از هزینه جنگ اقتصادی تا حکمرانی غلط اقتصادی

آرمان‌ملی: اقتصاد ایران در شرایط خاصی قرار دارد، شرایطی که حاصل تصمیم‌گیری‌‌های اشتباه، جناحی و سیاسی در طول دهه‌های مختلف است و هیچ دولتی هم در این موضوع بی‌تقصیر نیست، از طرفی عملکرد نادرست و تنش‌زای ایران در منطقه و جهان و از دست رفتن دوستان باعث شد تا تحریم‌های اقتصادی و سیاسی ایران جلوه قانونی‌تری به خود بگیرد؛ حال اقتصاد تحریم‌ شده ایران خوب نیست هرچند که در ظاهر دولتی‌ها قصد دارند همه چیز را در چند ماه گذشته خوب نشان دهند. عبدالناصر همتی، رئیس کل اسبق بانک مرکزی در نشست با دانشجویان دانشگاه شهید باهنر کرمان درباره تحولات اقتصادی کشور گفت: کشور ما در شرایط بسیار خاصی از نظر تحولات اقتصادی و سیاسی قرار دارد و امیدوارم شرایط به سمت بهبود شرایط اقتصادی و معیشتی مردم که الان تحت فشار شدید هستند، حرکت کند. او افزود: واقعیت این است که کشور ما در طول چند سال گذشته به خاطر فشارهای حداکثری دولت آمریکا بر روی بخش‌های مختلف تجاری، مالی و بانکی امکان بهره‌برداری درست از ظرفیت ملی خودش را نداشته است. در واقع در یک وضعیت پارادوکسی گیر افتاده‌ایم. رئیس اسبق بانک مرکزی تصریح کرد: کشور ما پتانسیل‌های مهمی‌همچون ظرفیت عظیم نیروی انسانی موثر و کارآمد، منابع عظیم زیرزمینی، دارا بودن وسعت جغرافیایی، دسترسی به آب‌های آزاد، که خود آن مهم‌ترین دلیل اهمیت تجارت برای کشور ما محسوب می‌شود، داشتن نزدیک ۰. ۵ میلیارد جمعیت در همسایگی ما که ارتباطات فرهنگی و مذهبی خوبی با آنها داریم و ذخایر گاز و نفت (که در رتبه اول در دنیا هستیم) را دارد. اینها می‌توانستند همه پتانسیل‌های بالایی برای توسعه کشورمان باشند، اما در هر حال اکنون شرایط اقتصادی ما شرایط مناسبی نیست و این عقب‌ماندگی و توسعه نیافتگی را هیچکس از مسئولان نظام نمی‌توانند قبول کنند؛ اینکه چرا با وجود این همه منابع شرایط خوبی نداریم، چرا باید همچنان بخش قابل توجهی جمعیت زیر خط فقر باشد و همین‌طور هم بخش بیشتری از جمعیت به زیر خط فقر کشیده شوند و طبقه متوسط را از نظر معیارهای اقتصادی داریم از دست می‌دهیم. همتی متذکر شد: اکنون از نظر شاخص‌های رقابت‌پذیری، آزادی اقتصادی، حقوق مالکیت، سهولت کسب‌وکار و ادراک فساد که در دنیا بسیار شاخص‌های مهمی‌ تلقی می‌شوند رتبه‌های پایینی در بین کشورها داریم. بنابراین با روش فعلی نمی‌توانیم ادامه دهیم. او تاکید کرد: باید توجه داشت که دنیا چه کار کرده که ظرف دو دهه گذشته تورم‌های دورقمی‌ از کشورها برچیده شده، اگر به وضعیت ترکیه نگاهی بیندازید متوجه می‌شوید که این کشور نیز وضعیتش از لحاظ کنترل تورم مدتی بهتر شده بود ولی به خاطر دخالت‌های سیاسی در اقتصاد، دخالت دولت در بانک مرکزی و تغییر مداوم رئیس بانک مرکزی این کشور، عملا شرایط این کشور نیز اکنون به‌هم ریخته است. یعنی کشوری که روزی به‌عنوان الگوی اقتصادی موفق از آن نام برده می‌شد اکنون به یک الگوی ناموفق تبدیل شده است. همتی متذکر شد: باید بررسی شود که مشکل کجاست که بعد از سه چهار دهه میانگین نرخ تورم در کشور بالای ۲۰ درصد و همچنین نزدیک به یک دهه میانگین رشد اقتصادی کشور نزدیک به نیم درصد است! درحالیکه براساس برنامه ۲۰ ساله پیش‌بینی شده بود که باید با نرخ رشد ۸ درصد تبدیل به قدرت اول منطقه شویم، اما در این ۱۶ سال حداقل ۱۰ سال آن فقط ۵ درصد آن هم در کل، رشد داشته‌ایم. یعنی در طی کل ۱۰ سال به اندازه یک سالی که پیش‌بینی شده بود رشد نداشته‌ایم. رئیس اسبق بانک مرکزی در ادامه گفت: به‌عنوان کسی که چند دهه است اقتصاد درس می‌دهم، باید بگویم پایه و اساس و پیشرفت کشور، رشد اقتصادی است. یعنی در ابتدا باید تولید باشد چراکه اگر تولید نباشد توزیع فقر صورت می‌گیرد و تاکنون تولید در کشور ما متناسب با رشد جمعیت نبوده است. ضریب جینی یک شاخص است که نشان‌دهنده توزیع درآمد در دهک پایین تا دهک بالا است. ضریب جینی از سال ۱۳۵۰ از ۰. ۳۹ درصد به نزدیک ۰. ۳۷ درصد رسیده است و بین ۰. ۳۷ تا ۰. ۴۱ نوسان داشته و تنها ۴ صدم درصد تغییر داشته، اما در اصل تغییر چندانی نکرده است. یعنی نتوانستیم توزیع درآمد را در جامعه اصلاح کنیم. رشد درآمد را نیز نتوانستیم اصلاح کنیم و با این شرایط طبیعی است که اقتصاد ایران نمی‌تواند شکوفا شود.

