چرایی حمایت روسیه از برجام؟

روسیه در چالش امنیتى مداوم خود با غرب سعى می‌کند از کارت ایران استفاده کند و از این دریچه امتیازاتى به‌دست آورد. بنابراین مسکو به روابط عادى تهران با دنیاى غرب تمایلى ندارد و مطلوبِ خود را در ادامه تنش ایران و غرب می‌داند چراکه از دل این تعارضات می‌تواند به نفع پیشبرد اهدافش در مقابل غرب استفاده کند. اما آیا این تحلیل‌ها الزاما به معناى عدم رضایت مسکو از احیاى برجام و پایان حداقل موقت بحران هسته اى ایران است؟ در اینجا به بررسى عوامل مؤثر در حمایت مسکو از احیاى توافق هسته‌اى مى‌پردازم: 1 - روسیه از تبدیل شدن ایران به قدرت هسته‌اى با قابلیت بالقوه تولید سلاح اتمى نگران است، چراکه یک قدرت هسته‌اى با جهت گیرى مستقل در روابط بین‌الملل را در همسایگى خویش نمى‌پذیرد بنابراین ترجیح مى‌دهد میزان تغلیظ اورانیوم و میزان انباشت آن در ایران تحت نظارت آژانس بین‌المللى انرژى اتمى محدود شود و به خوبى واقف است بهترین و کم هزینه‌ترین راه تحقق این خواسته زنده شدن برجام خواهد بود. 2 - روسیه در سال‌هاى اخیر منافع استراتژیک مشترکى با ایران را دنبال کرده و موفقیت‌هاى خوبى هم به‌دست آورده بنابراین براى تداوم کم هزینه‌تر این روابط و عدم برخورد با موانع تحمیلى جامعه بین‌الملل از رهگذر ایران هسته اى ناچار از تلاش براى استمرار عادى بودن پرونده هسته‌اى ایران است. 3‌- روسیه به دنبال استراتژى مهم امنیت ملى آمریکا در چرخش به شرق در جست‌وجوى پر کردن جایگاه ایالات متحده در منطقه خاورمیانه است. مسکو به خوبى می‌داند از نقطه نظر اقتصادى توانى براى نفوذ در منطقه ندارد و از این حیث با تقسیم کار با متحد استراتژیک خود چین درصدد است از نظر نظامى و امنیتى نقش اول را به خود اختصاص دهد و امور تجارى، اقتصادى و فن آورى را به پکن واگذارد. در امتداد پیاده سازى این هدف بزرگ روس‌ها به خوبى می‌دانند ادامه بحران هسته‌اى ایران بزرگ‌ترین مانع خروج کامل آمریکا از منطقه است بنابراین با حمایت از برجام مى توانند در خالى شدن بخشى از کشورهاى منطقه از سیطره هژمونیک و نظامى ایالات متحده تسهیل‌گر باشند. 4 - مسکو تلاش کرده که فصل جدیدى از هژمون دیپلماتیک خود در قامت قدرتى سازمان دهنده و میانجیگر در دعاوى منطقه‌اى را سامان دهد، بنابراین دستاوردهاى سیاسى براى روس‌ها مفهوم عمده‌اى پیدا کرده است. در مورد مذاکرات هسته‌اى، روس‌ها عملا به مهم‌ترین نقش گفت‌وگوها بدل گشته‌اند که هم نمایندگى ایران و هم به نوعى مرجعیت همه اطراف مذاکره را به‌دست گرفته‌اند. بنابراین گزاره پوتین قصد دارد در مقام یک برنده از چالش دیپلماتیک برجامى خارج شود و رزومه موفقیت‌هاى دیپلماتیک خویش را سنگین‌تر کند. 5 - در مورد مذاکرات هسته‌اى، روس‌ها عملا به مهم‌ترین نقش گفت‌وگوها بدل شده‌اند که هم نمایندگى ایران و هم به نوعى مرجعیت همه اطراف مذاکره را به دست گرفته‌اند. بنابراین گزاره پوتین قصد دارد در مقام یک برنده از چالش دیپلماتیک برجامى خارج شود و رزومه موفقیت‌هاى دیپلماتیک خویش را سنگین‌تر کند. 6 - روسیه به خوبى از سیاست کلان و استراتژیک ایران در نگاه به شرق آگاه است و می‌داند حتى در صورت احیاى برجام به ویژه در پس زمینه یکدست شدن قدرت در ایران که تا اطلاع ثانوى امکان تغییر در آرایش آن متصور نیست باز هم شرکت‌هاى غربى جایگاه محکمى در ایران ندارند بنابراین توافق هسته‌اى و برداشته شدن تحریم‌ها عملا به نفع روابط تجارى و اقتصادى مسکو با تهران تمام خواهد شد، به‌ویژه قرارداد ۲۵ ساله با چین و تلاش براى انعقاد قرارداد ۲۰ ساله با روسیه بدون برجام و در سایه تحریم‌ها عملا ابتر خواهد ماند. از طرفى ایران از مشتریان جدى بازار تسلیحاتى روسیه است که بدون احیاى برجام به فرجام جدى نخواهد رسید. 7 - در آخرین اجلاسیه سازمان همکارى شانگهاى پذیرش عضویت دائمى ایران به تصویب رسید موضوعى که در سال‌هاى گذشته هماره با سخت گیرى چین به‌دلیل اقتصاد تحریم زده ایران به نتیجه نمى‌رسید حال که اعضاى این پیمان در رابطه با عضویت دائم تهران به توافق رسیده‌اند قطعا همه اعضا به‌ویژه چین و روسیه به جهت امکان تداوم همکاری هاى درون سازمانى باید از رفع تحریم‌هاى اقتصادى ایران دفاع کنند. 8 - روسیه در امتداد پروژه بلندپروازانه خود در گسترش نفوذ امنیتى، نظامى و دیپلماتیک در خاورمیانه نیازمند جوى آرامتر و کم هزینه‌تر در اتمسفر سیاسى منطقه است و این مهم بدون توازن قوا در دو جبهه شمال و جنوب مقدور نیست. اگر برجام به نتیجه نرسد توازن نیروها در بین این دو قطب برقرار نمی‌شود و همچنان فضاى منطقه جنگى و تنش آلود پیش خواهد رفت. چنین مختصاتى براى روس‌ها که توان اقتصادى ضعیفى دارند قطعا مخاطره آمیز و غیرقابل پیگیرى است، بنابراین حمایت از برجام گام مهمى در ثبوت استراتژى کلان مسکو محسوب می‌شود. 9 - پوتین مى‌داند اگر برجام حاصل نشود اسرائیل بهانه لازم براى ادامه توطئه و خرابکارى علیه تهران را به‌دست آورده و در نهایت هم روس‌ها و هم آمریکایی‌ها را ناگزیر از انتخاب سخت خواهد کرد پس با احیاى برجام تلاش می‌کنند طرفین را در موضع معتدل‌ترى نگاه دارند و حداقل سایه جنگ را دور کنند. اگر مجموع گزاره‌ها و استدلال هاى پیش گفته را در مقام قیاسِ وزنى مطمح نظر قرار دهیم به این نتیجه منطقى مى رسیم که روس‌ها اصولا باید از توافق هسته‌اى حمایت و در راستاى تحقق آن تلاش کنند.