تلاش برای احیای برجام در میانه اختلافات و پیشرفت‌ها

آرمان ملی- سهیل ثابت: با اینکه مذاکرات در دور هفتم به پایان رسیده و طرفین خود را برای دور هشتم احتمالا در اوایل ژانویه آماده می‌کنند اما تحلیل‌ها و نوع نگرش‌ها به مذاکرات دور بعدی مثبت و خوش‌بینانه است و این احتمال وجود دارد که اگر روند مذاکرات به همین گونه پیش برود و در نهایت آمریکا نیز به لغو تحریم‌ها رای دهد توافق در دسترس قرار گرفته و اعلام شود. هر چند که به اذعان عده‌ای هنوز هم اختلافاتی وجود دارد که حصول توافق را سخت‌تر کرده است. این در حالی است که ایران در فعالیت‌های هسته‌ای خود نیز اقدامات جدیدی داشته است و از روز گذشته فرآیند بررسی فنی و امنیتی نصب دوربین‌ها در مجنمع تسای کرج آغاز شده که به‌نظر می‌آید این مهم خود می‌تواند پالس مثبتی از اقدامت ایران به آژانس باشد. باید دید تحولات پیرامون توافق هسته‌ای ایران در اینده چگونه پیش خواهد رفت.

طرفین در پی توافق

دور هفتم مذاکرات احیای برجام در وین جمعه به اتمام رسید و هیأت‌های مذاکره کننده به پایتخت‌ها بازگشتند تا پس از وقفه‌ای 10 روزه دوباره در هتل کوبورگ گرد هم آیند و این‌بار دور هشتم مذاکرات را کلید بزنند تا شاید پس از این دور از مذاکرات اختلاف‌ها به کمترین حد خود برسد و تقریبا حل شود و طرفین به نقاط اشتراک‌ بسیاری دست یابند تا در نهایت آن‌طور که گفته شده بتوان در پایان دور هشتم مذاکرات شاهد اعلام توافق میان ایران و 1+4 باشیم. این در حالی است که برخی معتقدند درست است که شرایط نسبت به گذشته مطلوب‌تر شده و مذاکرات رو به جلو و سازنده‌ای را شاهد بوده‌ایم اما اوضاع آنقدرها هم که گفته می‌شود خوب و بدون مشکل نیست و هنوز دغدغه‌ها و اختلافات جدی وجود دارد که باعث شده برای رسیدن به نقاظ اشتراک و اعلام توافق زمان بسیاری لازم باشد. چنانکه برخی تحلیلگران بر این باورند که اگر طرفین با وجود پذیرش مواضع یکدیگر اگر از مواضع خود کوتاه نیایند شاید در پایان دور هشتم نیز مذاکرات به نتیجه اصلی و عملی نرسد و شاهد ادامه مذاکرات در دور‌های نهم و دهم باشیم. با این حال مواضع تیم ایرانی نسبت به مذاکرات و اینده آن امیدوارانه‌تر از سایر طرف‌ها است. چنانکه علی باقری رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران معتقد است: اگر طرف مقابل دیدگاه‌ها و مواضع منطقی جمهوری اسلامی ایران را بپذیرد، گفت‌وگوهای دور جدید می‌تواند آخرین دور مذاکرات باشد و در کوتاه‌ترین زمان به توافق برسیم. سرعت دستیابی به توافق بستگی به طرف مقابل دارد. از طرفی مذاکرات گذشته که پیش‌بینی می‌شد مدت طولانی‌تری ادامه پیدا کند جمعه به پایان رسیده و نظرات نیز در مورد آن بسیار است. اروپایی‌ها اخیرا در بیاینه‌ای ادعا کرده‌اند که این ایران بوده که خواستار به تعویق افتادن مذاکرات بوده است در حالی که باقری گفته: ایران در این مرحله خواستار توقف مذاکرات نبوده بلکه ما از ابتدا توافق کردیم که لازم است پس از رسیدن به پیش‌نویس توافق، استراحت داشته باشیم. خطیب‌زاده سخنگوی وزارت امور خارجه نیز گفته بر خلاف ادعای طرف غربی در مورد درخواست ایران برای وقفه در مذاکرات، هم خود این کشورها و هم دیگر اعضای 1+4 کاملا در جریان هستند که این زمان‌بندی، تفاهمی دسته‌جمعی و اتفاقا با در نظر گرفتن تعطیلات طرف‌های اروپایی‌هایی به مناسبت کریسمس و سال نوی مسیحی بوده است. هر چند که انریکه مورا معاون جوزپ بورل و همانگ کننده مذاکرات گفته به شرایطی رسیدیم که طرفین باید تصمیمات سخت بگیرند. اما از آنجا که عزم طرفین برای رسیدن به توافق است احتمالا مذاکرات پیش‌رو تحت شرایطی خاص برگزار و نتیجه خواهد داد. چرا که حداقل در مواضع طرفین برجام همه خواستار احیای توافق هستند. به‌نظر می‌رسد آنطور که که طرفین مذاکره پس از نشست کمیسیون مشترک در جمعه اظهار کردند می‌توان نسبت به حصول توافق خوشبین بود.

