کنگره آمریکا مانع احیای برجام

با روی کار آمدن دولت جو بایدن و سیاست و آغاز گفت‌وگوهای احیای برجام، اعضای ارشد کنگره آمریکا فعال‌تر شده‌اند. به هر میزان مذاکرات ایران و آمریکا جدی‌تر شده است به همان میزان کنگره خود را برای ایفای نقش فعال اماده کرده است. واقعیت این است که کنگره آمریکا در مواضع اعلامی و اقدامات عملی مخالف احیای توافق هسته ای 2015 است. درباره مواضع اعلامی می‌توان به مواضع چهره‌های شاخص و کلیدی حزب توجه کرد. در هشتم فوریه سال 2021 (بیستم بهمن 1399)، 140 نماینده از حزب جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا در نامه ای به جو بایدن از وی خواستند که به برجام بازنگردد. در این نامه، نمایندگان بیان داشتند که برجام دارای «مواد بسیار ضعیف غروب آفتاب» است که بازگشت به آن به این معنی خواهد بود که ایران در مسیر خود برای دست یابی به بمب اتمی قرار می‌گیرد. نمایندگان در نامه خود اعلام داشته‌اند که خروج از برجام در راستای منافع ملی آمریکا بوده است. همچنین، سناتورهای جمهوریخواه تام کاتن در جریان جلسه استماع کنگره برای بررسی صلاحیت ویلیام برنز به عنوان رئیس سازمان سیا بر لزوم اعمال فشار بر تهران و خودداری از لغو تحریم‌ها اقتصادی مادامی که تهران اولاً برنامه غنی سازی را کنار نگذاشته، ثانیاً برنامه موشکی خود را محدود نکرده و ثالثاً به رفتارهای بی‌ثبات‌ساز منطقه‌ای پایان نداده است، تأکید کردند. سناتور دموکرات باب منندز، ریاست کمیته روابط خارجی سنا، در جلسه استماع آنتونی بلینکن برای تصدی پست وزارت خارجه بیان داشت، نگرانم که سیاست بازگشت به برجام بدون در نظر گرفتن دیگر رفتارهای خطرناک ایران کافی نیست. در آخرین موضع‌گیری هنگامی که در حاشیه اجلاس جی 20 جو بایدن از آمادگی برای بازگشت به برجام سخن گفت، سناتور جمهوری خواه تد کروز بلافاصله به او جواب داد که چنین توانی ندارد و رئیس جمور بعدی آمریکا آن را پاره خواهد کرد. کنگره در عرصه عملی نیز اقداماتی برای مخالفت با احیای توافق هسته‌ای انجام داده است. اعضاء عمدتاً جمهوریخواه کنگره تاکنون بیش از ده لایحه را در کمیته‌های مختلف مجلس سنا و نمایندگان به منظور جلوگیری از لغو تحریم‌ها و بازگشت آمریکا به برجام مطرح و بعضا تاییدکرده‌اند. در این زمینه لایحه (S.Res.72) که از سوی سناتور جمهوریخواه تام کاتن و بیست و پنج سناتور هم حزبی وی در کمیته مسائل خارجی سنا در بیست و چهارم فوریه 2021 ( ششم اسفند 1399) با عنوان« مخالفت با لغو تحریم‌های اعمال شده علیه ایران بدون پرداختن به گستره کامل فعالیت‌های مخرب ایران، از جمله برنامه هسته‌ای، توانمندی‌های موشک بالستیک و کروز، اشاعه تسلیحات، حمایت از تروریسم، گروگان گیری، نقض فاحش حقوق بشر و سایر فعالیت‌های بی‌ثبات کننده» ارائه شده است، مهمترین اقدام قانونی در این زمینه به نظر می‌رسد. لذا باید گفت بر اساس مواضعی که اعضاء کنگره آمریکا در قالب سخنرانی‌ها، ارسال نامه و طرح لوایح قانونی در خصوص برنامه هسته‌ای ایران اعلام کرده‌اند، می‌توان گفت مخالفت قانون گذاران آمریکایی با بند «غروب آفتاب» در برجام و پیگیری گفت‌وگوهای جامع با ایران و سپس لغو تحریم‌ها مبنایی راهبردی دارد و مورد توافق هر دو حزب است. در واقع، با وجود برخی اختلاف نظرهای تاکتیکی در خصوص اولویت بندی اقدامات در این زمینه، بین دو حزب دموکرات و جمهوریخواه به ویژه در سنای آمریکا همگرایی قابل تأملی وجود دارد. از این رو مقامات ایران در گفت‌وگوهای پیش رو نباید نقش کنگره را نادیده بگیرند و یا اینکه آن را کم اهمیت بپندارند. هیأت گفت‌وگو کننده ایرانی می‌تواند از مخالفت کنگره به مثابه یک اهرم برای کسب امتیاز از دولت آمریکا استفاده کند.