سايه‌هاي ترديد بر سر توافق

آرمان ملی: ماجرا از آنجا شروع شد که اوایل هفته گذشته و پیش از شروع مجدد گفت‌وگوهای وین، ایالات متحده اعلام کرد که بخشی از تحریم‌های هسته‌ای ایران شامل معافیت‌های هسته‌ای می‌شوند. این خبر باعث شد تا بسیاری اوضاع را در وین خوب تعبیر کرده و از به نتیجه رسیدن ماه‌ها مذاکره بر سر احیای برجام حرف بزنند. مذاکره‌کنندگان در وین بار دیگر گردهم آمده‌اند تا امکان بازگشت به توافق هسته‌ای از سوی ایالات متحده و احیای دوباره آن توافق را بررسی کنند. اما اینبار امیدها به ایجاد یک توافق بیشتر از گذشته به نظر می‌رسد. ادامه دور هشتم مذاکرات با گفت‌وگوهای انریکه مورا نماینده اتحادیه اروپا و علی باقری‌کنی مذاکره‌کننده ایرانی شروع شد. در همین حال باز هم مانند دفعات قبل کاخ سفید اعلام کرده که تهران فرصت زیادی ندارد و اگر تا پایان ماه میلادی توافقی ایجاد نشود، شانسی برای نجات برجام وجود ندارد. در همین حین شایعاتی در مورد وجود یک پیشنویس برای توافق وجود دارد.

واکنش کشورهای 1+4 به روند مذاکرات

ایران می‌گوید هنوز برخی از مسائل مهم در مورد تحریم‌ها باقی مانده‌اند که آمریکا باید در مورد آنها تصمیمات سختی بگیرد. در همین حال برخی از مقامات اروپایی معتقدند که از سوی هر دو طرف، یعنی ایران و آمریکا نشانه‌هایی از بروز یک توافق در روزهای پیش‌رو دیده می‌شود. یکی از این مقامات که گفته‌هایش مورد توجه ویژه قرار گرفت اولیانوف، مذاکره کننده روسیه بود. نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در گفت‌وگویی با روزنامه کامرسنت با اعلام اینکه سند نهایی برای احیای برجام پیش نویس شده است، گفت: مسکو به دنبال به سرانجام رساندن مذاکرات وین درباره احیای توافق هسته‌ای تا آخر فوریه است. او در پاسخ به اینکه مذاکرات در حال حاضر در چه مرحله‌ای است، توضیح داد: فکر می‌کنم می‌توان گفت مرحله فعلی، مرحله آخر است. کارهای زیادی انجام شده است. سندی نهایی پیش‌نویس شده است. این سند بندهای متعددی دارد که باید بیشتر روی آن کار شود اما سند روی میز است. طولانی است و بیش از بیست صفحه دارد. این مبنای به پایان بردن مذاکرات در مدتی کوتاه است. این سند، سندی سیاسی خواهد بود که اقداماتی ملموس برای بازگشت به توافق اصلی را تشریح می‌کند. به گفته او، این سند دربرگیرنده مسائل لغو تحریم‌های آمریکا و اقداماتی است که ایران باید در حوزه هسته‌ای انجام دهد و در نهایت، شامل توالی اجرای این موارد توافق شده است. چین هم به عنوان یکی از کشورهای 1+4 که رویکرد آن به ایران نزدیک است از ایالات متحده خواسته که به عنوان مقصر بحران هسته‌ای ایران، باید سیاست اشتباه «فشار حداکثری» خود بر ایران را اصلاح کند. سیاست فشار حداکثری را ترامپ با هدف کشاندن ایران پای میز مذاکره به اجرا گذاشت و شدیدترین تحریم‌های اقتصادی را علیه کشورمان به وجود آورد. با روی کار آمدن بایدن هر چند تصور می‌شد که او این سیاست را هر چه سریع‌تر لغو کند اما چنین اتفاقی رخ نداد و او هم در ادامه حتی تحریم‌های جدیدی را وضع کرد. فصل مشترکی که در میان صحبت‌های مقامات چینی و روسی دیده می‌شود در خواست برای فوریت بخشیدن به احیای برجام است.

