لاریجانی از نظریه پردازی تا محورشدن میانه‌روها

آرمان ملی- حمید شجاعی: علی لاریجانی از چهر‌ه‌های شناخته‌شده‌ای است که چندان نیازی به معرفی ندارد و عملکرد او خود معرف نوع نگرش و رویکردهای او است. اما آنچه در این میان مهم است اینکه رئیس اسبق مجلس نیز مانند سایر شخصیت‌‌های پیش از خود در میان اصولگرایان پس از چندی کم‌کم به سمت مردم آمده و به میانه روی رسیده است. از این رو است که امروز همگان او را در زمره چهره‌هایی همچون آیت‌ا... هاشمی و حجت‌الاسلام ناطق نوری می‌بینند و معتقدند که در خلأ رهبری میانه‌روها او می‌تواند در هیبت یک لیدر ظاهر شود و اعتدالیون و میانه‌روها از تمام جناح‌های سیاسی را گرد هم آورد. اما باید دید که او تا چه میزان می‌تواند در این امور موفق شده و حضور چهره‌هایی مانند سید حسن خمینی و حسن روحانی ریاست اعتدالیون را بر عهده گیرد.

در پی جریان سوم؟

هر چند از فعالیت اجرایی دست کشیده و ترجیح داده در سمت‌های مشاوره‌ای و دانشگاه روزهای خود را بگذراند اما سیاست را رها نکرده و همواره با نگاهی عمیق سپهر سیاست کشور را رصد می‌کند و نسبت به شرایط جامعه تحلیل‌های خاص خود را دارد. صحبت از علی لاریجانی است؛ کهنه کار عالم سیاست که فرازوفرودهای بسیاری را در عالم سیاست تجربه کرده و با حضور در مناصب مختلف انتصابی و انتخابی تجاربی گران‌سنگ به‌دست آورده و در این عرصه مویی سپید کرده است. او از آن دست چهره‌ها و شخصیت‌‌هایی است که به عبارتی تمام شدنی نیستند و می‌توان در حوزه‌های مختلف از آنها استفاده کرد. به همین دلیل است که حتی وقتی از سمت‌‌های حاکمیتی نیز کنار می‌رود باز هم صحبت از نحوه کنش‌گری او در عالم سیاست است. با این حال اگر نگاهی به نوع کنش‌گری علی لاریجانی داشته باشیم به وضوح می‌بینیم که او از ابتدا تلاش داشته که همواره میانه‌روی پیشه کند و چه در زمانی که ریاست صداوسیما را بر عهده داشت؛ چه در زمانی که به شورای عالی امنیت ملی رفت و چه پس از آنکه 12 سال ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت سعی داشت که در رویکردها و عملکردهای خود میانه روی را عملا اجرایی کند. از همین جهت است که هر زمان سخن از اعتدال و میانه روی به میان می‌آید جدای از شخصیت‌های بزرگی چون مرحوم آیت‌ا... هاشمی رفسنجانی، حجت‌الاسلام ناطق نوری و حسن روحانی نام علی لاریجانی نیز در زمره شخصیت‌های اعتدالی به میان می‌آید. لاریجانی بر خلاف برخی سیاستمداران نمی‌خواهد خود را بازنشسته کند و بر عکس درصدد است در عرصه سیاست روز نقش‌آفرین باشد. از این رو است که گرچه در ماجرای رد صلاحیت در انتخابات ریاست جمهوری با شورای نگهبان دچار تنش شد، انتقادات صریحی به شورای نگهبان داشت و ماه‌ها چندین نامه سرگشاده خطاب به این شورا نوشت؛ اما یک تفاوت مهم و بنیادین با سایر چهره‌های سیاسی داشت که به رغم انتقاد به شورای نگهبان همراه مقام معظم رهبری است. به همین جهت است که او در واقعیت هنوز یکی از مشاورین اصلی رهبری، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و عضو شورای انقلاب فرهنگی است. اما این تمام کنش‌گری لاریجانی را در بر نمی‌گیرد بلکه او می‌خواهد دیگر نه در مقام یک کاندیدا یا منتخب مردم که در جایگاه یک لیدر یا رهبر جریانی ظاهر شود. البته با این تفاوت که او این بار نه تحت لوای پرچم اصولگرایان یا اصلاح‌طلبان بلکه دنبال ایجاد جریان سوم و به عبارت بهتر لیدری میانه روها است. آنچه در رفتار سیاسی لاریجانی مسلم است یافتن یک طیف جدید از میان تمامی نیرو‌های سیاسی است تا بتواند با مشی میانه روی و با بهره‌گیری از چهره‌هایی مانند خاتمی، باهنر، ناطق نوری و.. از پتانسیل تمامی جبهه‌های سیاسی برای پیروزی استفاده کند. باید منتظر ماند تا ببینیم کادر‌های هوادار او از چه طیف و چه کسانی خواهند بود.

