احیای برجام در هالهای از ابهام
آرمان ملي: در شرايطي که مذاکرات احياي برجام در آستانه نهايي شدن، با اختلاف ميان ايران و ايالات متحده بر سر حضور سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در ليست سياه تروريسم وزارت خارجه آمريکا همچنان متوقف مانده، به نظر ميرسد با انتشار گزارشهايي مبني بر تصميم نهايي دولت بايدن در زمينه خودداري از حذف سپاه از فهرست مذکور، جريان مذاکرات وارد مرحله جديدي شده است. اين در حالي است که طي هفته گذشته پوليتيکو به نقل از يک مقام ارشد غربي مدعي شده که جو بايدن تصميم خود را براي حفظ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در ليست سياه تروريسم وزارت امورخارجه اين کشور نهايي کرده است - تصميمي که به وضوح تلاشهاي بينالمللي براي بازگرداندن توافق هستهاي 2015 ايران را پيچيدهتر ميکند. در آخرين دور مذاکرات احياي برجام، مقامات ايراني تعهد دوباره خود به توافق هستهاي را منوط به خروج سپاه از ليست تحريمها کرده بود. با اين حال ايالات متحده اعلام کرده که اين موضوعي غيرمرتبط با مساله هستهاي است و در صورتي حاضر به مذاکره در اين زمينه است که ايران آماده گفتوگو در مورد مسائل فرابرجامي باشد. همين مساله است که باعث شده احياي برجام در هالهاي از ابهام قرار گيرد و قطعا ايران به خواسته آمريکاييها تن نخواهد داد.
فشار مضاعف بر دولت بايدن
به نظر ميرسد بايدن چنين تصميمي را تحت فشارهاي داخلي بالاخص از جانب کنگره آمريکا گرفته باشد. در هفتههاي اخير انتقادها نسبت به بايدن در اين زمينه بهشدت افزايش يافته بود. ماه گذشته اکثريت سناتورهاي آمريکايي از دو حزب از قطعنامهاي حمايت کردند که با لغو تحريمها عليه سپاه پاسداران انقلاب اسلامي مخالفت و اعلام کرد که هرگونه توافق هستهاي با تهران بايد با فعاليتهاي منطقهاي ايران نيز مقابله کند. قدر مسلم نوع رويکرد ايران به برجام مشخص است و اگر شروط سهگانه کشورمان پذيرفته و اجرايي شود ميتواند به آينده برجام و احياي اين توافق خوشبين بود؛ اما اگر قرار باشد که بايدن دولتش تحت تاثير صهيونيستها اقدامت غير سازنده انجام دهند و وقتکشي کنند نميتوان انتظار رسيدن به فهم مشترکي ميان طرفهاي مذاکره از توافق هستهاي رسيد. هر چند که اروپاييها در راه از سرگيري مذاکرات تلاش ميکنند اما به نظر ميرسد ابتدا بايد طرف غربي از مواضع غير سازندهاي که هر گونه توافقي را به بنبست ميکشاند دست بردارد تا بتوان در فضاي درست و سازنده مذاکرات را از سر گرفت.
چشم انداز مبهم توافق
در شرايطي که اختلاف ميان ايران و آمريکا، چشمانداز احياي توافق را بيش از پيش تيره کرده، به نظر ميرسد ناظران بينالمللي و ديگر کشورهاي عضو توافق هستهاي ضمن ابراز نارضايتي از وضعيت موجود، خواستار تعيين تکليف در اين زمينه شدهاند. رافائل گروسي، مديرکل آژانس بينالمللي انرژي اتمي روز چهارشنبه در همايش جهاني اقتصاد در داووس از يک وضعيت دشوار در مذاکرات آژانس با جمهوري اسلامي ايران خبر داد. به گفته گروسي، مذاکرات همهجانبه آژانس با ايران با توقفها و موانع توأم بوده است و تا زماني که آژانس پاسخي رضايتبخش در مورد منشأ ذرات اورانيوم از سوي ايران دريافت نکند، دشوار بتوان تصور کرد که احياي توافق 2015 موسوم به برجام بتواند تحقق يابد. از سوي ديگر، استفاني القاق رئيس هيات انگليس در مذاکرات وين بر اهميت جمعبندي سريعتر گفتوگوها تاکيد کرد و در توئيتر نوشت: «پيشنويس توافقي که مارس گذشته در وين حاصل شد اکنون ميتواند امضا شود.» اين ديپلمات ارشد انگليسي ادعا کرد که اين توافق، هنگامي که ايران به توسعه فناوريهاي هستهاي خود ادامه ميدهد، «نميتواند براي هميشه روي ميز بماند.» در حالي که به نظر ميرسد اختلاف جدي ميان ايران و آمريکا بر سر مساله سپاه و مواضع اخير بايدن در حال کوبيدن آخرين ميخها بر تابوت برجام باشد، با اين وجود همچنان اين امکان وجود دارد که تلاشهاي ديپلماتيک و اتخاذ نرمش از دو طرف گره اين مشکل را در لحظات آخر بگشايد. در شرايطي که هفته گذشته امير قطر و نماينده اتحاديه اروپا به قصد پيدا کردن يک راهحل ميانه در اين زمينه به ايران سفر کرده بودند، المانيتور در روزهاي اخير مدعي شده تهران به مورا پيشنهاد جديدي را ارائه کرده است لارنس نورمن، خبرنگار وال استريت ژورنال هم اين خبر را تاييد کرده اما مدعي شده که اين پيشنهاد هم قادر به شکست بنبست مذاکرات نخواهد شد. حال بايد ديد شرايط توافق هستهاي، احياي برجام و از سرگيري مذاکرات به کدام سمت و سو خواهد رفت.
