لغو تحريم، تنها راه توافق ِوين؛ دشوار و طولانی

آرمان ملی- حمید شجاعی: دور هفتم مذاکرات احیای برجام در کمتر از یک هفته به پایان رسید تا مشخص شود اختلاف طرفین در مذاکرات بیش از آن چیزی است که تصور می‌شد. حداقل دو سند ارائه شده ایران برای مذاکره و رویکرد سلبی غربی‌ها به اسناد ارائه شده از سوی ایران نشان می‌دهد که مذاکرات وین در چه شرایطی قرار دارد. این در حالی است که به اذعان بسیاری از تحلیلگران باید شرایطی فراهم شود که تا هر چه سریعتر طرفین به سمت توافق حرکت کنند. نگاهی به مواضع کشورهای حاضر در برجام نیز این نکته را روایت می‌کند که همه از محدودیت زمانی سخن می‌گویند. قدر مسلم رسیدن به توافق نیز مستلزم کاهش انتظارات طرفین خواهد بود. صد البته که آمریکایی‌ها باید گام نخست را در رفع تحریم‌های ایران بردارند تا رسیدن به توافق آسان‌تر شود .

تاریک و روشن مذاکرات

دولت سیزدهم که روی کارآمد این انتظار می‌رفت که رویکرد این دولت در عرصه دیپلماسی و سیاست خارجی نسبت به دولت گذشته بسیار متفاوت باشد و حتی سویه‌هایی از پیگیری امور بر اساس رویکرد دولت روحانی را نبینیم. همین اتفاق نیز رخ داد و پس از معرفی امیرعبدالهیان به‌عنوان وزیر امورخارجه و سپس انتخاب علی باقری به‌عنوان معاون و رئیس تیم مذاکره‌کننده رویکرد عملی دولت در مذاکرات نیز نمود عینی پیدا کرد. جایی که شش دور قبلی مذاکرات به ریاست سیدعباس عراقچی و توافقات صورت گرفته از سوی باقری و تیم مذاکره‌کننده امروزی صرفا در حد پیش‌نویسی قلمداد شد که تازه برخی موارد آن هم می‌تواند قابل مذاکره باشد. در همین راستا نیز دو سند از سوی هیأت ایرانی به اروپایی‌ها داده شد که اخیرا یک مقام ارشد در وزارت امورخارجه در مورد محتوای این سندها گفته: «پیش‌نویس نخست که به موضوع رفع تحریم‌های ظالمانه و غیرقانونی علیه ایران می‌پردازد، دربرگیرنده تعهدات رفع تحریم‌ها از سوی آمریکاست. سند دیگر نیز گام‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و کیفیت توقف گام‌های جبرانی، در صورت رفع تحریم‌ها را تشریح می‌کند.» این در حالی است که گرچه ایران منتظر پاسخ اروپایی‌ها به این پیشنهادات ایران است؛ اما گویا غربی‌ها پیشنهادات ایران را نپذیرفته‌اند. چنانکه طی روزهای گذشته سخنگوی وزارت امورخارجه آلمان دیروز مدعی شده که «پیشنهادات ایران در خصوص برنامه هسته‌ای‌اش قابل قبول نیست و برلین همچنان مایل است مسیر دیپلماتیک را در این زمینه دنبال کند اما زمان رو به اتمام است. ما پیشنهادها را با دقت و به‌طور کامل بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که ایران تقریباً تمام مصالحه‌هایی را که قبلاً در ماه‌ها مذاکره سخت به دست آمده بود، نقض کرده است. این پیشنهادها پایه‌ای برای پایان موفقیت‌آمیز گفت‌وگوها نیست.» آمریکایی‌ها نیز رویکرد ایران در مذاکرات را ناامیدکننده قلمداد کرده و به ادامه مسیر دیپلماسی ابراز علاقه کرده‌اند. هرچند که روس‌ها نیز در موضع مخالف با غربی‌ها تشریح مواضع را حق مسلم ایران دانسته‌اند تا مردم ایران به صورت ملموس از مزایای اقتصادی برجام و رفع تحریم‌ها برخوردار باشند. با این حال آنچه مسلم است در حالی که کشور شرایط نه‌چندان خوب اقتصادی را پشت سر می‌گذارد و شاهد نوساناتی در بازار ارز و سرمایه هستیم به نظر می‌رسد که باید شرایطی فراهم شود که هم مذاکرات وین در شرایطی بهتر در راستای نتیجه‌ای مطلوب‌تر پیش برود و هم این‌که شاهد تاثیر توافق احتمالی بر شرایط اقتصادی جامعه باشیم. قدر مسلم اگر این شرایط یعنی عدم توافق و اختلاف میان طرفین برجام به‌طور جد مطرح شده و پیش‌برود این اتفاقات می‌تواند نقطه آغازی برای اصطکاک میان تهران و واشنگتن باشد و آنچه که در پیشابرجام تحت عنوان ایران‌هراسی از آن یاد می‌‌آمد و در آن دوران نیز شاید اجماع علیه ایران و اعمال تحریم‌های بیشتر و فزاینده‌تر نیز دور از دسترس غربی‌ها نباشد.

