احیای روابط تهران- ریاض در سایه سفر بایدن به منطقه
آرمان ملي- حميد شجاعي: تلاشها همچنان براي از سرگيري مذاکرات احياي روابط سياسي و ديپلماتيک ايران و عربستان ادامه دارد و مصطفي الکاظمي نخست وزير عراق نيز در سفرهاي اخير خود به رياض و تهران در همين راستا گامهايي را براي احياي روابط طرفين برداشته است. چه اينکه 5 دور از مذاکرات طرفين در بغداد برگزار شده و نتايج مثبت و ملموسي را در پي داشته است. طرفين نيز نسبت به از سرگيري دور ششم مذاکرات بغداد در آيندهاي نزديک ابراز خوشبيني کردهاند و حتي برخي منابع عراقي نيز از قطعيت برگزاري اين دور از مذاکرات خبر دادهاند. حال اينکه بسياري از تحليلگران بر اين عقيدهاند که عربستانيها چندان رويکردهاي ثابت و سازندهاي ندارند و مواضعشان به فراخور شرايط منطقه متغير است. چنانکه برخي مطرح ميکنند؛ تجربه نشان داده که عربستان رويکرد غيرشفافي نسبت به ايران دارد و از آنجا که احتمال ميرود اين کشور به زودي رابطه خود را با رژيم صهيونيستي برقرار کند، لذا تلاش رياض اين است که به موازات اين عاديسازي، يک حاشيه امني براي خود در منطقه ايجاد کند و ممکن است به همين جهت رابطه خود با تهران را بهبود ببخشد. به نظر ميرسد حال که رئيسجمهور آمريکا به عربستان سفر کرده ؛ سعوديها موقعيتي را يافتهاند تا از وجود آمريکاييها براي تحرکات منطقهاي خود استفاده کنند و همچنان خود را در مقام قدرتي منطقهاي با اهداف استراتژيک مطرح کنند. قدرمسلم در اين ميان احياي روابط رياض - تهران نيز در چارچوب مشخصي خواهد بود و سعوديها صرفا منافع خود را در اين مساله پي خواهند گرفت. لذا انتظار ميرود که در مذاکرات دور ششم ايران نيز بر مبناي اهداف و منافع خود وارد عمل شود و نتايج مثبتي را رقم زند. آنطور که سياسيون و تحليلگران معتقدند مذاکرات دور آينده بغداد ميتواند منجر به بازگشايي سفارتخانهها و از سرگيري روابط سياسي و ديپلماتيک شود.
استقبال بايدن
عصر روز جمعه بود که جو بايدن رئيسجمهور آمريکا در سفري از پيش تعيين شده به منطقه خاورميانه به عربستان رفت و روز گذشته نيز با مقامات اين کشور از جمله سلمان بن عبدالعزيز پادشاه عربستان و محمد بن سلمان وليعهد سعودي ديدار و گفتوگو کرد. البته اين تنها ديدارهاي بايدن نبود و وي در حاشيه نشست جده؛ ديدار جداگانهاي نيز با مصطفي الکاظمي نخست وزير عراق داشت. از همينرو نيز الکاظمي و بايدن در بيانيه مشترک در خصوص نقش منطقهاي عراق و تلاشهاي بغداد در راستاي نزديکي ميان کشورهاي منطقه و اعتمادسازي ميان آنها به خصوص تلاشهاي ديپلماتيک دولت کاظمي گفتوگو کردند. در اين راستا بايدن از ابتکار نخست وزير عراق براي مذاکره عربستان سعودي و ايران در بغداد استقبال کرد و آن را ديپلماسي مثبت الکاظمي در راستاي ايجاد منطقهاي امنتر و باثباتتر دانست و در ادامه از برگزاري کنفرانس بغداد در مورد مشارکت و همکاري و روابط متمايز بين عراق، اردن و مصر تمجيد کرد. ديدار نخستوزير عراق و رئيسجمهور آمريکا در شرايطي بود که تلاشهاي زيادي براي کشاندن عراق به ائتلافي عليه ايران در منطقه از سوي رژيم صهيونيستي و آمريکا صورت گرفته است، اما نخست وزير عراق روز جمعه پيش از عزيمت به عربستان تاکيد کرد: «عراق هرگز امروز يا فردا در محور يا پيمان نظامي قرار نخواهد گرفت و عراق هرگز به سکويي براي تهديد کشورهاي همسايه تبديل نخواهد بود.» بسياري معتقدند که سفر بايدن به عربستان احتمالا برخي معادلات منطقهاي را تغيير خواهد داد و سعوديها نيز بر روي اين سفر بسيار حساب کردهاند. اين در حالي است که روز گذشته محمد بن سلمان، وليعهد عربستان سعودي نيز در آغاز نشست جده که با حضور رهبران آمريکا و کشورهاي عرب منطقه برگزار ميشود، گفت که ايران را به همکاري با کشورهاي منطقه و پايبندي به قوانين بينالمللي دعوت ميکنيم. حال بايد ديد سفر رئيسجمهور آمريکا به عربستان و ملاقات با مقامات کشورهاي عربي منطقه چه شرايط و تحولاتي را براي منطقه رقم خواهد زد و چه تاثيري بر مناسبات ايران و همسايگان عرب خود خواهد گذاشت.
