کارشکنی ترک‌ها همگام با نگرانی آمریکا برای دورزدن تحریم

آرمان‌ملی: اتصال ریلی بین ایران و عراق بیش از چند دهه است که در بلاتکلیفی قرار دارد و به‌رغم تمامی گفت‌وگو‌ها و اعلام آمادگی دو کشور بازهم شاهد عدم تمایل طرف عراقی برای برقراری این اتصال هستیم. درواقع از سال 56 موضوع اتصال ریلی ایران و عراق به‌طور جدی مطرح شد اما با پیروزی انقلاب در جنگ 8 ساله این طرح به حاشیه رفت. اما در سال 90 شبکه ریلی ایران به مرز شلمچه رسید و از آنجایی‌که مبادلات تجاری ایران و عراق با رشد قابل ملاحظه‌ای همراه شده بود بازهم اجرای این طرح با تاکید بیشتری دنبال شد که از آن سال تاکنون بازهم اتصال ریلی دو کشور به درب بسته خورده است. در رابطه با بلاتکلیفی این طرح دلایل مختلفی مطرح می‌شود به‌گونه‌ای که برخی کارشناسان عدم تمایل آمریکا را عامل اصلی دانسته و معتقدند: از آنجایی‌که با اتصال ریلی امکان دورزدن تحریم‌ها تقویت می‌شود فشار آمریکا به عراق باعث تاخیر در اجرا شده است اما از سوی دیگر برخی از کارشناسان ترکیه را به‌عنوان یکی از عوامل موثر معرفی کرده و معتقدند سابقه حضور ترکیه در عراق و اهمیت این کشور برای دسترسی ترک‌ها به خلیج‌فارس و کشورهای حوزه باعث شده تا در رقابت تنگاتنگ ایران و ترکیه برای بازار عراق ترک‌ها به‌واسطه مزیتی که اتصال ریلی می‌تواند در رقابت ایران با ترکیه ایجاد کند رقیب دیرینه ایران از هر ابزاری برای تاخیر در این اتصال بهره‌گیری می‌کند. در این رابطه علی ضیایی، کارشناس صنعت حمل‌ونقل می‌گوید: ایران بارها به طرف عراقی اعلام کرد که حاضر است برای احداث خط‌آهن در خاک عراق و اتصال ریل دو کشور سرمایه‌گذاری کند و در مقاطعی حتی بنیاد مستضعفان به‌عنوان سرمایه‌گذار این پروژه انتخاب شد اما طرف عراقی حاضر به پذیرش این سرمایه‌گذاری نشد. در نهایت تلاش‌ها برای سرمایه‌گذاری در این بخش به آنجا رسید شرکت ارزش آفرینان فدک به‌عنوان سرمایه‌گذار پروژه انتخاب شد اما بازهم دولت عراق برای صدور مجوز عملیات ساخت راه‌آهن و اختصاص زمینی برای حضور پیمانکار ایرانی در خاک عراق کوتاهی کرد. در سفر شهریورماه الکاظمی، نخست‌وزیر عراق به ایران این مساله بازهم مورد گفت‌وگو قرار گرفت اما همچنان زمان اجرای این طرح با ابهام مواجه است. وی افزود: آمریکا تمایلی ندارد برای شکل‌گیری این مسیر ترانزیتی ندارد چرا که با راه‌اندازی این مسیر ایران می‌تواند تحریم‌های امریکا را دوربزند. البته برخلاف این ادعا که آمریکایی‌ها عامل موثر در توقف اتصال ریلی ایران و عراق هستند بنابراین با سیگنال‌های مثبتی که از مذاکرات برجامی ارسال می‌شود و به نوعی رفع تحریم‌ها به‌زودی رقم خواهد خورد بنابراین نباید دیگر نگران کارشکنی آمریکا در برقرراری این مسیر ترانزیتی باشیم موضوعی که به اعتقاد برخی از کارشناسان اساسا نقش آمریکا در این موضوع چندان پررنگ نبوده و رقیب دیرینه ایران در بازار عراق یعنی ترک‌ها عامل اصلی در تاخیر این اتصال به شمار می‌روند. جهانبخش سنجابی‌شیرازی، دبیرکل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق در این رابطه بیان کرد: یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود راه‌آهن ایران و عراق به جایی نرسد رقابت ترکیه با ایران در اقتصاد این کشور است. از سمت دیگر ایران از طریق خاک خود به خلیج‌فارس و کشورهای حومه آن به‌راحتی دسترسی دارد اما ترکیه برای ارسال کالاهای خود به کشورهای حوزه خلیج‌فارس ناچار است در حال حاضر هزینه زیادی بپردازد و این موضوع مزیت رقابتی کالاهای ترکیه با ایران را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و به همین دلیل ترکیه به‌دنبال آن است که از طریق عراق مسیر ترانزیت خود را به خلیج‌فارس و کشورهای حومه آن برساند و بازار این کشورها را به‌دست آورد. سنجابی‌شیرازی تاکیدمی‌کند: البته باید تاکید کرد که ترکیه نسبت به ایران رابطه اقتصادی قدیمی‌تری با عراق دارد به همین دلیل ترکیه زیرساخت‌های مشترک اقتصادی بیشتر و مستحکم‌تری با عراق دارد. دبیر کل اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق گفت: ترکیه از طریق دو بزرگراه بغداد به بصره و بغداد به اربیل مسیر ترانزیتی کم‌هزینه‌ای برای خود ایجاد کرده است و نه تنها از طریق ریل تلاش می‌کند که مسیر ترانزیتی مناسبی برای خود در این کشور ایجاد کند بلکه از نظر حمل‌ونقل جاده‌ای ارتباط قوی و محکمی بین دو کشور وجود دارد و ترکیه موافقتنامه حمل‌ونقل جاده‌ای با این کشور به امضا رسانده است و به همین دلیل کامیون‌های ترک برخلاف کامیون‌های ایرانی به‌راحتی در خاک عراق تردد می‌کنند.