شورای امنیت قانونا مقابل روسیه بایستد

آرمان ملی- سهیل ثابت: بحران اوکراین یا به عبارت بهتر جنگ روسیه و اوکراین چند وقتی است که نخستین خبر همه رسانه‌های داخلی و خارجی شده و بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران به تشریح و تحلیل ابعاد و زوایای پیدا و پنهان این بحران می‌پردازند. این در حالی است که همه در یک نقطه متفق‌القولند که این بحران به صلح و امنیت جهانی آسیب وارد می‌کند و می‌تواند آتش جنگ را مجددا در جهان روشن کند. لذا بسیاری معتقدند که روسیه باید هر چه سریع‌تر از اوکراین عقب‌نشینی کرده و به حاکمیت ملی این کشور احترام ‌گذارد و مسائل را با مذاکره پیش ببرد. برخی معتقدند که اقدام اخیر پوتین در سال 2022 یاد‌آور اقدام صدام حسین در سال 1994 در حمله به کویت است و معلوم نیست که چرا این میراث از او به پوتین رسیده است. برای بررسی ابعاد بحران اوکراین، موضع‌گیری ایران و نوع رویکرد شورای امنیت، «آرمان‌ملی» با پیروز مجتهد‌زاده تحلیلگر مسائل بین‌الملل به گفت‌وگو پرداخته است که می‌خوانید.

تحولات اخیر بحران اوکراین را چگونه ارزیابی می‌کنید و نوع اتخاذ موضع تهران را چگونه می‌بینید

من هم مانند همه ناظران سیاسی و ژئوپولیتیکی بین‌المللی از اتفاقات اخیر اوکراین حیرت کردم و هنوز در شوک هستم. انتشار این اخبار طی روزهای گذشته با ناباوری من همراه بود و حمله نظامی امروز پوتین به اوکراین سبب شوکه شدنم گردید. چون آنچه این اقدام در ذهن من عبور داد تجدید خاطره کار صدام حسین در ماجرای اشغال کویت در سال 1369 بود. از این روی حیرت کردم که چه شد میراث وحشتناک صدام حسین از او در سال 1400 (2022) به پوتین رئیس جمهور مثلا بسیار زرنگ و هوشیار روسیه رسیده است. پوتین در معاملات ژئوپولیتیکی و ژئواستراتژیکی که با غرب دارد دست به یک قمار بزرگ برای کسب امتیاز و گرفتن دست بالا در مقابل غرب زده که به نظر من خیلی این دست بالای مورد انتظار پوتین، زیاده از حد بالا رفته است. به نظر من آنهایی که فکر می‌کنند پوتین با این اقدام خود خواسته در بازی معادلات بین‌المللی با موازنه‌های ژئوپولیتیکی و ژئواستراتژیکی جهانی دست بالا را بگیرد در بررسی احتمال موفقیت آن سخت در اشتباه هستند. برای اینکه نمی‌شود برای چنین اقدامی عاقبت خوشی پیش‌بینی کرد. من معتقدم پوتین نه تنها خودش را با جهان غرب، اتحادیه اروپا و آمریکا بلکه با سازمان ملل متحد و جهان طرف کرده است و در چنین وضعیتی همان‌طور که در مساله کویت دیدیم جهان تسلیم صدام حسین نشد بلکه او را به وادی نیستی فرستاد در مقابل روسیه نیز رویکرد مشخصی پیش خواهند گرفت. ممکن است که در داخل یا اطراف روسیه آدم‌های صاحب نفوذ و عاقل‌تری پیدا شوند و پیشنهاد دهند که روسیه دست از اقدامات خود بکشد. البته به نظر نمی‌رسد پادرمیانی هیچ‌کسی در شرایط کنونی بتواند نتیجه‌ای مفید داشته باشد و به صلح و امنیت منطقه و جهان کمک کند. به نظر من وضعیت ازشرایط خطر عبور کرده و به صورتی در آمده است که واکنشی جز جنگ مسلحانه گرم برای کوتاه کردن دست روسیه از خاک اوکراین و امیال استعماری او در اروپای شرقی نمی‌تواند نتیجه دیگری داشته باشد. این قدام مقابله به مثل البته بسیار خطرناک و توام با ریسک‌های بزرگ در صلح و امنیت جهانی خواهد بود. در عین حال فکر نمی‌کنم که چاره دیگری را برای حل کردن این وضعیت تصور کرد. امیدوار هستم که تهران با درایت، هوشمندی و عقلانیت تمام با این مساله برخورد کند. در این قضیه برای حفظ صلح و امنیت جهان نمی‌توانیم طرف روسیه یا اوکراین را بگیریم. ما فقط می‌توانیم در کنار جامعه جهانی با این مساله برخورد کنیم و از مواضع سازمان ملل متحد حمایت کنیم.