احیای برجام به نفع ایران

یک تحلیلگر مسائل بین‌الملل در خصوص مذاکرات احیای برجام و شرایط آن اظهار داشت: برجام بحثی دو طرفه است در حالی که طرف‌‌های زیادی در این توافق دخالت دارند. بنابراین نمی‌توان مسائل را یک‌طرفه قضاوت کرد. قاسم محبعلی به «آرمان ملی» گفت: به نظر می‌رسد پیشنهادهای ایران حداکثری و برای مذاکره است و همانطور که مقامات وزارت امورخارجه گفته‌اند این پیشنهادات برای مذاکره است نه اینکه هدف نهایی باشد. طرف مقابل نیز فعلا مواضع حداکثری دارد و هر طرف در دور اول پیشنهادهای حداکثری خود را مطرح کرده و باید منتظر باشیم در دوره‌های بعدی و بده بستان‌هایی که صورت می‌گیرد و هر طرف از ابزار‌های فشار خود برای ترغیب طرف مقابل به دادن امتیاز بیشتر استفاده می‌کند، چقدر موفق می‌شود. وی افزود: برجام در نقطه‌ای حساس است چرا که اگر ایران از یک مرزی بگذرد عملا برجام بی خاصیت می‌شود و اگر آنها نیز از یک مرزی بگذرند و تا سال 2023 ادامه پیدا کند عملا هشت سال تمام است و عملا بازگشت به برجام منتفی است. البته به نفع ایران است که برجام هر چه سریع‌تر احیا شود. مدیر کل پیشن خاورمیانه وزارت امورخارجه بیان کرد: بازیگران مختلفی در این مرحله دخالت دارند و الزاما مواضع اعلامی آنها با آنچه هدف نهایی آنها است یکسان نیست. به‌هرصورت می‌توان گفت که برجام در نقطه بین بودن یا نبودن قرار دارد.

پنجره مذاکرات همیشه باز نیست

وزیر امورخارجه کشورمان با اشاره به حسن‌نیت مقامات تهران برای ادامه مذاکرات نتیجه‌بخش تا لغو تمامی تحریم‌های غیرقانونی علیه ملت ایران تأکید کرد: آمریکا و «تروئیکای اروپایی» باید بدانند که پنجره مذاکرات برای همیشه باز نخواهد ماند. حسین امیرعبداللهیان گفت: مواضع مقامات تهران در جریان مذاکرات وین درباره احیای کامل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) درباره برنامه هسته‌ای ایران را تشریح کرده‌است. وی تأکید کرده‌است، آمریکا و سه کشور اروپایی (انگلیس، فرانسه و آلمان) باید درک کنند که پنجره کنونی مذاکرات در خصوص برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی، تا ابد باز نخواهد ماند. رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان عنوان کرد: می‌خواهم این مساله را مورد تأکید قرار دهم که پنجره کنونی مذاکرات برای همیشه باز نخواهد ماند، آمریکا و سه کشور اروپایی باید این موضوع را به‌خوبی درک کنند. جمهوری اسلامی قصد دارد به تلاش‌های فعال دیپلماتیک در جهت لغو تحریم‌های غیرقانونی آمریکا ادامه دهد، البته در عین‌حال، ابزار‌های مؤثری برای خنثی‌سازی تأثیر این تحریم‌ها و توسعه پایدار اقتصادی کشور در اختیار دارد. این دیپلمات بلندپایه تأکید کرد که تهران برای مذاکرات نتیجه‌بخش به‌منظور احیای کامل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در وین آمادگی دارد و قاطعانه درصدد دستیابی به نتیجه مثبت این مذاکرات است. وی افزود: جمهوری اسلامی ایران به‌رغم‌عدم اجرای تعهدات غربی‌ها بر اساس توافق هسته‌ای، آمادگی دارد حسن‌نیت خود را برای رسیدن به هدف نهایی لغو تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی آمریکا نشان دهد و مذاکراتی نتیجه‌بخش را در وین دنبال کند. امیر عبداللهیان ادامه داد: وضعیت کنونی پیرامون توافق هسته‌ای به‌دلیل اقدامات واشنگتن است که طی چهار سال گذشته از هیچ تلاشی برای از بین بردن برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) کوتاهی نکرده است، درحالی که مقامات تهران تمام سعی خود را برای زنده نگه‌داشتن این توافقنامه انجام داده‌اند. وی تصریح کرد: در جریان شش دور قبلی مذاکرات برای طرف ایرانی کاملاً مشخص گردید که آمریکا متوجه نشده که بدون لغو تمامی تحریم‌های غیرقانونی که بعد از خروج یک‌جانبه از توافق هسته‌ای علیه ملت ایران اعمال کرده‌است، راهی برای احیای برجام وجود ندارد.