اقتصاد از بوی دلارهای نفتی سرمست می‌شود؟

آثار افزایش 40 درصدی فروش نفت

با درگیری‌های اخیر میان روسیه و اوکراین قیمت نفت به بیشترین حد طی سال‌های گذشته رسیده است و چشم‌اندازهایی که در رابطه با نرخ طلای سیاه در ماه‌های آینده وجود دارد، اعداد و ارقام بالایی را به ثبت می‌رساند از سوی دیگر اگرچه نفت ایران همچنان تحریم است اما بررسی‌ها حاکی از آن است که با کاهش حساسیت‌های تحریمی خرید نفت ایران به طور غیر رسمی روند افزایشی را طی می‌کند به گونه‌ای‌که چین، هند، ژاپن و کره جنوبی نه تنها برنامه‌ریزی لازم از سوی پالایشگاه‌های خود برای خرید نفت ایران را آغاز کرده‌اند، بلکه برخی منابع خبری حکایت از افزایش صادرات نفت ایران به چین حتی بالاتر از دوره قبل از تحریم‌های ترامپ علیه اقتصاد ایران دارند و به گفته وزیر نفت میزان صادرات نفت ایران رشد 40 درصدی را تجربه کرده است. سند این ادعا را نیز می‌توان در تغییرات قیمت نفت جست‌وجو کرد به طوری‌که دهم اسفند ماه قیمت نفت تولید کننده گان اوپک به 99 دلار در هر بشکه رسید که با تشدید درگیری‌های روسیه اوکراین تا 117 دلار نیز افزایش یافت اما به فاصله چند روز با کاهش 4 دلاری به 113 دلار رسید که نشان از افزایش عرضه نفت خبر داده که قطعا از سوی ایران رقم خورده است. اما با وجود تمامی تبعات مثبتی که افزایش درآمدهای ارزی ناشی از فروش نفت برای اقتصاد کشور به همراه دارد نگرانی تکرار بریز و بپاش‌های دولت‌های نهم و دهم که تجربه نفت 140 دلاری را در کارنامه خود داشته‌اند از سوی فعالان اقتصادی مطرح می‌شود. به طوریکه هر زمان‌که قیمت نفت افزایش یافته، دولت یا راه واردات را به بهانه بهبود معیشت مردم و تامین نیازهای آنها باز کرده و یا آنقدر نرخ ارز را سرکوب کرده که سیل قاچاق، تولید را با خود برده است. از سوی دیگر، تولیدکنندگان هیچگاه این افزایش قیمت را به نفع تجهیز و نوسازی کارخانجات خود ندیده‌اند و فقط مجبور به یک رقابت منفی با اقلام مشابه تولیداتشان شده‌اند که به دلیل سرکوب نرخ ارز، با قیمت بسیار ارزان وارد کشور شده‌اند.

