کودکان کار مدرن در فضای مجازی

آرمان ملي: حضور کودکان در خيابان‌ براي کسب درآمد معضلي است که از طرف نهادها و فعالان اجتماعي مطرح مي‌شود فارغ از نتيجه‌بخش بودن يا نبودن طرح اين مساله و اقداماتي که در اين زمينه انجام مي‌شود، در اين ميان به کودکاني که در فضاي مجازي فعاليت دارند کمتر پرداخته مي‌شود شايد به اين دليل که در نگاه اول به نظر مي‌رسد آسيب چنداني متوجه آنها نيست و شايد کمتر به نظر برسد پشت پرده عکس‌ها و ويدئوهاي جذاب و رنگارنگ ممکن است به اين کودکان به دليل بهره‌کشي، کار اجباري و استفاده ابزاري آسيب‌هاي فراواني وارد شود. با جست‌وجوي اندکي در اينستاگرام صفحات زيادي را مي‌بينيم که کودکان معصومي در آن‌ها غالبا از سوي والدينشان به کار گرفته شده‌اند و در بسياري از موارد اين والدين متوجه اين نيستند که ممکن است فرزندشان دچار آسيب‌هاي جبران‌ناپذيري شود. جاي تامل و البته تاسف دارد که سال‌هاست با وجود هشدارهاي کارشناسان و فعالان در حوزه سواد رسانه‌اي بهره‌کشي از اين کودکان مغفول مانده است. هم مسئولان و قانون‌گذاران آن‌طور که بايد به اين معضل نپرداخته‌اند هم مردم به قدر کفايت در برخورد با اين صفحات مسئولانه عمل نمي‌کنند که البته همين امر هم نشان‌دهنده نبود آموزش مناسب‌ در اين زمينه است.

آنچه مهم نيست کودکي است

در اين باره با حورا طهراني پژوهشگر و مدرس سواد رسانه‌اي درباره اين‌که چرا بايد کودکان فعال در فضاي مجازي را در زمره کودکان کار به شمار آوريم، گفت: کودک کار در کشور ما و به‌طور کلي در دنيا پديده‌اي جديد نيست. بچه‌هايي که به هر دليلي مجبور مي‌شوند براي امرار معاش خودشان و خانواده‌شان کودکي‌شان را زير پا بگذارند و مثل يک بزرگسال دغدغه به دست آوردن درآمد داشته باشند کودک کار هستند. بچه‌هايي هم که در فضاي مجازي از آن‌ها استفاده مي‌شود به اختيار خودشان فعاليت ندارند چون توانايي، ابزار و پشتوانه مالي اين فعاليت را ندارند و درواقع در بهترين حالت پدر و مادرها اين بچه‌ها را هدايت مي‌کنند که ابزاري باشند براي جلب توجه، جلب تاييد، کسب شهرت و در نهايت کسب درآمد. اين پژوهشگر و مدرس سواد رسانه‌اي افزود: در اين شيوه نوين نيز کودکي بچه ناديده گرفته مي‌شود و به ابزاري تبديل مي‌شود براي کسب درآمد. اين کودک همه کودکي‌اش را زير پا مي‌گذارد و تلاش مي‌کند براي گرفتن تاييد و جلب توجه و درنهايت قرباني افرادي مي‌شود که از آن سوءاستفاده مي‌کنند. پس اين کودک کار مدرن است حالا چرا مدرن؟ چون ابزار اين کودک شيشه‌پاک‌کني و فروش فال و آدامس نيست ابزار اين کودک موبايل و اينترنت است. درواقع اين کودک هم ابزاري است براي کسب اعتبار و درآمد او هم مثل همان کودکي که در خيابان کار مي‌کند حق کودکي کردنش سلب شده است. کودک فعال در شبکه‌هاي اجتماعي همان کودک کار است اما در بستر نوين و ما به اين بچه‌ها مي‌گوييم «کودک کار مدرن.»

کسب درآمد و ناآگاهي والدين

او گفت: در ايران براي پدر و مادري که فرزندشان را زير سنين قانوني وارد فعاليت‌هاي فضاي مجازي مي‌کنند قانون بازدارنده با ضمانت اجرايي نداريم. اينکه چرا همه در مورد اين کليپي که اخيرا در فضاي مجازي منتشر شد واکنش نشان دادند اين است که مطالبي که از سوي اين بچه‌ها مطرح شد مسائلي است که بيشتر افراد جامعه به لحاظ فرهنگي، اجتماعي و مذهبي در مورد آن‌ها حساسيت دارند يعني اگر ماجراي حضور غيرقانوني و نابهنجار کودکان در فضاي مجازي را يک بيماري در نظر بگيريم، اين صفحه اينستاگرام که اخيرا خبرساز شد و گفته شده برخورد قضائي هم با آن‌ها مي‌شود آن قسمت از بيماري است که آدم‌ها دردش را بيشتر حس مي‌کنند درحالي‌که در سرتاسر فعاليت‌هايي از اين دست خطر وجود دارد. اين پژوهشگر خاطرنشان کرد: پدر و مادرها براي اين‌که اعتبار کسب کنند، شهرت کسب کنند، بيشتر ديده شوند، براي اين‌که در رقابت‌هاي مصرف‌گرايانه امروزي عقب نمانند و با مصرف بيشتر خودشان را به طبقه بالاتر نسبت دهند بچه‌شان را وارد فعاليت‌هاي فضاي مجازي مي‌کنند. به دليل اين‌که حضور زنان در فضاي مجازي کشور ما ممکن است محدوديت‌هايي داشته باشد و آن‌قدر تاثيرگذار نيست از بچه‌ها بيشتر استفاده مي‌شود. حضور بچه‌ها جذابيت‌ها و شيريني‌هاي خاص خود را دارد و مسلما پست‌هاي بچه‌ها لايک بيشتري مي‌گيرد و همين به پدر و مادر اعتبار بيشتري مي‌دهد و بيشتر ديده مي‌شوند.