جدایی موضوعات فنی- حقوقی از سیاسی

سخنگوی سازمان انرژی اتمی اظهار داشت: ایران تعویض دوربین‌های آسیب دیده در کرج را به سه پیش شرط منوط کرده بود؛ انجام بررسی‌های قضائی و امنیتی درباره ابعاد خرابکاری، محکومیت آنها از سوی آژانس و بررسی فنی و امنیتی دوربین‌ها پیش از نصب. بهروز کمالوندی گفت: با اقدام داوطلبانه ایران در تعویض دوربین‌ها پس از حصول این سه پیش شرط پذیرفته شد. وی افزود: اقدام داوطلبانه ایران در خصوص صدور مجوز تعویض این دوربین‌ها و نصب دوربین‌های جدید نه در قالب یک توافق جدید که پس از حصول این سه پیش‌شرط صورت گرفت و با وجود عدم ارتباط مستقیم میان گفت‌وگوهای فیمابین ایران و آژانس با مذاکرات وین، به نظر می‌رسد که توانست دست مذاکراه‌کنندگان کشورمان را پر‌تر کند و این مساله در نشست کمیسیون مشترک برجام در عصر جمعه خود را نشان داد. معاون بین‌الملل مجلس ادامه داد: البته گفت‌وگوهای ایران و آژانس بین مهندس اسلامی و رافائل گروسی ارتباطی به مذاکرات نداشت و به صورت عادی در قالب موضوعات جاری طرفین در حال انجام بود و لذا این ادعا که ما زیر فشار این اقدام را انجام داده‌ایم صحت ندارد. توجه به این نکته ضروری است که ما از ابتدا نگفته بودیم که اجازه تعویض و نصب دوربین‌ها را نمی‌دهیم، بلکه آن را منوط به آن سه پیش‌شرط کرده بودیم. وی عنوان کرد: از طرفی سازمان انرژی اتمی به عنوان یک نهاد تخصصی و فنی تعاملات مستمری در چارچوب پادمان با آژانس دارد و این تعاملات نباید شکل سیاسی به خود بگیرد و تلاش ما هم همواره این بوده و هست که تعاملات صرفا فنی و حقوقی باشد، لذا هرچند تعاملات ما با آژانس به صورت غیر مستقیم می‌تواند به مذاکرات وین مرتبط شود اما ماهیتا چنین ارتباطی وجود ندارد. کمالوندی اظهار کرد: در واقع ارتباط دادن این دو حوزه به هم، به نوعی تلاش برای سیاسی کردن یک فرآیند فنی- حقوقی است. در فضای رسانه‌ای و با هدف عملیات روانی رسانه‌های غربی و صهیونیستی خیلی تلاش می‌کنند که تعاملات ما با آژانس را سیاسی کنند و متاسفانه تمایلاتی نیز در آژانس در این خصوص وجود دارد اما تاکید ما جدا شدن موضوعات فنی- حقوقی از مسائل سیاسی است. وی تصریح کرد: ازاین‌پس به نحوی توافق می‌شود تا دوربین‌ها در کرج نصب شود؛ البته نصب دوربین‌ها نیز به شکلی است که قانون اقدام راهبردی مجلس برای لغو تحریم را در نظر دارد و قانون رعایت می‌شود.

پیشرفت‌های مهمی حاصل شده

نماینده روسیه در مذاکرات وین گفــت: تردیدی نـــدارم کــه تهران درخصوص حصول توافقـــــی برای احیای برجام و رفع تحــریم‌ها بسیار جدی است. میخائیل اولیانوف در پیامی توئیتری نوشت: به عنوان رئیس هیات روسی در گفت‌وگوهای وین که از نزدیک با هیات ایران در ارتباط بوده است، تردیدی ندارم که تهران درخصوص دستیابی به توافق برای احیای برجام و رفع تحریم‌ها در مدت زمانی کوتاه بسیار جدی است. وزارت امورخارجه روسیه نیز در بیانیه‌ای با اشاره به اینکه دور هفتم گفت‌وگوهای وین روز جمعه به پایان رسیده است، تصریح کرد: پیشرفــــت‌های مهمی در این دور از رایزنی‌ها حاصل شد که زمینه را برای کار بیشتر فراهم کرده است. هنوز یک سری موضوعات سیاسی پیچیده وحود دارد که باید حل وفصل شود اما تمام طرف‌های مذاکره کننده تمایل خود را برای دستیابی به یک توافق برای بازگرداندن برجام به شکل اولیه آن نشان داده‌اند. وزارت امورخارجه روسیه همچنین در این بیانیه ابراز امیدواری کرد که دور هشتم مذاکرات به حصول توافق منجر شود.