کاهش دارایی و سرمایه‌گذاری

او عنوان کرد: در یک دورانی از امکانات نفتی استفاده می‌کردیم و درآمد نفتی را سرمایه‌گذاری می‌کردیم، اما چرا الان سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در کشور ما خیلی کم است؟ چرا کل سرمایه‌گذاری ناخالص ثابت در کشور در طول یک دهه گذشته رشد منفی داشته است؟ این میزان منفی بودن به این مساله باز می‌گردد که مهم‌ترین سرمایه‌گذار که دولت بوده الان نمی‌تواند سرمایه‌گذاری کند. چرا دولت نمی‌تواند سرمایه‌گذاری کند؟ برای آنکه درآمد نفتی ندارد و درآمد نفتی‌اش کاهش پیدا کرده، اگر امسال اضافه شود سال بعد دوباره کاهش پیدا می‌کند، سرمایه‌گذاری خارجی هم جدی نبوده است. رئیس اسبق بانک مرکزی گفت: برخی انتقاد داشتند که چرا نرخ ارز به این صورت افزایش پیدا کرد؟ چرا دولت اوراق منتشر کرد؟ سال ۱۳۹۹ کل وصولی ارزی بانک مرکزی (دولت) در صادرات نفت و گاز در ۶ ماه اول تنها یک میلیارد دلار بوده است. با یک میلیارد دلار چگونه می‌توان بودجه ۸۰۰ هزار میلیارد تومانی را پوشش داد؟ در این شرایط چه باید کرد؟ او گفت: نکته اصلی این است که دولت‌ها تاکنون گفته‌اند که بودجه متوازن داریم. درست است هیچ دولتی نمی‌تواند بودجه نامتوازن ارائه دهد و باید دخل‌وخرج با هم همخوانی داشته باشند ولی این مساله روی کاغذ است و در عمل کسری‌ها خودشان را نشان می‌دهند. حالا برخی پیش‌بینی می‌کنند این کسری‌ها پیش می‌آید و برخی دیگر به علت عدم آشنایی با مفاهیم اقتصادی متوجه آن نمی‌شوند. از همان ابتدا بودجه کشور ما با کسری مواجه بوده است و هر سال کسری آورده است و الان هم کسری خواهد داشت. چرا کسری پیدا می‌کند؟ چون درآمدها به هزینه‌ها نمی‌خواند. شرایط تورمی‌ کشور به خاطر حکمرانی غلط اقتصادی اتفاق افتاده است. حکمرانی غلط اقتصادی به چه معناست؟ یعنی دولت را بیش از اندازه در اقتصاد بزرگ کرده‌ایم و دولت توانایی اداره خودش را ندارد.

