تخـریب شبانه بافت تاریخی شیـراز

چندی پیش و با وجود ممنوعیت، ساخت دکور سریال سووشون در این باغ تاریخی که در زمره میراث ملی قرار دارد، بدون توجه به ممنوعیت ساخت فیلم‌ و سریال در اماکن تاریخی که از سال ۱۳۹۳ توسط سازمان میراث فرهنگی مطرح شده، موجب نگرانی شد. در این راستا و با ساخت گوشواره‌هایی در طرفین ایوان مجموعه ساختمان باغ عفیف آباد، انتقادها از نرگس آبیار و تیم او بیشتر و در نهایت کارزار درخواست توقف ساخت وساز در باغ عفیف آباد به راه افتاد که بیش از ۱۶ هزار نفر آن را امضا کردند. در نهایت نرگس آبیار، کارگردان این سریال در پی انتقادها گفت: «روی بنا پلاستیک و پارچه کشید شد. گوشواره‌ها را بنا کردند که روی اسکلت فلزی است و با زمین یک متر فاصله دارد و اطراف آن را بلوک سیمانی چسباندند که از دیوار هم ۲۰ سانتی‌متر فاصله دارد. کارشناسان مختلفی بازدید کردند و گفتند هیچ ضرر و آسیبی برای باغ و عمارت عفیف‌آباد وجود ندارد. داخل عمارت را هم که اصلا دست نزدیم. با این وجود، به خاطر این‌که خودم یک فعال میراث فرهنگی هستم و دغدغه میراث فرهنگی دارم و سال‌ها برای سرزمین اجدادی‌ام ابرندآباد در یزد تلاش کردم و برای مناطق دیگر هم پُست گذاشته‌ام و از این‌که مردم دغدغه میراث دارند و می‌خواهند اثری پایدار بماند، حمایت کرده‌ام، به احترام مردم که نگران‌اند به باغ عفیف‌آباد و بنا آسیبی برسد، آن دو گوشواره الحاقی برداشته می‌شود و آنها را در دکورهای دیگر استفاده می‌کنیم.»

توسعه حریم شاهچراغ

اما یکی دیگر از جاذبه‌های شیراز و استان فارس، حرم شاهچراغ، برادر امام رضا (ع) است که در بافت تاریخی و محصور در بناهای زیبای شهر قرار گرفته است. در چند ماه گذشته احیای طرح «توسعه حرم شاهچراغ» در شیراز موجب تخریب ۲۰۰ خانه در بافت تاریخی این شهر خواهد شد. این طرح به طرح ۵۷ هکتاری» معروف است، در سال ۸۹ در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، در شورای عالی شهرسازی و معماری به تصویب رسید. این طرح که چهار سال بعد به دلیل مغایرت‌ با طرح «جامع شهر شیراز» منتفی شد، در دولت ابراهیم رئیسی «دوباره سر زبان‌ها افتاده و نگرانی را به جان مردم و فعالان فرهنگی این شهر انداخته است.«براساس این گزارش، تخریب بافت تاریخی مجاور حرم شاهچراغ، «از دهه ۶۰... آغاز شد که در آن چندین خانه تاریخی نابود شد. در نیمه دوم دهه ۷۰ نیز تحت عنوان طرح بین‌الحرمین، حدود هفت‌ هکتار دیگر از بافت تاریخی جنوب حرم تخریب شد که بزرگ‌ترین ویرانی در تاریخ تخریب‌ بافت تاریخی ایران در چهار دهه گذشته است.«همزمان با انتشار این خبر، کارزاری نیز برای توقف این طرح به راه افتاده و شهروندان شیراز در نامه‌ای به عزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، از وی خواسته‌اند این طرح را متوقف کند. در شبکه‌های اجتماعی نیز هشتگی با عنوان «حمایت از خانه‌های تاریخی شیراز» داغ شده است.

تخریب اشتباه محض است

غلامحسین معماریان استاد دانشگاه علم و صنعت ایران که نزدیک به سه دهه به صورت متمرکز درباره معماری و بافت تاریخی شیراز فعالیت کرده و هم اکنون هم یکی از مخالفان اجرای طرح 57 هکتاری در این بافت است در با تاکید بر اینکه بافت تاریخی شیراز باید حفظ شود و تخریب آن اشتباه محض است، به ایلنا می‌گوید: در سال‌های اخیراعتراض‌های متخصصان درباره نحوه برخورد با بافت های تاریخی به خصوص بافت تاریخی شیراز به صورت مکتوب، همایش، بیلبورد، سخنرانی و حتی گاهی خوابیدن جلوی بلدوزرها صورت گرفته است ولی متاسفانه روند تخریب در بافت تاریخی شیراز ادامه داشته است. وی با اشاره به اینکه عمده تخریب بافت تاریخی شیراز ناگهانی و در شب‌ها صورت گرفته، می‌افزاید: چندین سال است پی در پی روزمان را با شنیدن خبرهایی از تخریب و نابودی بافت تاریخی شیراز و دیگر شهرها آغاز می‌کنیم. معماریان ادامه می‌دهد: نخستین تخریب های گسترده در این بخش از شهرر در دهه 60 با احداث خیابان غربی بارگاه انجام شد که دهها خانه تاریخی نابود شدند. سپس تخریب گسترده و فجیعی در بافت تاریخی در سال 1376 تحت نام بین الحرمین انجام شد که طی آن حدود 7 هکتار از بافت تاریخی جنوب حرم تخریب شد که این اقدام بزرگ‌ترین تخریب در تاریخ تخریب‌های بافت تاریخی ایران در چهار دهه گذشته بوده است. در دولت دهم طرح 57 هکتاری گسترش شاه‌چراغ(ع) تصویب شد. یادم هست در یکی از جلسات طرحی از بافت تاریخی را به ما نشان دادند که بخش مرکزی آن با خطی قرمز جدا شده بود و به مشاور بافت تاریخی گفته بودند شما در این بخش 57 هکتاری دخالت نکنید. درهمین دولت بود که با ایجاد خیابان 9 دی بیش از ١٣٠ پلاک بافت تاریخی شیراز تخریب شد و جای آن‌ها را آسفالت و پارکینگ طبقاتی تمام فلزی گرفت. تخریب بافت تاریخی شیراز در دولت قبل و طی ٨ سال گذشته کمتر رخ داد و این موضوع هم به واسطه حضور چند متخصص آگاه از ارزش بافت تاریخی در رده های بالای وزارتخانه‌ها بود، به نحوی که اجرای طرح ۵٧ هکتاری در این مدت مسکوت گذاشته شد. به گفته این استاد دانشگاه هم اکنون با شکل گیری دولت سیزدهم، به نظر می‌رسد همان سیاست تخریب‌های دولت دهم را به شکل دیگری دنبال می‌کنند. این چیزی بود که پیش بینی می‌کردیم و قطعاً روند تخریب ها ادامه خواهد داشت مگر اینکه نگاه مسئولان به موضوع بافت‌های تاریخی تغییر کند.