مذاکره باید برای خروج از بن‌بست باشد

آرمان ملی-علیرضا پورحسین: در خصوص آخرین تحولات پیرامون احیای برجام، نماینده روسیه در سازمان‌‌های بین‌‌المللی واقع در وین در توئیتی نوشت که برای اولین بار از هفتمین دور مذاکرات وین، سومین کارگروه جهت زمان‌‌بندی اجرای توافق تشکیل شد. در این میان معاون وزیر خارجه ایران روز گذشته در گفت وگویی رسانه‌ای تاکید کرد که روند ما در مذاکرات موفقیت‌آمیز بوده و پیشرفت خوبی محقق کردیم و این پیشرفت می‌تواند زمینه سریعی برای مذاکرات جدی را فراهم کند. مذاکرات روزهای اخیر درخصوص مسائل مورد اختلاف بود تا رسیدن به توافق را تسریع ببخشیم. همراهی روسیه و چین با موضع ایران روشن و شفاف است و اختلاف با طرف غربی است. باقری در ادامه گفت که صهیونیست‌‌ها تلاش دارند که در فضای خارج از سالن مذاکرات‌ اخلال ایجاد کنند و بر فضای داخل سالن مذاکرات تاثیر بگذارند. مذاکراتی که ایران تاکید کرده است به کم‌تر از آن‌چه در سال 2015 پیرامون آن توافق شده است، رضایت نخواهد داد. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌وگویی با داود آقایی، تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل داشته است که در ادامه می‌خوانید.

با توجه به موضع‌گیری‌های اخیر آیا از نظر حقوقی این امکان وجود دارد که طرفین به برجام سال 2015 بازگردند؟

برجام یک توافق نامه‌ای است که مبتنی بر معیارها و قوانین بین‌المللی است و به همین علت اگر طرفین برجام در خصوص آن به توافق برسند، چهارچوبی است که از قبل مشخص شده است و به علت این که مبتنی بر قوانین است، تعهدات طرفین نیز شفاف است و مکانیزم‌هایی نیز وجود دارد، که طرفین را متعهد به اجرای توافقات کند. این‌که برخی طرفین در گذشته به این توافق عمل نکرده‌اند یک مساله سیاسی است اما از نظر حقوقی همچنان این ظرفیت وجود دارد تا طرفین به برجام سال 2015 بازگردند. باید توجه داشت که امروز برجام به‌نحوی پروژه‌ای حقوقی و سیاسی شده است. از منظر حقوقی چیزی تغییر نکرده است اما از نظر سیاسی عوامل تاثیرگذار تغییر کرده‌اند و امروز با متغیرهایی مواجه هستیم که در سال 2015 وجود خارجی نداشتند و به همین علت علاوه بر مسائل حقوقی باید به مولفه‌های سیاسی در مذاکرات احیای برجام توجه شود. ما در برهه‌ای از زمان قرار گرفته‌ایم که آمریکا از برجام خارج شده است، اروپا به تعهدات خود عمل نکرده است و ایران نیز سطح غنی سازی خود را ارتقا داده است. امروز اراده طرف‌های برجام از هر چیزی در راستای رسیدن به توافق مهم‌تر است و مشخصا فضای حقوقی و سیاسی نیز پس از نشان‌دادن اراده ایجاد خواهد شد.

مجددا صحبت‌هایی در خصوص احتمال توافق محدود مطرح شده‌است، این تضمین‌های حقوقی در صورت توافق موقت و محدود نیز قابل اجرا خواهند بود؟

توافق موقت احتمالی نیز می‌تواند از نظر حقوقی مستحکم و خوب باشد. تصور کنید که آمریکا دارایی‌های بلوکه شده ایران را آزاد کند و در مقابل ایران نیز برخی تعهدات برجامی خود را به اجرا درآورد، در چنین حالتی باز هم مکانیزم‌های حقوقی وجود دارد و به‌علت این که گام به‌گام طرفین پیش می‌روند شاید قابل پیگیرتر نیز باشد. توافق موقت نیز ذیل سندهای بین‌المللی معتبر نیز می‌تواند قرار گیرد و به این شکل نیز که توافق موقت را بی‌ارزش دانست. همواره با توجه به تحولات بین‌المللی می‌توان تفاهم‌نامه‌های متناسب به امضا رساند و پیرامون آن اقداماتی انجام داد.

تا چه‌میزان رسیدن به توافق با وجود تحولات دور هشتم مذاکرات وین ممکن است رخ دهد؟

امروز ایران و طرف های برجام به صراحت عنوان کرده‌اند که خواستار توافق هستند. ایران باید شرایط داخل و خارج را در نظر بگیرد. تیم مذاکره‌کننده ایران که از مقامات بالاتر دستور می‌گیرد باید در مجموع به شرایط داخلی کشور نیز توجه داشته باشد و دولت بر اساس وضعیت داخلی کشور مذاکرات را در وین ادامه دهد. پس از مدت‌ها تحریم امروز کشور با گرانی، بیکاری و مشکلات اقتصادی و معیشتی مواجه است که این موارد زندگی مردم را مختل کرده است. این موارد باید در مذاکرات مورد توجه قرار گیرد. مذاکرات برای این نیست که صرفا به نظر ما توجه شود بلکه مذاکره می شود تا از بن‌بست خارج شویم. هنر مذاکره در این است که راه حل‌هایی داشته باشیم تا طرفین مشتاق به توافق شوند و منافع طرفین تامین شود. یک مذاکره‌کننده خوب گفت‌وگوها را به سمتی سوق نمی دهد که رایزنی‌ها منجر به شکست شود. در مذاکرات همواره باید چند برنامه داشت تا در صورتی که از یک مسیر به توافق نرسیدیم، پلن‌های بعدی مطرح شود. باید به عواقب مذاکرات نیز توجه داشت و تمامی مولفه‌های موثر را بررسی کرد. امروز رسیدن به توافق مهم است و باید به این سمت حرکت کرد. امروز مشخص شده است که رفع تحریم‌ها علیه ایران مستلزم انجام مقدماتی است که از مسیر برجام می‌توان این مقدمات را فراهم کرد. ما از مسیر برجام می‌توانیم یک تضمین از آمریکا بگیریم که شاید در آینده از برجام خارج نشوند. اساسا هیچ ساز و کار دیگری امروز خارج از برجام نمی‌توان متصور بود. ایران باید توجه داشته باشد که هر خواسته‌ای خارج از برجام داشته باشد قطعا با خواسته‌های خارج از برجام آمریکا و اروپا مواجه می‌شود. حتی امروز اگر در خصوص مقطع از سرگیری مذاکرات اختلاف نظر وجود دارد باید در قالب برجام به این اختلاف رسیدگی شود تا تبعات دیگری نداشته باشد. امروز ایران باید از هر اقدامی که میز مذاکرات را برهم می‌زند اجتناب کند زیرا اصلا به لحاظ سیاسی و اقتصادی نمی‌تواند به نفع ایران باشد. ایران برای مذاکرات و رایزنی‌ها باید تمامی جوانب را مدنظر قرار دهد نه این که همچون دولت نهم و دهم چند سال وقت کشور را از بین ببرد.