برخي کشورها به دنبال نظامي سازي خزر هستند
ميرقاسم مومني در گفتوگو با «آرمان ملي»:
برخي کشورها به دنبال نظامي سازي خزر هستند
ايران بايد حق خود را در درياي خزر حفظ کند
آرمان ملي- عليرضا پورحسين: اجلاسيه ششم سران کشورهاي ساحلي خزر در حالي برگزار ميشود که ايران در يک سال گذشته تلاش داشته در راستاي تقويت سياست همسايگي روابط خود را چه به لحاظ اقتصادي و چه سياسي با کشورهاي همسايه خود در مرزهاي شمالي تقويت کند. در اجلاسهاي متعددي که طي سالهاي اخير به ميزباني هر کدام از کشورهاي ساحلي خزر برگزار شده، طيف گستردهاي از موضوعات در حوزههاي مختلف از جمله سياسي، اقتصادي و امنيتي مورد بحث و مذاکره قرارگرفته و توافقات و تفاهمات کلي در زمينههاي مختلف به دست آمده است. هر کدام از اين کشورها فرصتها و توانمنديهايي از نظر اقتصادي، حمل و نقل، ترانزيت تا مسائل گردشگري دارند که همواره مورد بحث و تبادل نظر قرار داشته است. علاوه بر اين موضوعات نبايد از داشتن مزيت نفت و گاز در درياي خزر غافل شد که خود ميتواند موجبات توسعه را براي کشورها به ويژه ايران فراهم کند و در همين راستا مسائل مربوط به بهرهبرداري نفت و اجراي طرح سوآپ نفتي و گازي مورد توجه کشورهاي مذکور قرار دارد و در اجلاسيه ششم حتما به اين مساله پرداخته ميشود. اجلاسيهاي که شايد بار ديگر با مطرح شدن موضوعاتي نظير تقسيم بستر درياي خزر تحتالشعاع نيز قرار گيرد. در راستاي بررسي اين مساله «آرمانملي» گفتوگويي با ميرقاسم مومني، تحليلگر ارشد مسائل قفقاز و حوزه درياي خزر داشته است که در ادامه ميخوانيد:
اجلاسيه ششم درياي خزر با چه اهدافي برگزار ميشود؟
مشخصا مهمترين مسالهاي که در اين اجلاسيه مطرح خواهد شد، رژيم حقوقي درياي خزر است زيرا هنوز در خصوص مرزهاي آبي و بستر درياي خزر معاهدهاي امضا نشده تا مشخص شود چه رژيم حقوقي بر اين دريا حاکم است. امروز دولت باکو، قزاقستان، ترکمنستان و روسيه قراردادهايي دوجانبه و سهجانبه امضا کردهاند و در حال اکتشاف نفت و گاز هستند اما اين مساله براي ايران لاينحل باقي مانده و تفاهمي صورت نگرفته است. ايران هنوز سرمايهگذاري لازم را نيز انجام نداده است و ممکن است در اين زمينه عقب بماند. نبايد امروز درياي خزر به گونهاي باشد که برخي کشورها برداشت بيشتر و برخي کشورها برداشت کمتر داشته باشند. ايران تلاش کرده است که روابط خود را با کشورهاي حوزه درياي خزر ارتقا دهد و به همين علت رئيسجمهوري اين دومين مرتبهاي است که به ترکمنستان سفر ميکند. در مجموع حضور ايران در اجلاسيه خزر مثبت است. بايد ايران به گونهاي عمل کند که حق خود را از بستر درياي خزر بهدست آورد و اين گونه نباشد که کمتر از ديگران از اين دريا بهرهمند شود.
اختلاف نظرهاي سياسي کشورهاي حوزه درياي خزر ممکن است به مانعي در مسير همکاري مشترک بدل شود؟
مشخصا اختلاف نظر سياسي بين کشورهاي حوزه درياي خزر وجود دارد. نبايد فراموش کرد که دولت باکو همسو با ترکيه و اسرائيل در حال حرکت است و مشخصا ايران قطعا مخالف نزديکي اسرائيل به درياي خزر خواهد بود. امروز دولت باکو 30 درصد منابع انرژي خود را به اسرائيل صادر ميکند و در اين حوزه همکاري نزديک و تنگاتنگي دارند. ايران مشخصا در اين موضع اختلاف جدي با دولت باکو دارد. از سوي ديگر روسيه روابطي تيره با اروپا و آمريکا دارد و ميخواهد بهواسطه اهرم انرژي غرب را زير فشار قرار دهد اما ايران در مقابل در حال مذاکره است تا بتواند روابط بهتري با غرب داشته باشد و انرژي خود را صادر کند. امروز 5 کشور حوزه درياي خزر منافع مشترکي دارند و روابط دشمنانه بين کشورها وجود ندارد اما تعارض منافع سبب ميشود تا برخي اختلافات ايجاد شود و زمينه همکاري تحتالشعاع اين اختلافات باشد. مشخصا هيچ يک از کشورها نيز به آساني حاضر نيستند قيد منافع خود را بزنند. امروز نگاهي که ايران به درياي خزر دارد به مراتب متفاوت از نگاه ساير کشورهاي حاشيه درياي خزر است.
آيا سياست نظامي سازي خزر در دستور کار برخي کشورها قرار گرفته است؟
روسيه در منطقه سياستهاي جديدي در پيش گرفته است و يکي از اين سياستها بازپسگيري برخي سرزمينهاي سابق روسيه است. برهمين اساس روسيه تلاش ميکند تا از برخي کشورها امتيازاتي اخذ کند يا آنها را همسو با خود کند. روسيه در اجلاسيه ششم مشخصا به دنبال اين سياست است و بايد در اين خصوص هوشيارانه عمل کرد. سياسي نظاميگري در خزر در برنامه روسيه است و شاهد بوديم که روسيه از کشتيها خود در درياي خزر موشکهايي نيز به سمت خاک اوکراين شليک کرده است. روسيه برخلاف ايران نگاهي نظامي به درياي خزر دارد در حالي که ايران به درياي خزر عاري از نظاميگري تاکيد دارد. ايران در اجلاسيه ششم بايد محتاط باشد و زواياي پنهان هر تصميم گيري را نيز بررسي کند. درياي خزر يک موقعيت بسيار مهم در منطقه دارد و به همين علت نگاههاي زيادي به موقعيت آن جلب شده است. امروز بايد به همان ميزان که براي خليج فارس اهميت قائل ميشويم براي درياي خزر نيز اهميت قائل باشيم. نگاه ايران به شمال ميتواند منافع زيادي براي ايران داشته باشد زيرا ظرفيتهاي کشف نشده اقتصادي و تجاري زيادي در مرزهاي شمالي ايران وجود دارد که هنوز از آنها استفاده نشده است. کشورهاي حوزه درياي خزر در حوزه تمدني ايراني قلمداد ميشوند و بهواسطه اين نزديکي فرهنگي ميتوان توسعه روابط و نفوذ خود را دوچندان کنيم و به منافع زيادي دست پيدا کنيم.
