اعتدال یا افراط، میانه روی یا تندروی

ویژگی جوامع انقلابی در قرن بیستم، دچار شدن به نوعی رادیکالیسم و تندروی در دوره انقلاب بود، تندروی که از برخوردهای خشن وحذفی با کارگزاران نظام قبلی تا منتقدان را در برمی گرفت، انقلاب اسلامی نیز از این خصوصیت مستثنا نبود اما الزامات شرعی واخلاقی اسلام که تندروی وافراط را بهیچ وجه نمی پذیرفت، موجب شد تا مانعی برسر افراطی گری نیروهای تندرو ایجاد شود وطبیعتا مخالفین تندروی از سوی افراطیون مورد تخریب قرار می گرفتند، شهید مطهری نخستین قربانی مخالفت باتندروی بود و سایر قربانیان ترور، بویژه شهید بهشتی نقش مهمی در ایستادگی در برابر نیروهای تندرو داشتند اما با تشدید فضای ترور وخشونت، عرصه بر نیروهای میانه رو ومعتدل انقلاب تنگ شد با این وجود آیت ا...اکبر هاشمی رفسنجانی را می‌توان نماد میانه روی در انقلاب دانست. از مخالفت پنهان با تسخیر سفارت آمریکا تا مخالفت آشکار با شعار مرگ بربازرگان وبنی صدر در نماز جمعه تهران، از تقلیل شعار انقلابی جنگ جنگ تا رفع فتنه در عالم به شعار جنگ جنگ تا یک پیروزی سرنوشت ساز همه وهمه تلاشهای هاشمی در جهت تثبیت اعتدال بود که در نهایت با پایان دادن به جنگ به نتیجه رسید. این تلاش‌ها در دوره سازندگی و پس از پایان شرایط جنگی قوت گرفت و اعتدال به سرلوحه سیاست‌های کشور در داخل وخارج تبدیل شد، تنش زدایی در سیاست خارجی، تسامح وتساهل در حوزه فرهنگ، محدود کردن نظامیان در حوزه سیاست همه نتایج اعتدال بود و در برابر این میانه روی، تندروهای چپ و راست به تخریب هاشمی در مجالس سوم وچهارم پرداختند. به تدریج در دهه هفتاد وهشتاد، دوقطبی کاذبی میانه روی در برابر انقلابی گری از سوی برخی از مسئولان مطرح گردید در حالی‌که انقلاب اسلامی، خود مبتنی برمیانه روی به مصداق آیه «وجعلنا امتا وسطا» بود اما با تحریف مفاهیم اسلامی نظیر والسابقون که اشاره به پیشکسوتان وسابقه داران در اسلام دارد به سبقت گیرندگان و تندروان دارند، این دوگانه کاذب شکل گرفت. هاشمی رفسنجانی تا واپسین روزحیات خود بدنبال تثبیت اعتدال ومیانه روی در حکمرانی بود و در این راه هزینه‌های سنگینی پرداخت کرد، متهم به لیبرال بودن، اشرافی‌گری و سازشکاری شد اما هیچگاه انقلابی‌گری را به تندروی تنزل نداد، چون رادیکالیسیم در داخل و ماجراجویی در خارج را به خطر انداختن امنیت واقتصاد کشور می دانست. امروز هم چنان این دوگانه مطرح است و شرایط بحرانی کشور در اقتصاد و سیاست خارجی، فقط بخشی از نتایج این دوگانه سازی کاذب میان انقلابی‌گری و میانه‌روی است چرا که هاشمی هم انقلابی بود هم دیپلمات، هم مجتهد بود وهم معتدل، هم ارزش گرا و هم اهل مدارا چرا که تندروی و افراط در ارزش‌گرایی و شعاردادن را موجب اختلال در عدم تامین دیگر نیازهای ضروی معیشتی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جامعه می‌دانست.