اردوغان و پوتین در تهران ؛ از نشست روند آستانه تا روابط دوجانبه
آرمان ملي- طي روزها و هفتههاي گذشته خبرهايي مبني بر سفر ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه و رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور ترکيه به تهران منتشر شده است که از قرار معلوم اردوغان دوشنبه و پوتين سهشنبه به تهران سفر خواهند کرد تا از سويي در نشست 3 جانبه روند آستانه براي رسيدن به راهکارهاي حل بحران سوريه شرکت کنند. اين در حالي است که گفته ميشود جداي از نشست 3 جانبه، ديدارهاي دوجانبه روساي جمهور روسيه و ترکيه نيز از دستور کارهاي مهم حضور پوتين و اردوغان خواهد بود. با اين حال آنچه در وهله اول قرار دارد بحث نشست روند آستانه است. همچنان که هجدهمين دور مذاکرات آستانه درباره سوريه خرداد ماه سالجاري در شهر نورسلطان پايتخت قزاقستان با حضور نمايندگان ايران، ترکيه، روسيه و سوريه برگزار شد و شرايط بازگشت آوارگان سوري مهمترين دستور کار اين دور از مذاکرات بود. اگرچه در حال حاضر بحران داخلي سوريه نسبت به سالهاي ابتدايي آن تا حد زيادي کاهش يافته اما به باور کارشناسان اتخاذ تصميم مشترک توسط اين کشورها براي ايجاد ثبات کامل در سوريه بسيار مفيد خواهد بود؛ البته مسائل بين ايران، روسيه و ترکيه به بحران سوريه محدود نميشود و 3 کشور در زمينههاي مختلف ازجمله مسائل اقتصادي و حوزه انرژي، چالشهاي مشترکي دارند. با اين حال به رغم سياست ايران و روسيه در قبال سوريه اما به نظر ميرسد که ترکيه استراتژي مشخصي در رابطه با سوريه ندارد و گاهي اوقات از تروريستها حمايت کرده و به صورت غيرقانوني در خاک اين کشور حضور پيدا ميکند؛ اين درحالي است که حضور ايران و روسيه در خاک سوريه به صورت قانوني و با رضايت مقامات اين کشور است آنچه مسلم است سفر روساي جمهور روسيه و ترکيه به ايران جداي از بحث روند آستانه حتي ميتواند در روند مذاکرات احياي برجام بسيار تأثيرگذار باشد و در کنار ساير استراتژيهاي دولت سيزدهم در زمينه سياست خارجي، به بهرهوري از اين ظرفيت براي بهبود وضعيت اقتصادي و افزايش تواناييهاي ايران در ساير زمينهها منجر شود. درباره حضور سران ترکيه و روسيه به ويژه سفر پوتين به ايران ذکر چند نکته حائز اهميت است: تشکيل اين نشست به نوعي رويکرد تقابلي در مقابل سفر جو بايدن، رئيسجمهور آمريکا به منطقه دارد که در آن سفر به دنبال تشکيل ائتلافي منطقهاي با محوريت برخي کشورهاي عربي، رژيم صهيونيستي و آمريکاست. محور ايران- ترکيه- روسيه ميتواند قطببندي جديدي در مقابل قطببنديهاي شکل گرفته باشد که طبق نظريههاي تئوريک در روابط بينالملل نوعي موازنه قواست.
از پوتين تا اردوغان
هر چند که قرار است روساي جمهور روسيه و ترکيه براي نشست روند آستانه به تهران بيايند اما برخي تحليلگران معتقدند که حضور هريک از اين شخصيتها ميتواند ظرفيت خوبي براي برقراري و تحکيم ارتباطات دوجانبه با تهران و افزايش تعاملات تجاري و اقتصادي باشد. رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور ترکيه به دعوت رسمي آيتا... سيد ابراهيم رئيسي و در راس هياتي بلندپايه از مقامات سياسي و اقتصادي کشورش عصر دوشنبه وارد تهران خواهد شد و ديدار و گفتوگو با آيتا.. رئيسي، برگزاري هفتمين نشست شوراي عالي همکاري ايران و ترکيه و برگزاري نشست مطبوعاتي از برنامههاي اردوغان در ايران خواهد بود. اما شايد آنچه که بيش از پيش به چشم خواهد آمد حضور پوتين در تهران خواهد بود. چه اينکه سفر رئيسجمهور روسيه به ايران توجه بسياري از کشورها بهويژه هند و چين را به خود جلب خواهد کرد و اين کشورها مترصد تشکيل ائتلافي جديد عليه آمريکا هستند. تشکيل چنين محوري با اضافه شدن ترکيه دور از دسترس نخواهد بود؛ البته مسائل اقتصادي و نظامي کنوني و همچنين تشکيل محوري اقتصادي از کشورهاي فوق ميتواند زمينهساز چنين پيوندي در آينده نزديک باشد. روسيه همچنين براي دور زدن تحريمها و ترانزيت کالاهاي خود به ايران نگاه ويژه داشته و اميدوار است تا در پرتو همراهي کشورمان با خود بتواند اثرات تحريمها را مديريت کند. ايران نيز از سفر رئيسجمهور روسيه در فاصله زماني کوتاه از سفر جو بايدن به اسرائيل و عربستان استقبال ميکند؛ چراکه تهران همواره از ايجاد يک ائتلاف در محور شرق عليه ائتلافهاي شکل گرفته با محوريت ايالات متحده در منطقه سخن به ميان آورده و توسعه همکاري با روسيه که در ديدارهاي دوجانبه و چندجانبه با رئيسجمهور اين کشور نمود پيدا ميکند، به نوعي هدف تهران را محقق شده مينمايد. حال بايد ديد که حضور پوتين و اردوغان در تهران چه ثمرات ويژه و موثري براي تهران به ارمغان خواهد آورد.
پيشينه سفر پوتين به تهران
رئيسجمهور روسيه روز سهشنبه در حالي براي پنجمين بار عازم ايران خواهد شد که هيچکدام از اين سفرها براي ديدار دوجانبه صورت نپذيرفته و پوتين تنها براي شرکت در نشستهاي چند جانبه عازم همسايه جنوبي شده است. ولاديمير پوتين در حالي روز سهشنبه و براي پنجمين بار جهت شرکت در هفتمين دور نشست سران روند صلح در سوريه موسوم به «روند آستانه» عازم ايران خواهد شد که وي نخستين ساکن کرملين پس از 32 سال بود که در سال 1386 براي اولين بار در سفري به تهران، در نشست سران کشورهاي ساحلي درياي خزر شرکت کرد. دومين سفر ولاديمير پوتين در آذرماه 1394 و جهت شرکت در اجلاس سران مجمع کشورهاي صادرکننده گاز صورت گرفت که در اين سفر با حضور روساي جمهور دو کشور، هفت سند همکاري ميان تهران و مسکو به امضا رسيد. سومين سفر پوتين به تهران در آبان 96 رقم خورد که طي آن رئيسجمهور روسيه در نشست سران کشورهاي ايران، روسيه و آذربايجان شرکت کرد و سران سه کشور در پايان نشست، بيانيهاي را صادر کردند. شهريور 97 چهارمين سفر رئيسجمهور روسيه به ايران بود که براي شرکت در نشست سران کشورهاي ايران، روسيه و ترکيه (روند آستانه) صورت گرفت. حال اين پنجمين سفر پوتين به تهران است که در قالب روند صلاح آستانه انجام ميشود.
