بازگشت اعتماد عمومی در گرو راهکارهای عملی حاکمیت

آرمان ملی- حمید شجاعی: جامعه امروز از آنچه در حوزه‌های مختلف به ویژه در وضعیت اقتصادی کشور که بر وضعیت زندگی و سفره آنها سایه انداخته ناراضی است و این نارضایتی خود را نیز به انحای مختلف نشان داده که به کاهس اعتماد و امید نسبت به مسئولان و عملکردها منجر شده است. حال این مجموعه دولت و حاکمیت است که باید با اقدامات و رویکردهای مناسب در راستای احیای اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی نگاه جامعه را تغییر دهد و مردم را نسبت به آینده امیدوار کند. امری که در بیستمین کنگره حزب مردم‌سالاری با شعار حیای اعتماد عمومی لازمه مشارکت حداکثری بدان تاکید شد.

لزوم احیای سرمایه اجتماعی

«اعتماد عمومی» و «سرمایه اجتماعی» واژگانی هستند که تا کنون بارها و بارها از سوی مسئولان مختلف و چهره‌ها و شخصیت‌های سیاسی به انحای مختلف مطرح شده و همه متفق‌القول بر احیای این مفاهیم در جامعه تاکید داشته‌اند. این در حالی است که با گذشت‌سال‌های متمادی و استعمال این مفاهیم در جامعه به وضوح مشخص شده که اساسا نگاهی چندان ژرف اندیشانه و عمیق به احیای اعتماد عمومی صورت نگرفته و اظهارات پیرامون این مساله صرفا سطحی و بدون رویکردی مشخص نسبت به راهکارهای بازیابی اعتماد عمومی است. به عبارت دیگر اگر هم صحبتی از بازیابی یا احیای اعتماد عمومی از دست رفته یا کاهش یافته به میان می‌آید نه اظهاراتی از سر مطالعه در خصوص علل کاهش سرمایه اجتماعی و آسیب شناسی این مسائل که صرفا برای ایجاد نوعی رضایت روانی در جامعه است. اگر نه؛ علل و عوامل کاهش اعتماد عمومی در جامعه کاملا مشخص و معلوم است که چرا مردم نسبت به عملکرد مسئولان دستگاه‌ها و روندهای جاری در جامعه چندان اعتماد و امیدی ندارند. قدر مسلم مهم‌ترین مساله‌ای که موجبات نارضایتی و در ادامه بی‌اعتمادی جامعه را فراهم آورده است مشکل اقتصاد و معیشت مردم است که مخصوصا در شرایط کنونی شب عید فشار فزاینده‌ای را به مردم وارد کرده است. بسیاری بر این باورند که اگر شرایط و عملکردها به نحوی پیش برود که وضعیت معیشتی مردم تا حدی بهبود یابد خود این امر می‌تواند تاثیر بسزایی در بازگشت اعتماد داشته باشد. هر چند که به باور برخی کارشناسان مثل محسن رنانی اقتصاددان و استاد دانشگاه؛ «در شرایط کنونی اعتماد پایه از بین رفته و تنها کسی که قدرت احیای آن را دارد یک کارآفرین سیاسی است که بتواند دست به افق گشایی بزند. اما کارآفرینی سیاسی و افق گشایی نیازمند زمان است.» حال باید دید که اگر اراده‌ای بر احیای اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی از سوی حاکمیت وجود دارد چگونه و بر چه مبنا، پارامترها و مولفه‌هایی خواهد بود.