هزینه جنگ اقتصادی را مردم دادند!

او گفت: در دو سال گذشته فشارهای حدکثری آمریکا در جهت فروپاشی کشور بوده است. این مساله را هم ترامپ هم مشاور وزیر خارجی‌اش اعلام کرده بودند. خوشبختانه چنین اتفاقی نیفتاد ولی مردم هزینه دادند. همتی افزود: بالاخره وقتی جنگ سنگینی رخ می‌دهد مردم هزینه می‌دهند و هزینه آن هم معیشتشان است. فشارهایی که الان به مردم وارد آمده است از لحاظ اقتصادی باعث شده تا مردم دچار مشکلات جدی شوند. او عنوان کرد: در دوسال گذشته نمی‌خواهم بگویم اشتباهاتی نبود ولی تلاش شد که کشور فرو نپاشد. الان شرایط خیلی بهتر است و برای همین من به راحتی می‌توانم توضیح دهم که سال گذشته چه اتفاقانی رخ داد. رئیس کل اسبق بانک مرکزی تصریح کرد: خیلی صریح بخواهم بگویم در فصل اول ۱۴۰۰ وصولی ارزی بانک مرکزی به میزان ۷۰ درصد کل سال قبل بوده است. این مساله نیز نه ربطی به دولت قبل دارد و نه دولت فعلی. به این دلیل است که ترامپ موفق نشد و دولت جدیدی در آمریکا حاکم شد و تحریم‌ها به آن فشار سنگینی که وجود داشت ادامه پیدا نکرد.

ادامه حکمرانی غلط اقتصادی

همتی افزود: درست است به خاطر کرونا و به خاطر فشار حداکثری نیمه اول سال ۱۳۹۹، در برخی ماه‌ها صادرات نفت کشورمان به ۲۰۰ هزار بشکه رسید. این رقم را با ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار مقایسه کنید و من به‌عنوان رئیس بانک مرکزی چگونه باید این شرایط را اداره کنم. دولت، وزارت اقتصاد و سازمان برنامه چگونه باید اداره کنند؟ این حکمرانی غلط اقتصادی هنوز هم ادامه دارد. در مورد منابع و مصارف، سرمایه‌گذاری و قیمت‌گذاری باید تصمیمات اقتصادی اخذ شود. نمی‌توانیم هم بازار آزاد، هم بورس، هم قیمت‌گذاری دستوری اعمال کنیم و از آن طرف کنترل هم داشته باشیم. اینها با هم سازگاری ندارند. حکمرانی غلط اقتصادی به همین معناست. نمی‌توانیم هم سیستم سفت و سخت داشته باشیم و هم بخواهیم قیمت‌ها را آزاد کنیم. همتی ادامه داد: به‌عنوان مثال قیمت خودرو که موضوع روز هم هست را درنظر بگیرید. در سال ۱۳۹۷ تصویب شد که قیمت خودرو باید در حاشیه بازار تصویب شود ولی وزرای صمت وقت آن را به دلایل مختلف اجرا نکردند. این موضوع دوباره در جلسه عالی سران مطرح شد و در آن زمان نگرانی‌هایی نیز وجود داشت که قیمت‌ها بالاتر رود درحالیکه قیمت‌ها بالا بود. آیا نگران عده قلیلی بودند که در قرعه‌کشی شرکت می‌کنند؟ وی یادآور شد: چندین بار گفته شد که قیمت خودرو به حاشیه بازار آورده شود. وقتی قیمت‌ها به حاشیه بازار آورده شوند دیگر رآنتی‌وجود ندارد. این خودش یک حکمرانی اقتصادی است یا همین الان هم به خودروسازان اجازه دادند تا ۲۰ درصد قیمت‌ها را افزایش دهند ولی باز هم این قیمت‌ها با بازار آزاد بسیار فاصله دارد و مشکل بازار حل نمی‌شود. او گفت: سلطه مالی دولت بر سیاست‌های پولی باید قطع شود. اگر این مساله که دولت مدعی اجرای آن است واقعی شود، خدمت بزرگی به کشور خواهد بود.