ماجرای پیش‌نویس توافق؟

موضوع وجود یک پیش‌نویس را اولیانوف برای نخستین بار مطرح کرد. به نظر می‌رسد که رسیدن به این نقطه می‌تواند امیدواری‌ها را برای احیای توافق هسته‌ای بالا ببرد. دو روز قبل المیادین هم ادعای مشابهی را مطرح کرد. این رسانه لبنانی مدعی وجود یک پیش‌نویس ۲۰صفحه‌ای شد. بر اساس این گزارش «پیش‌نویس یک سند ۲۰صفحه‌ای تهیه شده است که چارچوب یک توافق سیاسی جامع را مشخص می‌کند.» این شبکه لبنانی به نقل از خبرنگار خود اضافه کرده: «اجرای این پیش‌نویس با رفع تحریم‌ها و اجازه بهره‌مندی ایران از انتقال درآمدهایش آغاز می‌شود.» هنوز مشخص نیست که در صورت صحت این ادعا چه مواردی در پیش‌نویس ذکر شده است. اما به نظر می‌‌رسد که موضوع برداشته شدن تحریم‌ها و ایجاد ضمآنتی‌که ایران به دنبال آن مورد توجه قرار بگیرد. با همه اینها در ایالات متحده جمهوری‌خواهان از روند اوضاع راضی نیستند. آنها اخیرا در نامه‌ای اعلام کرده‌اند که هر نوع توافقی باید با نظارت کنگره باشد. اما از آنجا که جای پای بایدن در ایالات متحده چندان محکم نیست و برخی از گمانه‌زنی‌ها کار او را برای انتخابات ۲۰۲۴ سخت می‌داند، نگرانی‌ها بابت تکرار اتفاقاتی که با ترامپ افتاد، هنوز وجود دارد. در روزهای اخیر نیز کنگره رابرت مالی را احضار کرد تا توضیحاتی را از او بابت آنچه که در وین می‌گذرد بگیرد. اما ظاهرا توضیحات او نتوانسته نمایندگان آمریکایی که مخالف احیای برجامند را قانع کند. صداهایی که ایجاد یک توافق را خطری برای امنیت رژیم صهیونیستی می‌دانند هم بلند شده است. هنوز مشخص نیست که مذاکره‌کنندگان چه فکری به حال ضمانت‌های برجامی که ایران در خواست کرده داده‌اند. تنها نکته‌ای که می‌توان در میان گفته‌های مقامات فهمید، این است که با تعلیق تحریم‌های برجامی موافقت شده است. اینکه ایران چه گام‌هایی را قرار است بردارد مشخص نیست. اما درخواست غربی‌ها بازگشت تمام و کمال تهران به محدودیت هسته‌ای است که در مذاکرات برجام آن را پذیرفته است. همزمان به نظر می‌رسد که پلن‌بی‌که اسراییلی‌ها آن را پیشنهاد داده بودند، طرفدار زیادی ندارد. حال که مذاکرات که به مرحله سخت تصمیم‌گیری‌های سیاسی رسیده است عملا راهی برای غربی‌ها به منظور شانه خالی کردن از تعهدات باقی نمانده است. جمهوری اسلامی ایران همواره با نگاه مثبت و احترام متقابل برای دستیابی به یک توافق خوب و ملموس اعلام آمادگی کرده است. بی‌شک تاکتیک غربی‌ها در این برهه سرنوشت‌ساز و پایانی مسیر با توسل به تاکتیک مقصرنمایی و تبدیل حقوق ایران به امتیاز با هدف باج‌گیری و همچنین اعلام ضرب‌الاجل‌های مصنوعی بیش از اینکه مسیر توافق را هموارتر سازد، روند آتی را پیچیده‌تر خواهد ساخت.