بايدن راه بازگشت به برجام را ميداند
وزير امور خارجه کشورمان در حاشيه اجلاس داووس در خصوص مساله توافق هستهاي اظهار داشت: من فکر ميکنم آمريکاييها خيلي خوب ميدانند. اگر بخواهند به برجام بازگردند رئيس بايدن خيلي خوب ميفهمد که براي بازگشت چه کار کند. به نظرم مهمترين مساله اين است که تحريمهاي اقتصادي ايران به نحو موثري برداشته شود، فشارهاي حداکثري دوره ترامپ از ميان برداشته شود. ما چيز زيادي نميخواهيم. در واقع تمرکز کردن به موضوعات ديگر رفتار و واکنش درستي نيست. آمريکاييها خوب ميدانند واقعيتها چيست و چه کار بايد بکنند. حسين اميرعبداللهيان گفت: ما پنجره ديپلماسي را باز گذاشتيم، براي رسيدن به توافق خوب و پايدار مصمم هستيم و همواره ابتکارات طرف ايراني کمک کرده فضاي مذاکره و گفتوگو باز شود. وي همچنين در گفتوگويي در خصوص مذاکرات وين و اظهارات اخير مقامات آمريکا و همچنين در پنل اختصاصي گفتوگو در داووس درباره طرح ادعايي موضوع fto به عنوان تنها موضوع باقي مانده اظهار کرد: آنچه باعث کندي در مذاکرات شده است، موضوعات چندي مانند اخذ تضمينهاي ضروري، اطمينان از مرتفع شدن اجزاء فشار حداکثري و همچنين اطمينان از انتفاع کامل اقتصادي ايران است که طرف آمريکايي پاسخهاي لازم را معطل کرده است. لذا نبايد آنچه باقي مانده است را به يک موضوع تقليل داد. رئيس دستگاه ديپلماسي بيان کرد: بازگشت آمريکا به برجام يعني آنکه وضعيت اقتصاد ايران مطابق تعهدات برجامي طرفهاي مقابل، بايد در فضاي اقتصاد و تجارت جهاني طبيعي شده و چرخه انتفاع اقتصادي ايران کامل باشد. در مورد fto نيز، اين رژيم اسرائيل بود که به صورت هدفمند اين موضوع را بزرگنمايي کرد تا اصل گفتوگوها را به حاشيه ببرد. وزير امورخارجه تاکيد کرد: به صراحت اعلام ميکنم آنچه راهنما و معيار قطعي ما براي يک توافق خوب است، نفع مردم ايران از مزاياي کامل اقتصادي برجام است. آقاي بايدن اگر حسن نيتي دارد بايد آن را بر روي زمين نشان دهد. همه بايد بدانند جمهوري اسلامي ايران دستاوردهاي صلحآميز هستهاي بزرگي را به دست آورده که در صورت توافق بايد بخشي از آن را مطابق تعهداتش متوقف کند اما طرف آمريکا از جيب خودش چيزي نخواهد پرداخت بلکه نهايتا اگر به تعهداتش پايبند باشد، حقوق خود ما را بر ميگرداند. در واقع آنچه را به صورت غيرقانوني از ملت ايران ستانده بايد پس بدهد. وي عنوان کرد: ما براي يک توافق خوب و پايدار آمادگي داريم اگر آقاي بايدن تصميم سياسي خودش را بگيرد و انتخاب کند تا بالاخره به تعهدات کامل آمريکا برگردد.