طلایه‌دار میانه روها

جمعه بود که یک فایل ویدئویی از علی لاریجانی رئیس اسبق مجلس منتشر شد که به گفته ناظران به نوعی شرح مانیفست سیاسی او در شرایط کنونی بود و به تلاشی تفسیر شد که در فصل جدید حیات سیاسی لاریجانی برای رهبری جریان میانه‌رو ایران انجام شده است. مانیفست او نیز که در سخنرانی «همایش‌بین‌المللی انسان‌شناسی در حکمت ابن‌سینا» با موضوع «حکمرانی مطلوب» مطرح شد در همین راستا بود. آنچه از سخنان لاریجانی می‌توان دریافت، بررسی بیشتر لایه‌های زیرین این سخنرانی است که ظاهرا شامل کنایه‌های سیاسی او و یک نقشه راه تحت عنوان قانون خلاصه می‌شود. وی می‌گوید: نخستین خصوصیت برای مشروعیت حکومت از نظر ابن‌سینا قانون است. لاریجانی همچنین ویژگی دیگر در این زمینه را عقلانیت در قانونگذاری می‌داند. اما نکته مهم در صحبت‌‌های لاریجانی هشدار نسبت به بدتر شدن شرایط جامعه است؛ جایی که می‌گوید: «اگر در جامعه‌ای همبستگی وجود داشته باشد و حکومت بر اساس عقلانیت و فرهیختگی باشد دچار انحطاط نمی‌شود.» وی در ادامه می‌افزاید: «کلیات با قوانینی است که در شرع است و حتی ابن‌سینا این عبارت را دارد که اگر همه قوانین یک جامعه بر اساس این قوانین ثابت پایه‌گذاری شده باشد خطر تباهی ملت را دارد. چون ما در زندگی متعارف با امور متغیر مواجه هستیم پس امتداد این قانونگذاری شرعی را باید حکومت انجام دهد.» به نظر می‌رسد لاریجانی بجز فعالیت سیاسی درصدد است تا به نظریه‌پردازی نیز بپردازد و از این مسیر خود را به عنوان شخصیتی برتر در بین میانه روها مطرح کند و لیدری آنها را بر عهده گیرد. اینکه او خود هنوز از چهره‌های مورد وثوق نظام است و از این جایگاه از فلسفه ابن‌سینا در حکومت‌داری و نحوه برخورد با جامعه سخن می‌گوید خود جای بسی امیدواری دارد که بتواند در هنگامه تندروی‌ها رهبری میانه‌روها به دست گیرد و شرایط را تغییر دهد. البته ناگفته پیدا است که این جایگاه برای خود دارد و چهره‌هایی همچون سیدحسن خمینی و حسن روحانی نیز خود را در همین جایگاه می‌بینند. واقعیت این است که بعد از رحلت آیت‌ا... هاشمی صندلی فرماندهی نیروهای میانه‌رو بدون متولی باقی مانده و بعضی افراد هم برای نشستن بر همین صندلی خود را آماده می‌کنند. هر چند که برخی معتقدند لاریجانی گزینه مناسب‌تری است. چرا که وی نیز مانند آیت‌ا... هاشمی ارتباطات خوبی با بخش‌های مهمی از اصولگرایان دارد، اهل سیاست است، سابقه اجرایی و تقنینی زیادی دارد، در حوزه سیاست خارجی کار کرده است و اصلاح‌طلبان هم عموما او را به عنوان نیرویی میانه‌رو و معتدل می‌شناسند و در عین حال مورد تأیید رهبری است.