رشــــــد در سایه کوچکی اقتصـــــاد!

آرمان‌ملی- محمدسیاح: براساس گزارش بانک‌مرکزی عملکرد تولید ناخالص داخلی کشور به قیمت‌های ثابت سال ۱۳۹۵ در نیمه نخست سال ۱۴۰۰ به رقم ۷۵۳۰.۵ هزار میلیارد ریال رسید که نسبت به رقم مشابه سال قبل به میزان ۳.۳ درصد افزایش یافته است. رشد اقتصادی بدون نفت نیز در این دوره به قیمت‌های ثابت ۱۳۹۵ از رشد ۲.۴ درصدی برخوردار بوده است. این رشد در شرایطی ثبت شده است که اقتصاد ایران به حدی کوچک شده که بیش از این جای آب رفتن ندارد! به عبارت دیگر اعدادی که بانک‌مرکزی برای رشد اقتصادی در نیمه نخست امسال مطرح کرده است بدین معناست که اقتصاد ایران توانسته وضعیت فشرده و کوچک‌شدن خود را حفظ کند و این رشد به سبب حفظ همین شرایط اتفاق افتاده است. هرچند که آمارهای اعلامی ‌از سوی بانک‌مرکزی و مرکز آمار ایران در این رابطه همیشه باهم اختلاف دارد، اما این اعداد نشانه رشد واقعی به معنا حرکت روبه‌جلوی اقتصاد ایران نیست. به‌عبارت دیگری نمی‌توان آن را حاصل رشد بخش صنعت و مولد کشور دانست چراکه تحریم‌ها همچنان ادامه دارد و این تحریم‌ها در داخل و خارج اقتصاد ایران را در شرایط بسیار سختی قرار داده است. «وحید شقاقی‌شهری»، اقتصاددان درباره این آمار و تفسیر آن به «آرمان‌ملی» گفت: برای محاسبات تولید ناخالص داخلی قیمت ثابتی در سال‌های مختلف درنظر می‌گیریم، بانک‌مرکزی هر پنج قیمت ثابت را تغییر می‌دهد. مطرح‌شدن قیمت ثابت با هدف تورم‌زدایی صورت می‌گیرد تا تورم را از دل تولید خارج و خالص ارزش‌افزوده تورم‌زدایی شده محاسبه شود. او ادامه داد: بنابراین بانک‌مرکزی براساس قیمت ثابت سال 95 می‌گوید که تولید ناخالص داخلی چقدر رشد کرده و براساس تغییرات آن می‌تواند رشد اقتصادی را محاسبه کند. به‌عنوان مثال تولید ناخالص بهار 99 و بهار 1400 را به قیمت ثابت سال 95 درنظر می‌گیرند و با محاسبه تغییرات این دو، عدد رشد اقتصادی به‌دست می‌آید. شقاقی‌شهری اضافه کرد: البته مرکزآمار همچنان گزارش‌هایش را براساس قیمت ثابت سال 90 انجام می‌دهد، عملا وقتی قیمت ثابت سال‌ها تغییر می‌کند نمی‌توان اینها را باهم مقایسه کرد. یعنی نمی‌توان رشد اقتصادی به قیمت سال 95 را با سال 90 مقایسه کرد؛ تفسیر آن این است که چون سال 1399 و 1400 هر دو را به قیمت سال 1395 محاسبه کرده‌اند می‌توان این دو را با هم مقایسه کرد.

