بازی اتهام زنی و فشار آمریکا برای تحقق خواستههای فرا برجامی
آرمان ملي- احياي برجام تاکنون طي مقاطع مختلفي ميتوانست اتفاق بيفتد و شايد اگر برخي رويکردهاي طرفين در مذاکرههاي مختلف نبود امروز شاهد احياي توافق هستهاي و استفاده از مواهب و ثمرات آن بوديم. هر چند که بسياري معتقدند مذاکرات در همان هتل کوبورگ وين ميتوانست به نتيجه برسد و توافق رقم بخورد. اما وقتي از مذاکرات وين، آبي براي طرفها گرم نشد؛ مذاکرات دوحه فرصت مناسب و ايدهآلي براي به سرانجام رساندن گفتوگوها و احياي توافق بود که آمريکا بار ديگر با شانه خالي کردن از تعهدات، آن را از دست داد و به جاي اتخاذ رويکردهاي سازنده «بازي تقصير و سرزنش» را در پيش گرفت. چه اينکه اظهارات رابرت مالي فرستاده ويژه آمريکا در امور ايران يا ديگر مقامات وزارت خارجه آمريکا را ميتوان در همين راستا ارزيابي کرد که ايران را به جدي نبودن در مذاکرات متهم ميکنند. علاوه بر طرح چنين اتهاماتي عليه ايران از سوي مقامات آمريکا، کاخ سفيد در هفتهها و ماههاي اخير بهطور يکجانبه تحريمهايي را عليه ايران اعمال کرده است. جو بايدن رئيسجمهور آمريکا در يادداشت اخير خود در واشنگتن پست در حالي از رويکرد فشار حداکثري دولت ترامپ انتقاد کرد که در تناقضي آشکار از افزايش فشارهاي ديپلماتيک و اقتصادي تا زمان بازگشت به پايبندي به توافق هستهاي از سوي ايران خبر داد. اين در حالي است که ايالات متحده علاوه بر ناديده گرفتن حقوق مشروع ايران در توافق، در حال ايجاد موج رسانهاي به منظور اتهامزني و مقصر جلوه دادن طرف ايران در گفتوگوهاست و پس از وقفهاي هم اکنون زمزمههايي از تعيين ضربالاجل و اظهاراتي چون بسته شدن پنجره ديپلماسي از سوي کشورهاي غربي شنيده ميشود. لذا رويکردي که در طي مذاکرات دوحه جريان يافت نيز ادامه رويکردهاي غير سازنده ايالات متحده در عدم تحقق مطالبات ايران، پذيرش توافق ناقص و قرار گرفتن ايران در موضع ضعف اتهامزني عليه ايران براي طرح خواستههاي فرابرجامي بود. در اين بين طرح مسائلي چون خروج سپاه از ليست ادعايي و درخواست تضمين ايران نيز عاملي ديگر براي بهانه تراشيهاي ايالات متحده براي فرار از اصل موضوع يعني لغو موثر تحريمها شده است؛ همانطور که در دور هشتم گفتوگوها پرونده بسته شده پيامدي بهطور ناگهاني مطرح شد. آنچه که مسلم است وجود اين نوع از کارشکنيها بيانگر نبود عزم کافي آمريکا براي احياي کامل برجام است؛ توافقي که مکانيسم اصلي آن اعمال برخي محدوديتهاي هستهاي و در مقابل بهرهمندي ايران از مزاياي اقتصادي آن بود که تجربه سال 2015 آن چندان رضايت بخش نبود و تا اين لحظه نيز سيگنالهاي مثبتي از جانب آمريکا به منظور حسن نيت و جبران وضعيت ديده نميشود.
تحولات برجامي
هر چند که فعلا مذاکرات احياي برجام متوقف است اما تحولات پيرامون احياي توافق در نقاط مختلف جهان پيگيري ميشود. در همين راستا معاونان وزراي خارجه چين و ايران درباره مسائل هستهاي و برجام با يکديگر گفتوگو کردند. ليمينگ شن، ديپلمات چيني در سفارت اين کشور در تهران در توييتر نوشت: ما درباره مسائل هستهاي ايران بهطور عميق تبادل نظر کردند. بر اساس اعلام وزارت خارجه چين، دو طرف تاکيد کردند که مذاکرات فعلي براي از سرگيري اجراي برجام در مقطع حساسي قرار دارد. همه طرفهاي ذي نفع بايد به گفتوگو و مذاکره پايبند باشند، در نيمه راه با يکديگر ملاقات کنند، نگرش مثبت و سازنده اتخاذ کنند، از اقداماتي که اوضاع را تشديد ميکند خودداري کرده و براي پيشرفت مثبت در مذاکرات در اسرعوقت تلاش نمايند تا توافق جامع بتواند در زمان اوليه به مسير درست بازگردانده شود. از سوي ديگر معاون وزير امورخارجه آمريکا و دبيرکل وزارت امورخارجه فرانسه در گفتوگوي تلفني با يکديگر بر لزوم بازگشت متقابل به برجام تاکيد کردند. وندي شرمن و فرانسوا دلاتر در اين گفتوگو بر لزوم بازگشت متقابل به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) تاکيد کردند. آنها بدون اشاره به زيادهخواهي و کارشکنيهاي طرف آمريکايي در روند مذاکرات احياي برجام از ايران خواستند تا از آنچه درخواستهاي فرابرجامي ايران خوانده شده، دست بردارد و موجب اجراي بازگشت متقابل به اين توافق شود.
چارچوب زماني براي بازگشت به برجام تعيين نخواهيم کرد
رئيسجمهور آمريکا با طرح ادعاهايي گفت که کشورش به «تلاشهاي ديپلماتيک» براي فشار آوردن به برنامه هستهاي ايران ادامه ميدهد. جو بايدن، رئيسجمهور آمريکا در سخنان خود در نشست جده مدعي شد که ايران باعث ايجاد بيثباتي در منطقه خاورميانه ميشود. وي گفت: ما با تقويت ائتلافها ميخواهيم از شرکايمان حمايت کنيم تا تمام مشکلات را حل کنيم. بايدن همچنين افزود: آمريکا به تلاشهاي ديپلماتيک خود براي فشار آوردن بر برنامه هستهاي ايران ادامه ميدهد و تلاش ميکنيم که تهران به سلاح هستهاي دست پيدا نکند. اين در حالي است که جيک ساليوان مشاور امنيت ملي آمريکا که همراه جو بايدن رئيسجمهوري آمريکا به منطقه سفر کرده است، گفته؛ آمريکا قصد ندارد چارچوب زماني در مورد مذاکرات پيرامون بازگشت به پايبندي متقابل به برجام تعيين کند، اما به صورت نامحدود منتظر نخواهد ماند. مشاور امنيت ملي آمريکا در ادامه مدعي شد: ما آماده بازگشت به پايبندي در مقابل پايبندي هستيم.