احیای اعتماد عمومی محور کنگره

بیستمین کنگره سراسری حزب مردم‌سالاری پیش از ظهر پنج‌شنبه با شعار احیای اعتماد عمومی لازمه مشارکت حداکثری با حضور برخی چهره‌های سیاسی، حزبی و اقتصادی از جمله حجت‌الاسلام مازنی، داریوش قنبری، مصطفی کواکبیان و فرشاد مومنی برگزار شد. در این مراسم حجت‌الاسلام مازنی نماینده مردم تهران در مجلس دهم در سخنانی کوتاه بیان کرد: مهم‌ترین مساله در بحث اعتماد و پرهیز از فرافکنی است. نهادهای واسط، دولت و مردم، اضلاع مثلث اعتماد هستند که با شعارهای پوپولیستی و کشاندن مردم به دنبال خود، چه از سوی افرادی که خود را اصلاح‌طلب می‌دانند و چه جناح مقابل، نمی‌توان مردم را نمایندگی کرد. پس از وی فرشاد مومنی اقتصاددان برجسته در خصوص احیای اعتماد عمومی گفت: به واسطه سلطه مناسبات رانتی، اساس و آرایش قوا، چه در ساحت سیاست و چه در ساحت اقتصاد، ستیز و حذف است. برای اینکه حکومتگران گرامی بفهمند که از لحاظ حس ملی چه جایگاهی داریم کافی است کارنامه نظام را در دهه 90 بررسی کنیم که درآمد نفتی ما کمتر از دهه قبل آن نبود. بنابر این باید این پرسش شود که چرا برآیند آن رشد اقتصادی نزدیک به صفر و توزیع همین رشد نزدیک به صفر به نازل‌ترین سطح ناعادلانه بودن رسیده است استاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: اساس این مناسبات رانتی ‌بر پنهان‌کاری است. بنابر این وقتی ما به شواهد اقتصادی استناد می‌کنیم، منظور نادیده گرفتن حیطه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیست. شما می‌خواهید ببینید که حس ملی از جنبه اجتماعی چه وضعیتی دارد، لازم نیست وضعیت احزاب رادیکال را مطالعه کنید. گزارش وزارت کشور می‌گوید که سقوط اعتماد اجتماعی به بی‌سابقه‌ترین حد خود در 50 سال گذشته رسیده است. اهمیت این مسأله در این است که منطقه ما همچنان یکی از ناامن‌ترین مناطق دنیا تا 10 سال آینده باقی خواهد ماند و بنابر این بقای ما به حس ملی گره خورده است. وی عنوان کرد: الآن در بسیاری از عرصه‌های حیاتی حکومت قادر به اعمال حاکمیت نیست و اگر گوش‌هایی برای شنیدن و چشم‌هایی برای دیدن وجود داشت کافی بود به اتفاقاتی که در دهه 90 رخ‌داده نگاه کنند. الآن حکومت تمایلاتی اعلام می‌کند که قادر به اعمال آنها نیست. دبیرکل حزب مردم سالاری در بیستمین کنگره این حزب بیان کرد: بحث اعتماد عمومی در مسأله مشروعیت نظام بسیار مهم است. من واقعا معتقدم اینکه امام می‌گفت میزان رأی ملت است یک سخن سیاسی نبود و یک فتوای فقهی بود. مصطفی کواکبیان بیان کرد: ما هرچه بخواهیم پیشرفت و توسعه داشته باشیم، بدون مردم پیشرفت معنا ندارد. لذا من معتقدم از لحاظ مبانی علمی هیچ بحثی در این نیست. اولین شاخص کسب اعتماد عمومی، پاسخگویی است. این پاسخگویی به همه جا از جمله شورای نگهبان بر می‌گردد. شاخص بعدی این است که ما مردم سالاری را جدی نمی‌گیریم. وی تصریح کرد: نکته بعدی افزایش اعتماد عمومی بحث فساد ستیزی است که این را هم ما نمی‌بینیم. در مورد معیشت مردم هرچه بگویم کم گفته‌ام. هشت ماه گذشت و روز به روز مردمی که در بورس سرمایه‌گذاری کرده‌اند بدبخت‌تر می‌شوند و هیچ‌کسی جواب نمی‌دهد.

پیام خاتمی

در کنگره حزب مردم‌سالاری پیام سید محمد خاتمی رئیس دولت اصلاحات نیز قرائت شد که رئیس‌جمهور پیشین کشورمان در بخشی از این پیام آورده‌اند: جامعه ما در عرصه حیات اجتماعی درگیر بحران‌های بزرگی است که بخشی از آن ناشی از فشارهای ظالمانه‌‌ای است که از بیرون به ملت ما تحمیل شده است و بخش دیگر نتیجه اشکالات ساختاری و رویکردی است و این بخش از جمله در کارگر افتادن مشکلات بیرونی مؤثر بوده است. به نظر می‌‌رسد که در موقعیت کنونی نهادهای بنیادین حیات اجتماعی دچار بحران است و بپذیریم که نگرانی از فروپاشی نهادهایی چون خانواده، اقتصاد، علم، اخلاق و حتی نهاد دین بسی افزون‌تر از نگرانی از فروپاشی نظام حکمرانی است و اگر در ساختارهای راهبردی جامعه و رویکردهای راهبردی اصلاح صورت نگیرد باید منتظر عواقب بسیار وخیم بود. در بخش دیگری از پیام رئیس دولت اصلاحات آمده است: ساختار و رویکردها باید هرچه بیشتر معطوف به تأمین حقوق و حرمت شهروندان و تسهیل کننده حرکت به سوی استقرار نظام اقتصادی پویا و سالم و توأم با عدالت و زمینه‌ساز تلاش برای از بین بردن فقر و فساد و تبعیض و حاکمیت اخلاق نیکو به ‌عنوان اساس رابطه افراد با یکدیگر و فرد با حکومت و به خصوص حکومت با افراد، یعنی شهروندان باشد.