رفع تحریم‌ها و راستی آزمایی می‌تواند موجب نرمش ایران شود

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: در جدیدترین اظهارنظرها پیرامون مذاکرات وین، وزیر امورخارجه ایران عنوان کرده است که روسای مجلس کشورهای شرکت کننده در مذاکرات وین به عنوان ضمانت می‌توانند با صدور بیانیه‌هایی از توافق در وین حمایت کرده و عنوان کنند که از برجام خارج نمی‌شوند تا ایران نیز با این مساله کنار ‌آید. این صحبت‌ها در حالی مطرح می‌شود که به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین اختلاف‌های باقی مانده در وین همین موضوع ضمانت باشد. موضوعی که گره‌ای سخت در مذاکرات ایجاد کرده است. با این وجود اولیانوف از همه جا با خبر که کشورش درگیر بحران اوکراین است، گفت که مذاکرات در وین در آخرین مرحله خود قرار دارد و می‌تواند در همین ماه جاری میلادی به نتیجه برسد. در راستای بررسی این اظهارنظرها «آرمان‌ملی» گفت‌وگویی با امیرعلی ابوالفتح، تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل داشته است که در ادامه می‌خوانید.

صدور بیانیه از سوی روسای مجالس کشورهای طرف برجام می‌تواند یک تضمین خوب باشد؟

باید توجه داشت که مساله امروز این است که آمریکا باید تضمین دهد و این تضمین می‌تواند شامل هر اقدامی باشد و وزیرخارجه ایران نیز با طرح این مساله خواسته است عنوان کند که چنین مسیرهایی وجود دارد و این گونه نیست که صرفا به دنبال اخذ بیانیه سیاسی از سوی روسای مجالس کشورهای طرف برجام باشد. آمریکا یک بار با خروج از برجام بی‌اعتمادی ایران به خود را بیش از هر زمان دیگری کرده است و باید برای جلب اعتماد ایران حتما اقدامی انجام دهند. تا به امروز این مساله رخ نداده است و همین امر سبب شده تا روند مذاکرات کند شود. وضعیت به گونه‌ای شده که دولت آمریکا کنگره را مانع تضمین می‌داند و کنگره نیز دولت را مقصر معرفی می‌کند و در این دور باطل گیر کرده‌اند. شاید صدور بیانیه از سوی کنگره محلی از اعراب نداشته باشد اما این یک مساله است که مسئولین آمریکا باید این را حل و فصل کنند و علاوه بر دولت، قوه قانون‌گذاری این کشور نیز بر توافق وین صحه ‌گذارد. آمریکا به هر حال باید به شکلی اعتماد ایران را جلب کند. باید توجه داشت که کنگره چنین بیانیه‌ای صادر نخواهد کرد و علاوه بر آن در حال کارشکنی در مسیر مذاکرات نیز است. مشخصا امیدی به کنگره آمریکا نباید داشت تا بیانیه صادر کند اما باید مسیر ضمانت به شکلی پیموده شود تا بتوان در کوتاه مدت در وین به توافق رسید و هر یک از طرفین به دست آوردهای مورد نظر خود دست پیدا کنند.

تا چه میزان احتمال دارد موضوع ضمانت جدی شده و به مانعی در مسیر توافق بدل شود؟

باید توجه داشت که یکی از خواسته‌های ایران ضمانت است و ضمانت تمام خواسته ایران نیست. شاید اگر ایران سایر خواسته‌های خود را به‌دست بیاورد نسبت به ضمانت منعطف شود و خیلی بر روی آن پافشاری نکند. امروز ایران سه خواسته اصلی دارد. نخست رفع تمامی تحریم‌هایی که در زمان ترامپ وضع شده‌اند. دوم راستی آزمایی رفع تحریم‌ها و سوم ضمانت است. شاید اگر دو مورد اول محقق شود و ایران در عمل این اتفاقات را مشاهده کند نسبت به ضمانت دادن آمریکا سختگیری کم‌تری از خود نشان دهد. هنوز ابهام وجود دارد و شاید ایران بر مورد سوم نیز تاکید کند. همه چیز بستگی به این دارد که آیا دولت بایدن تمام تحریم‌های دوره ترامپ را لغو خواهد کرد یا خیر. این امر اتفاق بیفتد و ایران در عمل رفع تحریم‌ها را لمس کند احتمالا یک ضمانت سبک‌تر از آمریکا برای ماندن در برجام دریافت کند.

آیا مذاکرات وین تحت تاثیر بحران اوکراین قرار گرفته است؟

برخلاف شائبه‌های مطرح شده این چنین نیست. امروز نمی‌توان در خصوص اما و اگرها صحبت کرد زیرا اگر روسیه به اوکراین حمله کند مشخص نیست که واکنش آمریکا چه باشد. اگر آمریکا یک واکنش سخت از خود نشان دهد که منجر به درگیری نظامی با روسیه شود و جهان را درگیر خود کند قطعا مذاکرات وین متوقف می‌شود اما مشخص نیست روسیه تا چه میزان به سمت اوکراین می‌رود و آمریکا چه واکنشی نشان می‌دهد. اگر روسیه دو روزه به کیف برسد و پس از تغییر دولت به خاک خود برگردد با یک واکنش مواجه می‌شود اما اگر خاک اوکراین را به تصرف دربیاورد ممکن است شاهد یک جنگ بزرگ‌تر باشیم. پس در ابتدا همه چیز به ابعاد جنگ روسیه و اوکراین بستگی دارد. در حال حاضر این بحران مانع مذاکرات وین نشده است.

تنش روسیه و اوکراین می‌تواند تامین انرژی اروپا را با تهدید مواجه کند، آیا ایران می‌تواند با دریافت ضمانتی‌در این عرصه مشارکت کرده و به این شکل در برجام برای خود ضمانت ایجاد کند؟

ایران در حال حاضر به دنبال رفع تحریم‌هاست و رفع تحریم‌های نفتی و بانکی برای ایران اهمیت بیشتری دارد. باید توجه داشت که ایران تحت تحریم ساختاری است و تا زمانی که تحریم‌ها در ابتدا برداشته نشود نمی‌تواند به موارد دیگر بپردازد. تحریم یک مساله مهم‌تر است که امروز در دستور کار است و بر روی آن توجه شده است. همه چیز بستگی به قدرت چانه زنی و توان ایران در قسمت اقتصادی دارد. ایران باید ابتدا توان تبادل مالی پیدا کند بعد به این موارد فکر کند. تمامی این موارد بستگی به نحوه تعامل طرفین دارد و اینکه آیا سیاست‌ها تغییر خواهد کرد یا خیر. ایران می‌تواند مشخصا با یک دیپلماسی فعال و هوشمندانه تا حدودی از این فشارها کم کند و به سمتی حرکت کند تا دیپلماسی جایگزین تنش شود و این گونه دیگر تحت فشار قرار نگیریم. همه چیز به روزها و ماه‌های آینده بستگی دارد و اینکه دقیقا چه اتفاقی رخ خواهد داد. مشخصا ایران می‌تواند با توافق در وین و بهره‌مندی از منابع خود در خارج از کشور و به‌واسطه رفع تحریم‌ها به اوضاع خود سر و سامان دهد. سیاست خارجی عرصه استفاده از این فرصت‌هاست تا یک کشور به سمت توسعه حرکت کند.