موضع شورای امنیت و ناتو به عنوان بازوی اجرایی این سازمان چگونه خواهد بود ؛ اساسا جهان به سمت جنگ با روسیه پیش خواهد رفت یا به سمت تحریم‌های سیاسی و اقتصادی خواهند رفت؟

من معتقدم تحریم‌های سیاسی واقتصادی چاره این کار نیست اما باید در مقام اقدامات اولیه به اجرا در بیایند. ما اگر به تاریخ و تجربه مشابهی که در سال 1990 اتفاق افتاد نگاه کنیم می‌بینیم که تحریم، تهدید و پیشنهاد رشوه‌دادن‌های سنگین نمی‌تواند موثر واقع شود. آقای پوتین همان‌طور که در سخنرانی‏های خود گفته بود فکر می‌کند که قدرتش خیلی بیشتر و قاطع‌تر از آن است که کسی بتواند دست به عمل متقابل بزند. در حالی که او سخت در اشتباه است. چون اگر در مورد کویت این ترس وجود داشت که اگر حمله صدام حسین خنثی نشود تمام منطقه سقوط خواهد کرد؛ اکنون در مورد اوکراین نیز همان ترس وجود دارد که با سقوط اوکراین تمام اروپای شرقی در خطر سقوط قرار می‌گیرد. لاجرم وضعیت برای صلح و امنیت اروپای شرقی و کل اروپا کاملا حیاتی است و این وضعیت را نمی‌توان با خواهش و تمنا و مقداری تحریم اقتصادی و واسطه گری حل کرد. آقای پوتین موجودیت یک کشور را عملا به مخاطره انداخته است و امروز در دهه دوم قرن 21 موجودیت یک کشور مستقل عضو سازمان ملل را به چالش گرفته و با شوخی نمی‌توان از کنار این چالش بزرگ نسبت به نظام سیاسی حاکم بر جهان بشری عبور کرد. لذا شورای امنیت سازمان ملل موظف است که در مقابله با این چالش بزرک همه مراحل قانونی یک مصاف نظامی را طی کند. علت این است که آنجا شورای امنیت سازمان ملل متحد است و از طرف ملل جهان صحبت می‌کند و تصمیم می‌گیرد. در آن صورت آنها موظفند که ابتدا تجاوز روسیه به اوکراین را محکوم کنند و همه از روسیه بخواهند که نیروهای خود را به مرزهای خود باز گرداند تا مساله حل شود. اگر چنین نشود جهان مجبور به واکنش مسلحانه خواهد شد.

روس‌ها گفته‌اند که به مذاکره برای حل و فصل مخاصمه معتقد و پایبند هستند ؛ اساسا با این شرایط پیش آمده مذاکره تا چه حد مثمر ثمر خواهد یود

بدیهی است که اگر پیشنهاد مذاکره پذیرفته شود طرفین باید اول از روسیه خواسته شود تا نیروهای رزمی خود را به آن سوی مرزهای خود و اوکراین باز گرداند و مسئولیت اقدامات غیرقانونی خود را بپذیرد. ولی وقتی کاخ کرملین درآخرین بیانیه خود از «اختلافات» سخن می‌گوید معنیش این است که مسکو قادر نیست که اقدام خود را یک «تجاوز نظامی وقاحت بار به خاک یک کشور مستقل» بپذیرد. به این ترتیب نوع برداشت کاخ کرملین با برداشت جمعی بقیه جهان از این ماجرا از زمین تا آسان فرق می‌کند. لذا وقتی روس‌ها می‌خواهند با بحث و مذاکره و بده بستان بین‌المللی مساله را حل کنند سازمان ملل متحد از آنها خواهد خواست که پوتین نیروهای روسیه را به پشت مرزهایش با اوکراین برگرداند. در این صورت می‌شود مذاکره کرد. در مورد هدف روسیه نیز باید بگویم که آقای پوتین سعی می‌کند اقدام خود را برای حفظ امنیت روسیه مساله امنیتی جلوه دهد و کشورهای اروپای شرقی هم در شرایطی نیستند که روسیه را به هر نحوی تحت تهدید امنیتی قرار دهند. لاجرم بهانه اصلی همان جلوگیری از پیوستن اوکراین به ناتو و بازگرداندن این کشور به وضعیت قدیمی روسیه تزاری است.