از متن برجام تا نقش روس‌ها در وين

آرمان ملی: در شــــرایطی کـه تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای همچنان در وین مشغول مذاکره است و به‌رغم اخبار ضد و نقیضی که از فرآیند مذاکرات یا توافق‌های انجام گرفته در رسانه‌ها منتشر می‌شود، ایران در گامی اعتمادساز و در اقدامی داوطلبانه، اجازه جایگزینی دوربین‌های جدید به جای دوربین‌های آسیب دیده در مجتمع تسا در کرج را به آژانس داده است. نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر تأسیسات مجتمع «تسا» در کرج یکی از موضوعات اختلافی فی‌مابین ایران و آژانس بود، درخواست دسترسی و نظارت آژانس بر فعالیت‌های این مجتمع در دو سفر شهریورماه و آذرماه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به تهران مطرح شده بود اما ایران در قبال درخواست آژانس در خصوص تعویض دوربین‌های آسیب‌دیده در اقدام خرابکارانه علیه مجتمع تسا در کرج، از ابتدا به صراحت اعلام کرده بود تا زمانی که نهادهای مسئول، بررسی‌های فنی و امنیتی خود را بر روی دوربین‌های مذکور انجام ندهند، اجازه سرویس یا تعویض دوربین‌ها داده نخواهد شد اما ایران در اقدامی داوطلبانه، اجازه جایگزینی دوربین‌های جدید به جای دوربین‌های آسیب دیده را به آژانس داده است ولی تصاویر ضبط ‌شده توسط این دوربین‌های جدید مانند تصاویر دوربین‌های قبلی در اختیار آژانس قرار نخواهند گرفت و همچنان نزد سازمان انرژی اتمی ایران محفوظ خواهند ماند. آمریکا هم در مقابل این اقدام ایران اعلام کرد نیازی به نشست فوق‌العاده شورای حکام آژانس نیست. در این راستا برای بررسی تحولات حول محور برجام و مذاکرات وین «آرمان ملی» با محسن جلیلوند تحلیلگر مسائل بین‌الملل و استاد دانشگاه به گفت‌وگو پرداخته است که می‌خوانید.

مذاکرات ایران با 1+4 همچنان در وین ادامه دارد،‌ روند مذاکرات را تا به امروز چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بر اساس اخبار درز کرده، مذاکرات در حال انجام است ولی سرعت آن به کندی در حال پیش رفتن است. این امر تاثیر خودش را بر مذاکرات می‌گذارد. به‌نظر می‌رسد آمریکایی‌ها خیلی عجله‌ای برای پیش‌رفتن مذاکرات ندارند. چون احساس می‌کنند دست بالا را دارند. علاوه بر تحریم‌های اعمال شده توسط ترامپ شاهد هستیم که بایدن علاوه بر اینکه تحریم‌ها را لغو نکرد، تحریم‌های جدید هم علیه ایران وضع می‌کند. درست است آمریکایی‌ها تاکید می‌کنند زمان اندک است اما زمان وقتی ارزش دارد که امتیازات بیشتری کسب کنند. درحالی‌که طبق صحبت‌های نماینده روسیه در مذاکرات هسته‌ای، میخائیل اولیانوف، قرار شده متن جدیدی بین ایران و طرف‌های مذاکره‌کننده، تنظیم شود البته با لحاظ کردن محتوای مذاکرات شش دور قبل، تا به متن جدیدی برسند که مورد توافق طرفین باشد. به‌نظر من رسیدن به یک متن مورد توافق دشوار است. فاصله متن پیشنهادی ایران با متن مورد نظر طرف‌های مذاکره‌کننده، بسیار زیاد است. با توجه به کش‌وقوس و عقب‌وجلو کردن مذاکرات به‌نظر می‌رسد مذاکرات بعد از تعطیلات سال نوی مسیحی ادامه خواهد داشت (حتی بعد از سال نوی خورشیدی) اگر اتفاق جدیدی رخ ندهد.

توافق اخیر ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خصوص نصب دوربین در مجتمع تسا کرج چه اندازه بر روند مذاکرات تاثیر می‌گذارد؟

مجتمع کرج جزو پادمان محسوب نمی‌شود با این وجود توافق شده که اجازه نصب دوربین‌ها بدون در اختیار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گذاشتن تصاویر داده شود. اولین تاثیر آن موضع ایالات متحده آمریکا بود که اعلام کرد تا سال آینده میلادی نشست فوق‌العاده شورای حاکم آژانس به تعویق افتاده است. درست است که مذاکرات ایران با 1+4 با مسائل مربوط به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دو مسأله جدا است. ولی طرف‌های مذاکره‌کننده بدون گزارش‌آژانس قادر به تصمیم‌گیری نیستند. آژانس ابزاری است برای این کشورها تا از فعالیت‌های هسته‌ای ایران اطلاع پیدا کنند خود این کشورها که نمی‌توانند تک تک از فعالیت‌های ایران بازدید کنند. آژانس به‌عنوان یک ابزاری است که اطلاع بدهد ایران چه فعالیتی انجام می‌دهد و آژانس هم با این کشورها هماهنگی کامل دارد.

تنش بین روسیه و اتحادیه اروپا بر سر اوکراین شدت گرفته است، با توجه به اینکه روسیه یکی از طرف‌های مذاکره‌کننده با ایران در پرونده هسته‌ای است، این مسأله بر روند مذاکرات چه تاثیری دارد؟

بحث اوکراین و تنش اروپا و روسیه در این خصوص در حوزه مسائل استراتژیک جهانی است. به عقیده من در مذاکرات 1+4 مدیریت مذاکرات با روسیه است. تقریبا مواضع تروئیکای اروپا همان مواضع آمریکا است (به‌ویژه بعد از روی کار آمدن بایدن)، چین هم که خنثی است، بنابراین روسیه است که مذاکرات را مدیریت می‌کند به این دلیل که ایران رو در رو با آمریکایی‌ها مذاکره نمی‌کند و قرار شده که طرف‌های شرکت‌کننده در مذاکرات به‌عنوان واسطه عمل کنند به همین دلیل مدیریت مذاکرات در دست روس‌ها قرار گرفته است و هماهنگ‌کننده اصلی مذاکرات روس‌ها هستند و این امر باعث می‌شود که منافع خودشان را در نظر بگیرند.

یکی از پرونده‌های سیاست خارجی که از دولت قبل به دولت سیزدهم به ارث رسیده است، مساله سقوط هواپیمای اوکراینی است، با توجه به ضرب‌الاجل کانادا، سوئد، اوکراین و بریتانیا به ایران در خصوص مسأله غرامت پرونده سقوط هواپیما و تهدید به پیگیری در قالب قوانین بین‌المللی، روند پرونده را در دولت جدید چگونه می‌دانید؟

احتمالا پرونده به سازمان جهانی هوانوردی غیر نظامی(ایکائو) ارجاع داده خواهد شد وقتی هم پرونده به ایکائو ارجاع داده شود مدتی طول خواهد کشید تا در این خصوص تصمیم‌گیری شود. بعد باید دید کشورهای ذی‌نفع در این پرونده چه خواسته‌ای دارند. در حال حاضر بیشتر بحث پوزش‌خواهی ایران، عدم تکرار چنین حادثه‌ای و بحث پرداخت غرامت مطرح است. در صورتی که پرونده به ایکائو برود براساس استانداردهای جهانی عمل خواهد شد که مبنای عمل پیمان یا کنوانسیون شیکاگو است که مطابق پیمان کشوری که سانحه در آن رخ داده مسئولیت دارد.