هنر درمانی؛ بازگشت به زندگی افراد «سندروم داون»

آرمان ملی: بیماری شناخته شده «سندرم داون»، بیماری ژنتیکی که متداول‌ترين اختلال كروموزومي مادرزادی است كه همیشه كم‌تواني ذهني را به میزان‌های مختلف و مشکلات رفتاری را به همراه دارد. در حال حاضر از هر 600 تا 1000 نفر، یک نوزاد دچار آن می‌شود. یکی از علائم همه‌گیر بیماران سندرم داون می‌توان به مشکلات یادگیری و تاخیر در رشد افراد اشاره کرد، موضوعی که این روزها بهانه‌ای شده تا در گالری «کار داون»، واقع در میدان فردوسی تهران با مدیریت خانم کیانی شاد، آثار دست‌ساز و هنری این بیماران عرضه شود. در این رابطه محمد علی باوند، یکی از هنرمندان تصویرساز جامعه در زمینه تاثیر هنر و هنردرمانی بر‌ روی افراد دارای سندرم داون معتقد است که «هنرهای تجسمی بر افزایش کیفیت زندگی افراد دارای سندرم داون موثر است.» وی در ادامه به «آرمان ملی» می‌افزاید: «هنردرمانی راهی برای ابراز بیانات و هیجانات فرد سندرم داون فراهم می‌کند و وسیله‌ای برای برقراری ارتباط او است. ازجمله گروه‌هايي از کودکان كه نیاز به توجه بسیار ویژه دارند، افراد دارای سندرم داون هستند.

هنر درمانی و ابراز احساسات

وی در ادامه می‌گوید: «هنردرمانی از ابراز احساسات درونی از طریق رسانه‌های بی‌شمار استفاده می‌کند که به فرد در کشف هیجانات خودش و تضاد درونی کمک می‌کند و موجب افزایش کیفیت زندگی فرد می‌گردد، درحالی‌که آگاهی از خود و درک خود از مسائل نمادهای فرهنگی باید توسط یک درمانگر برای کمک به فرد در زمینه کشف خود درک شود. افراد دارای سندرم داون نسبت به افراد عادی مشکلات بیشتری را از خود نشان مي‌دهند. آنها مي‌توانند به‌سرعت دچار ناكامي، اضطراب و تنش شوند، در اغلب اوقات مشکلات تحصیلي، اين افراد را مستعد مشکلات رفتاری مي‌كند و درنتیجه با افزايش مشکلات رفتاری، مشکلات يادگیری تشديد مي‌گردد و موجب شکست فرد در زمینه‌های مختلف مي‌شود. ساختن اثر هنری می‌تواند فرصتی برای بیان و ارتباط درون، درمان روان‌شناختی برای افرادی که به‌دشواری می‌توانند احساسات و افکار خود را به‌طور صریح بیان کنند و یک رویکرد قابل‌دسترس برای کودکان و بزرگ‌سالان با ناتوانی یادگیری باشد. تحقیقات نشان داده است که فعالیت‌های مبتنی بر هنر به کودکان سندرم داون فرصت اظهار کردن افکار و احساسات خود و به اشتراک گذاشتن احساسات و افکار خود با دیگران را داده است و برای مدیریت احساسات آنها مفید بوده و مخالفت و نافرمانی‌ها را کاهش داده است. با استفاده از برنامه علمی هنردرمانی، کودکان سندرم داون از طریق خلق‌های هنری راهی برای افزایش درک هیجانات و رفتارها، توانایی‌های مکالمه و پیش‌بینی موقعیت‌ها در رشد اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی یپاکرده و پیش رفته‌اند و موجب افزایش کیفیت زندگی آنها می‌گردد.

تلاش برای احیای ذهن و زندگی

در پژوهشی که توسط مهندس محمدعلی باوند تحت عنوان نقش هنر در افزایش کیفیت زندگی افراد سندرم داون به‌صورت کتابخانه‌ای میدانی و در مرکز کارداون انجام شده است، به تعیین اثربخشی هنر برافزایش کیفیت زندگی افراد سندرم داون با دیدی نوین پرداخته‌شده است. وی با اشاره به این پژوهش می‌افزاید: «جامعه آماری کلیه افراد دارای سندرم داون می‌باشند نمونه پژوهش از نوع نمونه در دسترس و شامل تعداد سي نفر از افراد سندرم داون بودند که در مرکزی که به همین منظور و به هدف ایجاد کسب درآمد برای این افراد تحت عنوان مرکز کارداون ایجاد گردیده بود، تحت هنر درمانی قرار گرفتند و با انجام فعالیت‌های هنری نسبت به کسب درآمد اقدام نمودند. علت انتخاب این افراد اين است که به مدت چند سال پژوهشگر در این مرکز بر روی این افراد مشغول آموزش، تحقیق و بررسی بوده است. در ايران نيز براي نخستين بار از هنر درماني براي كاهش هيجانات بيماران روان‌پریش كه در بيمارستان امین‌آباد (رازي) شهرري نگهداري می‌شدند استفاده شد و تلاش گرديد كه از مکرمه‌بافی، سبدبافی، حصیربافی، نقاشي و موسيقي براي تخليه هيجانات، احساسات و تکانه‌های اين بيماران دردمند و رنجور استفاده شود و بعد از انقلاب نيز اين برنامه‌ها گسترش پيدا كرد.

کار خیری که باور هدیه می‌دهد

در این میان، بهنوش کیانی شاد، مدیریت اشتغالزایی و حرفه آموزی جوانان سندرم داون ایران که از سال ۸۶ مسئول مددکاری کانون‌ سندرم داون ایران ومعلم اخلاق و تعاملات اجتماعی و هم اکنون مشاور خانواده و مدیریت گالری کارداون هستند در کنار باوند، مدیریت ارتباط تصویری (تصویرسازی) و بازاریابی جوانان سندرم داون را برعهده دارند که از سال ۹۲ با کمک پروین نظرآهاری (نکونظر) به فکر اشتغالزایی و حرفه آموزی برای جوانان درس خوانده وآموزش پذیر سندرم داون افتادیم و اکنون در مرکزتجارت جهانی فردوسی طبقه سوم سرای هنر با مدیریت مرکز تجارت آقای کلایی مشغول به فعالیت هستند. در پایان لازم به ذکر است، علاقه مندان می‌توانند برای بازدید به آدرس تهران میدان فردوسی مرکز تجارت جهانی فردوسی طبقه سوم سرای هنر مراجعه نمایند.