که در دستور کار اين سفر قرار دارد شکل گيري يک ناتوي عبري- عربي است که در دستور کار قرار دارد. با اين وجود با توجه به اختلافاتي که بين کشورهاي عربي وجود دارد امکان تشکيل چنين چيزي وجود نداشته باشد و اهداف بايدن در اين زمينه با شکست مواجه خواهد شد. در شرايط کنوني کشورهاي مصر، اردن و عراق به صراحت عنوان کردهاند که با شکل گيري يک ناتو در مقابل ايران مخالفت خواهند کرد. اين در حالي است که در شوراي همکاري خليج فارس نيز نوعي قطب بندي و اختلاف بر سر اين موضوع وجود دارد. کويت، عمان و قطر از جمله کشورهايي هستند که با شکل گيري يک محور نظامي عليه ايران در منقطه خاورميانه مخالفت خواهند کرد و اجازه چنين کاري را نميدهند. به همين دليل به نظر ميرسد هدف اصلي سفر بايدن به اسرائيل و عربستان دادن روحيه به مقامات اسرائيل و همچنين تلاش براي مشروعيت بخشيدن به جايگاه بن سلمان در عربستان است.
يکي از اهداف سفر بايدن به عربستان قيمت نفت است. اين سفر به چه ميزان ميتواند در افزايش يا کاهش قيمت نفت در بازارهاي جهاني تأثيرگذار باشد؟
با توجه به بحران اوکراين و وضعيتي که روسيه در آن قرار دارد يکي از مهمترين موضوعاتي که در سفر بايدن به عربستان مورد بررسي قرار خواهد گرفت موضوع قيمت نفت است. در شرايط کنوني سه کشور عربستان سعودي، امارات متحده عربي و قطر آمادگي خود را براي افزايش سطح فروش نفت به کشورهاي اروپايي و آمريکا اعلام کردهاند که بررسي اين وضعيت نيز در دستور کار سفر بايدن به عربستان قرار خواهد داشت. بايدن در اين سفر با سران شش کشور عضور شوراي همکاري خليج فارس و همچنين مصر، اردن و عراق ديدار خواهد کرد و همچنين درباره مسائل مختلف منطقه خاورميانه مورد بررسي و ارزيابي قرار خواهد گرفت. اين اتفاقات در حالي رخ ميدهد که پرونده هستهاي ايران و شرايط ايران در منطقه نيز جزئي از کليد واژههاي سفر بايدن به عربستان خواهد بود. با تشديد اختلافات کشورهاي اروپايي و آمريکا با روسيه بر سر ادامه بحران اوکراين سفر جو بايدن به عربستان با همين هدف بوده است. انتظار ميرود کشورهاي نفتخيز عربي کاهش صادرات نفت و گاز روسيه به کشورهاي اروپايي را جبران کنند که طبيعتا کشورهاي عربي حوزه خليج فارس اين آمادگي را دارند که سقف صادرات نفتي خودشان را به کشورهاي اروپايي و آمريکا افزايش دهند تا جايگزين نفت و گاز روسيه بشود. به همين دليل اين انتظار ميرود که سفر جو بايدن به شکل گيري يک سياست جديد آمريکايي در منطقه منجر شود.
سفر بايدن به اسرائيل و عربستان چه ارتباطي با آينده برجام خواهد داشت؟ آيا بايدن به دليل پيامدهايي که ممکن است براي تصميم گيري درباره برجام به وجود بيايد به خاورميانه سفر کرده است؟
موضوع برجام و توافق با ايران براي دولت بايدن از اهميت زيادي برخوردار است. بايدن نيز بارها عنوان کرده که خروج آمريکا از برجام اشتباه بوده است. وي حتي در سفر به اسرائيل نيز اين موضوع را مطرح کرد. بايدن تلاش ميکند در سفر به عربستان به سران اين کشور و ديگر مقامات کشورهاي عربي اين اطمينان را بدهد که وضعيت هستهاي ايران در کنترل است و اگر آمريکا به برجام بازگردد اين موضوع ميتواند براي ثبات منطقه موثر باشد. به همين دليل به نظر ميرسد موضوع برجام نيز در دستور کار سفر بايدن به عربستان خواهد بود. واقعيت اين است که مسائلي که در درون برجام نيست و ارتباطي به متن برجام ندارد باعث شده که تاکنون مذاکرات به نتيجه نرسد. آمريکا براي خارج کردن سپاه از ليست گروههاي تروريستي پيششرطهايي مطرح کرده که موردقبول ايران قرار نگرفته است. به همين دليل نيز تاکنون گشايشي در مذاکرات وجود نداشته و مذاکرات به بنبست رسيده است. بااينحال جمهوري اسلامي ايران و تيم مذاکرهکننده ايراني در مذاکراتي که در طول 3 ماه گذشته در وين انجام شد، يک سري راهکارها ارائه داد که اين راهکارها مبتني بر منافع ملي است. چهار سند حقوقي، مالي، اقتصادي و فني از سوي تيم مذاکرهکننده ايراني به گروه 1+4 در وين ارائه شد و تقريباً هر چهار سند ظاهراً از سوي 3 کشور اروپايي موردپذيرش قرارگرفته است. سه کشور اروپايي هم به اين نتيجه رسيدهاند که از رهگذر تحريمها نخواهند توانست ايران را وادار به تسليم کنند. لذا تيم مذاکرهکننده ايران با راهبردهايي که صورت گرفت و برنامهريزيهاي کاملاً دقيق و موفق توانستند طرفهاي اروپايي را قانع کنند که براي ادامه همکاري و رسيدن به يک نقطه قابلاتکا بين ايران و کشورهاي اروپايي بايد تحريمها لغو شود. به نظر ميرسد بايد يک سازوکار قانوني ايجاد شود تا از رفتارهاي فراقانوني هر کشوري در مذاکرات جلوگيري کند.
در فاصلهاي نزديک از سفر بايدن به اسرائيل و عربستان ولاديمير پوتين به ايران سفر خواهد کرد. مهمترين اهداف پوتين از سفر به ايران چيست؟آيا اين سفر رويکردي تقابلي در مقابل سفر بايدن به اسرائيل و عربستان خواهد داشت؟
پوتين به عنوان رئيسجمهور روسيه به عنوان يک کشور قدرتمند و متحد ايران به تهران سفر خواهد کرد. به نظر ميرسد در اين سفر موضوعاتي مانند بحران اوکراين، وضعيت منطقه و شکل گيري مجموعهاي در مقابل زياده خواهيهاي آمريکا مورد بحث و تبادل نظر صورت خواهد گرفت. موضوع مهمي که در اين سفر دنبال خواهد شد اين است که پوتين به دنبال اين است که با همکاري ايران، چين، هند و برخي کشورهاي منطقه مجموعهاي اقتصادي شکل بدهد تا در مقابل سياستهاي اقتصادي آمريکا و متحدانش قرار بگيرد. به همين دليل پوتين در سفر به ايران به دنبال شکل دهي محور اقتصادي مقابله با آمريکا خواهد بود. در نتيجه سفر پوتين به ايران نيز از جنبههاي مختلف حائز اهميت خواهد بود و اين سفر ميتواند در معادلات منطقه در آينده تأثير داشته باشد.