خطر درآمدهای ارزی

در رابطه با تبعات افزایش درآمدهای نفتی ایران وحید شقاقی می‌گوید: تحولات بیرونی به نفع ایران اتفاق می‌افتد و این فرصت تاریخی است که نصیب ایران شده و از این فرصت باید بیشترین استفاده را داشته باشیم. قیمت نفت به یک عدد بسیار بالایی رسیده و این میزان افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی بی‌سابقه بوده و به دنبال آن قیمت فرآورده‌های نفتی افزایش پیدا کرده و می‌کند، همچنین قیمت فلزات هم افزایش یافته‌ است. وی افزود: ایران هم صادرکننده نفت و هم صادرکننده فرآورده‌های نفتی است به‌طوری‌که 95 درصد صادرات غیرنفتی ایران را مشتقات نفتی شامل می‌شود و از سوی دیگر صادرکننده فلزات هم هستیم بنابراین در تاریخ ایران بهتر از این شرایط، از حیث منابع ارزی پیش نخواهد آمد. این کارشناس اقتصادی ادامه داد: از سوی دیگر جنگ اوکراین و روسیه هم در بحث امتیازگیری از غرب به نفع ایران شده، چراکه در حال حاضر غرب به دنبال این است که به سرعت پرونده ایران و ونزوئلا و... را حل کند و سراغ روسیه و چین برود. از این رو هیاتی از آمریکا به ونزوئلا رفته و با اینکه تحریم‌های آمریکا علیه ونزوئلا شدت یافته بود اما با تغییر شرایط به سراغ ونزوئلا رفته‌اند تا نفت این کشور را به بازارهای جهانی برگردانند. شقاقی گفت: همچنین همزمان به دنبال تعیین تکلیف در مذاکرات با ایران هستند تا منابع نفتی ایران نیز وارد بازارهای جهانی شوند. برای جهان غرب در این مقطع زمانی ونزوئلا و ایران و سایر کشورهای خاورمیانه موضوعیت نداشته و تنها بر روی دو کشور چین رو روسیه متمرکز شده‌اند. این کارشناس اقتصادی با اشاره به نگرانی‌ها درباره تبعات افزایش درآمدهای ارزی ایران در اقتصاد اظهار داشت: بهترین اقدام در این شرایط برگشت دلارهای بلوکه شده به کشور، افزایش قیمت ارز و افزایش فروش نفت این است که رهبر انقلاب سهم صندوق توسعه ملی را از درآمدهای کشور افزایش معناداری دهند. در حال حاضر سهم صندوق توسعه ملی از درآمدهای ارزی 40 درصد است که با توجه به شرایط کنونی امکان افزایش این سهم تا 60 درصد وجود دارد. از آنجا که براساس سیاست‌های کلی نظام، مدیریت صندوق توسعه ملی بر عهده رهبر انقلاب است و ایشان می‌توانند در این شرایط دستور به افزایش سهم صندوق از درآمدهای ارزی را صادر کنند. شقاقی با تاکید بر اینکه نگرانی هزینه‌تراشی‌های مجلس و دولت از این درآمدهای ارزی وجود دارد گفت: چاه ویل هزینه‌ها تمامی ندارد چنان‌که زمزمه‌های ایجاد هزینه‌های جدید از مجلس به گوش می‌رسد. برای مثال در بحث معلمان در حال ایجاد یک گرفتاری برای کل کشور هستند. این اقدامی که تحت عنوان رتبه بندی معلمان در حال انجام است، دومینووار به تمام حوزه‌ها، مشاغل و صندوق‌ها سرایت خواهد کرد و با افزایش حقوق معلمان سایر کارکنان و همچنین به ویژه بازنشستگان خواستار افزایش حقوق خواهند بود. همچنین از سوی دیگر ندای واردات خودرو و از این دست از واردات را می‌شنویم. وی گفت: این افزایش درآمدهای نفتی یک فرصت تاریخی برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نفت، گاز، صنعت برق و توسعه نیروگاه و اصلاح ساختار و جلوگیری از اتلاف برق، آب و صندوق‌های بازنشستگی است. سرمایه‌گذاری در این 5 حوزه نیاز‌مند 400 میلیارد تومان اعتبارات خواهد بود. این کارشناس اقتصادی اظهار داشت: سال آینده اگر امکان فروش 2 میلیون بشکه نفت فراهم شود و به طور میانگین قیمت هر بشکه نفت 100 دلار باشد و درصورت امکان ورود این میزان ارز به کشور، درآمد کشور به 70 تا 80 میلیارد دلار خواهد رسید در حالی که درآمد نفتی ایران در سال 99 حدود 12 میلیارد دلار و قیمت نفت هم سال گذشته 35 دلار بود. وی گفت: می‌توان 20 میلیارد دلار آن را در اختیار دولت قرار داد و 50 میلیارد را صرف سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های 5 حوزه مذکور کرد. اگر این روند در سال 1402 هم تکرار شود به طور واقعی می‌تواند اقدامات خوبی در توسعه زیرساخت‌های کشور انجام داد اما در این شرایط نگرانی برای ایجاد چاله‌هایی وجود دار که از حالا برای این درآمدها به ویژه از سوی نمایندگان مجلس که سعی دارند از این طریق برای خود دستاورد سازی کنند و رای جمع کنند کنده‌ شده که بسیار خطرناک است. شقاقی با تاکید بر اینکه تزریق این میزان ارز می‌تواند موجب افزایش نقدینگی و رشد تورم شود و از این رو باید کاملا مدیریت شده باشد تا به یکباره نقدیندگی وارد کشور نشود، اظهار داشت: اگر 50 میلیارد دلار برای زیرساخت‌های گفته شده خرج شود با در نرخ گرفتن نرخ تسعیر ارز با در نظر گرفتن ضریب فزاینده 8، این میزان ارز می‌تواند 8 هزار هزار نقدینگی ایجاد کند و همین جریان افزایش ورود ارز به کشور می‌تواند خطرناک باشد، بنابراین درآمدهای نفتی باید با برنامه‌ریزی و مدیریت شده در پروژه‌های زیرساختی وارد شود تا شوک تورمی به کشور وارد نشود.