نقش تورم و کوچک‌شدن اقتصاد

این اقتصاددان در توضیح اینکه چرا چنین روشی برای محاسبه رشد اقتصادی به‌ کار می‌رود، تصریح کرد: در اقتصاد ایران میزان تورم بسیار زیاد است و تورم‌های بالایی داریم. معمولا وقتی تورم در اقتصاد کم باشد می‌توانیم دوره‌های زمانی را طولانی‌تر کنیم ولی وقتی در اقتصاد‌ها تورم زیاد است تلاش می‌شود فاصله دوره‌های زمانی را کمتر کنند که به واقعیت نزدیک‌تر باشد با این حال نمی‌توان این محاسبات را با توجه به قیمت ثابت سالانه انجام داد. او ادامه داد: روش این محاسباتی در نهادهای بین‌المللی هم مطرح می‌شود ولی چون جنس اقتصاد ایران تورمی و تورم‌های بسیار بالایی هم دارد بانک‌‌مرکزی برای دقیق‌ترشدن گزارش‌های آماری فاصله دوره‌ها را کم کرده‌ است. یعنی به‌جای اینکه به قیمت سال 90 گزارش بدهد به قیمت سال 95 گزارش داده است. طبیعتا برای سال 1401 به بعد باید از قیمت ثابت سال 1400 استفاده کند. شقاقی‌شهری درباره اینکه آیا اعدادی که بانک‌مرکزی به‌عنوان رشد اقتصادی بیان کرده نشانه رشد اقتصادی واقعی است، گفت: باید بپذیریم که رشد اقتصادی کشور در سال 1400 مثبت خواهد بود، حتی تحلیل‌های کارشناسی هم این موضوع را نشان می‌دهد. دلیل آن هم این است که اقتصاد ایران در طول یکدهه گذشته رشدی نداشته و در ضمن در طول دهه 90 اقتصاد ایران بیش از 20 درصد به‌دلیل تحریم‌های دور اول و دوم کوچکتر شده است. از طرفی در طول سال 1400 قیمت نفت هم افزایش یافته که در سال گذشته 35 دلار برای هر بشکه محاسبه می‌شده، اما الان بیش از 75 دلار است و حتی برآوردها نشان می‌دهد قیمت نفت بیشتر هم خواهد شد. این اقتصاددان تصریح کرد: نفت در رشد اقتصادی موثر است و حالا هم قیمت نفت افزایش یافته و هم صادرات نفتی کشور بهبود پیدا کرده؛ همچنین صادرات غیرنفتی عمدتا از جنس مشتقات نفتی است. یعنی وقتی قیمت نفت افزایش پیدا می‌کند قیمت مشتقات نفتی مانند پتروشیمی هم افزایش می‌یابد و این هم عامل محرک و اثرگذار در رشد اقتصادی است.

فروکش‌کردن کرونا و اثر اقتصادی

شقاقی‌شهری اضافه کرد: عامل دیگری که در رشد اقتصادی سال 1400 اثرگذار بوده این است که روند تجارت پیرامونی کشور با کشورهای منطقه بهتر شد و دلیل آن هم این است که تا حدودی شاهد فروکش کرونا بودیم و مرزهای صادراتی که بسته شده بودند و صادرات به کندی صورت می‌گرفت این صادرات به‌دلیل بازگشایی مرزها به حالت عادی بازگشت. او افزود: ضمن اینکه اقتصاد ایران در یکدهه کاملا فشرده شده و بیشتر از این هم امکان فشردگی اقتصاد ایران با توجه به شاخص‌های موجود وجود ندارد. مثال بارز آن این است فردی که به‌دنبال لاغری بوده با رسیدن به وزن مشخصی امکان لاغری بیشتر را ندارد! این اقتصاددان اظهارکرد: 70درصد تولید ناخالص داخلی هزینه‌های مصرفی 85 میلیون ایرانی است، 85 میلیون ایرانی در طول دهه 90 به اندازه قدرت خرید خود را از دست داده‌اند به همین دلیل هزینه‌های مصرفی به کف رسیده و دیگر امکان کمترشدن آن هم سخت است؛ همه این عوامل دست‌به‌دست هم دادند تا در سال 1400 باید شاهد رشد اقتصادی مثبت در تمام فصول آن باشیم. برآورد من این است که تا پایان سال 1400 مجموع رشد اقتصادی ایران بین چهار تا پنج درصد اتفاق بیفتد. او تاکیدکرد: انتظار بر این است که با یک تکانه مثبت، شاهد رشد اقتصادی بالا هم باشیم. حتی اگر تحریم‌ها برداشته شود رشد اقتصادی ایران به بالای هفت تا هشت درصد می‌تواند برسد که تجربه‌ آن را در سال 1395 داشتیم که به بالای 12.5 درصد رسید. مساله مهم این است که این رشد‌ها پایدار و پویا و حاصل بهبود سرمایه‌گذاری یا اصلاحات اقتصادی نیست. رشد اقتصادی ظاهری به لطف رشد قیمت نفت و نه اصلاح شاخص‌های اقتصادی قطعا نمی‌تواند پایدار باشد و هر لحظه با افزایش تولید عرضه نفت در جهان ممکن است با کاهش قیمت این رشد به منفی هم برسد، بنابراین بهترین اقدام این است که وقتی اقتصاد ایران جایی برای کوچکترشدن ندارد اقدامات اصلاحی صورت بگیرد تا شاید بتوان در یکدهه آینده شاهد بهبود واقعی رشد اقتصادی باشیم.