پیشرفت جامعه در گرو پویایی دانشجو

16 آذر در تاریــخ معاصر ما ایرانیان، به خاطر ایستادگی جمعی از دانشجویان و اساتید در مقابل استعمار زدگی به روزی نمادین تبدیل شده است. از چنین نماد افتخارآفرینی باید استفاده کرده و در هر برهه‌ای با توجه به شرایط و نیازهای کشور به الزامات وجود دانشگاه و دانشجوی مستقل، جسور و آینده ساز اشاره کرد. دانشگاه نسل معاصر امروز دانشگاهی است که بتواند کارآفرین دانشمند تحویل جامعه دهد و مسیر کارآفرینی را از طریق تحولاتی که به کاربست فناور‌های نوین منجر می‌شود، پیش ببرد. در دولت 11 و 12 به کارآفرینی و رشد و توسعه شرکت‌های دانش بنیان و ایجاد فرصت‌های کارآفرینی برای حضور جوانان در این عرصه توجه و امیدهای فراوانی ایجاد شد، اگرچه کافی و فراگیر نبوده و نیازمند تداوم و توسعه است. بنابراین حمایت کافی دولت‌ها از فضاهای کارآفرینی رشد دهنده و شتاب دهنده‌ها ضرورت داشته و باید بخش قابل توجهی از اعتبارات ملی در بودجه‌ها به این امر اختصاص یابد. همچنین در دولت قبل دانشگاه‌ها توانستند تجهیزات دانشگاهی و آزمایشگاهی خود را تکمیل کنند، ولی کافی نیست و مشکل اعتبارات آموزشی در رشته‌هایی که پایان نامه‌ها و پژوهش‌های آزمایشگاهی دارند به‌خاطر رشد روزافزون قیمت ارز و مشکلات بازار به فرآیندها آسیب می زند. پژوهش نامه‌های علوم تجربی نیز بخاطر اعتبارات اندک به اندازه کافی حمایت نمی‌شود. این شرایط می‌تواند انگیزه‌های دانشجو را تضعیف کند. در علوم تجربی نیز ضرورت اینکه ما همراستای مرزهای دانش برای پیشبرد امور کاربردی و پاسخگویی به نیازهای کشور باید بتوانیم حرکت کنیم برای همه کم و بیش روشن است، ولی دقت و توجه بیشتر دانشجویان و دانشگاهیان را می‌طلبد که کارهای پژوهشی و علمی با کیفیت لازم صورت گیرد و آنچه از روند خطرناک پایان نامه سازی و مدرک سازی شنیده می‌شود، متوقف شود. همه می‌دانیم کارکرد و ظرفیت دانشگاه‌ها بسیار بالاست، ولی بهره مندی از این ظرفیت الزاماتی مثل اختیارات و امکانات دارد تا دانشجو بتواند نقش آفرینی خود را افزایش دهد و در فرآیند توسعه پایدار برای جامعه مفید باشد. از جمله الزامات اینکه: دولت‌ها بیش از هر ارگان و ساختاری موثر هستند و فراهم کردن شرایطی که دانشگاه‌ها بتوانند ظرفیت‌های انسانی عظیم کشور را برای توسعه و پیشرفت پای کار آورند، نیازمند فضای بالنده، سالم، آزاد و با نشاط برای فعالیت علمی است. دانشجو و استاد باید احساس کنند در فضای آزاد برای تضارب آرا و تفکر نقادانه قرار دارند. بدترین آفت‌ها برای فعالیت علمی و دانشگاهی برخورد امنیتی در بحث تفکر و اتهام زدن به اساتید بخاطر طرح موضوعات یا ارائه مباحث نظری بوده که می‌تواند دانشگاه را به سمت بی‌تفاوتی، نا امیدی و بی علاقگی نسبت به علم و تحقیق و پژوهش ببرد. بنابراین چنین خطری باید مورد توجه دولت‌ها قرار گیرد تا فضای دانشگاه نه از زاویه امنیتی و مسائل خاص، بلکه از زاویه ظرفیت عظیم علمی و فرهنگی کشور دیده شود. از این جهت بحث آزادی بیان