مذاکرات هنوز به مرحله ديپلماتيک نرسيده است.
دستيار وزير امور خارجه در خصوص مذاکرات ايران و عربستان، چشم انداز اين مذاکرات و احتمال بازگشايي سفارتخانهها در دو کشور اظهار داشت: ما از آوريل سال 2021 تاکنون، پنج دور گفتوگو کرديم. پيشرفتهاي خوب و ملموسي در اين گفتوگوها داشتيم. در نتيجه اين گفتوگوها ديپلماتهاي ايراني نزد «اواي سي» مستقر شدند و به وظايف خود عمل ميکنند. عليرضا عنايتي گفت:حج سالجاري با خوشامدگويي مسئولان سعودي شکل گرفت و حجاج ايراني اکنون در عربستان سعودي اعمال خود را با سهولت به جا آوردند. در برخي از مجامع منطقهاي و بينالمللي نوعي از آرامش بين ما و عربستان سعودي و شايد هم در جاهايي همکاري وجود دارد. ما اقدامات اجرايي و جزئي طي اين پنج دور گفتوگوها با يکديگر داشتهايم. اگر طرف سعودي آمادگي برگزاري دور بعدي را داشته باشد و براي ورود به يک مرحله ديگر که ميتواند در قالب يک گفتوگوي سياسي رقم بخورد آماده باشد جمهوري اسلامي استقبال ميکند. وي درباره جزئيات نقشه راه کلي براي عادي سازي روابط بيان کرد: همانطور که پيشتر توضيح دادم ما برخي از اقدامات اجرايي را کامل کرديم و اين آمادگي را داريم که وارد مرحله جديد از گفتوگوها با طرف سعودي بشويم. عنايتي ادامه داد: مذاکرات هنوز در مرحله نشستهاي امنيتي است و به سطح ديپلماتيک نرسيده است. مدير کل اداره خليجفارس وزارت خارجه ايران در خصوص سفر آتي وزيران امور خارجه ايران و عربستان به بغداد براي اعلام روابط ديپلماتيک که در رسانهها گزارش شده است، تصريح کرد: هنوز تاريخي براي ديدار وزيران امور خارجه ايران و عربستان تعيين نشده است. وي درباره احتمال گفتوگو با مصريها براي از سرگيري روابط تاکيد کرد: طبيعتا ايران عزم خود را بر توسعه روابط با کشورهاي عربي و اسلامي گذاشته است و اين يک راهبرد دائمي از طرف جمهوري اسلامي است. اما در رابطه با مصر و اردن شما قطعا ميدانيد که ما با اردن داراي روابط کاملا رسمي هستيم، سفارتخانه اردن در اينجا فعاليت ميکند و سفارتخانه ما هم در اردن فعال است و ملاقاتهاي متعددي از طرف نمايندگان ما و اردن بهطور متقابل با مسئولان ذيربط صورت ميگيرد. در رابطه با مصر هم به رغم اينکه رابطه سياسي برقرار نيست دفتر حفاظت منافع مصر در ايران فعال است و همچنين دفتر حفاظت منافع ايران در قاهره و روساي نمايندگيها با مسئولان ذيربط ملاقاتهايي را انجام ميدهند يعني ما با اردن داراي روابط سياسي هستيم و با قاهره داراي ارتباطات ديپلماتيک.