بسیار مهم بوده و تاکیدات مقام رهبری برای توسعه کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌ها به شکل درست اجرا نشده است. هنوز اخباری دال بر محدودیت برای اساتید چه در مراحل انتخاب و گزینش و چه در مراحل بعدی کاری وجود دارد، به خصوص زمانی که از روش‌های فراقانونی برای القای برخی سیاست‌ها و حتی تحمیل فرا ضابطه افراد خاص به عنوان اساتید دانشگاه استفاده می‌شود. این ضربه‌ای جدی و از دلایل مایوس شدن و حتی مهاجرت نخبگان است که بعضا مشاهده می‌شود. به علاوه، دانشگاه فرصت بزرگی برای رشد و اعتلای فرهنگی و معرفتی جامعه بوده، اما این نیز در فضایی با نشاط امکان دارد. البته مشکلات ناشی از پاندمی کرونا، بسیاری از فرصت‌ها در دانشگاه‌ها و نیز کل جامعه را تحت تاثیر قرار داد و مشکلات اقتصادی برای دانشجویان به دنبال داشت که سبب دور شدن دانشگاه‌ها از فعالیت تشکل‌های دانشجویی شد و بسیاری از فرصت‌های رشد برای دانشجویان را نابود کرد؛ اگرچه انجمن‌های دانشجویی قبل از کرونا نیز تحت تاثیر یکسری سیاست‌ها از حمایت‌ها و آزادی‌های لازم برخوردار نبودند و فعالیت تشکل‌های غیر همسو محدود و دشوار بود. مهارت‌های زندگی امروزه از موضوعات مهم برای دانشجویان است. در دوره دانشجویی باید مهارت‌های تفکر خلاق، مهارت‌های حل و فصل اختلاف و مهارت‌های گفت‌وگوی موثر را فرا گرفت؛ فراگرفتن اینها برای همه افراد جامعه ضروری بوده و دانشگاه بهترین مکان برای آن است. این مهارت‌ها در کنار مهارت‌های کارآفرینی و ایجاد اکوسیستم‌های لازم برای رشد کسب و کار دانش بنیان که به آن اشاره شد مکمل یکدیگر هستند. ما در دولت 12 در قالب طرح‌هایی مانند کمند (کار، مهارت، نوآوری) برای دختران دانشجو و طرح سفیران فرهنگی حرکت کردیم که باید در سطوح و رشته‌های مختلف در سراسر کشور تداوم یابد. از زمینه‌های تحول، همچنین اجرای طرح‌های مدیریت سبز با همکاری دانشجویان است که در دولت 11 مورد حمایت دولت قرار داشت و علاوه بر نشاط و تحرک سبب رتبه بندی جهانی برای دانشگاه‌های فعال ایرانی شد. مدیریت سبز خود از ظرفیت‌های دانشگاه برای الگوسازی عملی حفاظت از محیط زیست است. اگر چنین فضا و الزاماتی فراهم شود و امکان تضارب آرا، طرح دیدگاه‌های اجتماعی و فرهنگی و حتی سیاسی در دانشگاه‌ها وجود داشته باشد حتما دانشجو نقش کلیدی و بسیار موثر در تحولات جامعه ایفا کند. این را نیز ناگفته نگذارم که از الزامات مهم در این بحث، رعایت شأن و حقوق دانشگاهیان اعم از دانشجو و اساتید بوده که مهم ترین تبلور آن مدیریت دانشگاه است. سال‌هاست نقش اساتید در انتخاب مدیران دانشگاه‌ها مدنظر و از مطالبات جامعه دانشگاهی بوده که در فراز و نشیب‌های سیاسی مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرد و برای پویایی فضای علمی کشور نگرانی به وجود می آورد. آنچه اهمیت دارد اعتماد متقابل و حفظ کرامت و عزت نفس دانشگاهیان و تسهیل شرایط ورود موثرتر دانشگاه به عرصه حل مشکلات کشور و افق گشایی برای آینده روشن است.