آثار و عواقب مدرنیته و ایدئولوژی‌های رادیکال

در نگاه نخست پیداست عنوان انتخابی بسیار گسترده و فراگیر است بدون تردید آثار و عواقب مدرنیته و ایدئولوژی‌های رادیکال به مانند دولبه شمشیر و در دوجهت مخالف تمام ابعاد و بخش‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی ملل جهان به‌طور عام و مردم خاورمیانه را به‌طور خاص تحت تاثیر، بلکه به‌طور عمیق متحول ساخته است. بنابراین پرداختن به این مبحث گسترده و البته بسیار مهم و ضروری در این برهه و مقطع حساس زمانی و مکانی، مستلزم انجام پژوهش‌های علمی به تفکیک در ابعاد و زوایای مختلف خرد و کلان حوزه‌های تحت تاثیر است. چه بسا تاکنون به‌طور پراکنده و موازی و جزیره‌ای در برخی از حوزه‌ها تحقیقات و مقالات آکادمیک و... صورت گرفته است. آنچه مستدل و مستند این ادعا را اثبات می‌کند تحولات و رشد روز افزون تکنولوژی وارداتی و گسترش ارتباطات بدون مرز و آنلاین است که روز به روز و بلکه ساعت به ساعت و دقیقه به دقیقه زندگی فردی و اجتماعی نسل امروز را متحول می‌نماید بنابراین پژوهش‌های آکادمیک و کتابخانه‌ای ولو با پیشرفته ترین متدهای علمی توان پاسخگویی به این تغییرات و تحولات را نداشته‌اند در نتیجه تلاش خواهم کرد ضمن استناد به پاره‌ای از تئوری های علمی در حوزه مدیریت و علوم انسانی، تجربیات و برداشت‌های خود را در پاسخ به عنوان این یادداشت در چند بخش و به تفکیک عواقب مدرنیته و ایدئولوژی‌های رادیکال ارائه نمایم. به منظور تبیین و تجزیه و تحلیل آثار و عواقب مدرنیته در ایران و خاورمیانه بیان و تفکیک دوره‌های تاریخی ضروری به نظر می‌رسد، تاریخ انسان مجموعه وقایعی است که در طول زمان برای انسان رخ داده است و تاریخ انسان باستان با اختراع خط آغاز شده، اما با صرف نظر از بیان تقسیمات متعدد، سه دوره رشد و توسعه شامل: پیشامدرن، مدرن و پسامدرن مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. عصرمدرن که محور بحث ماست پس از رنسانس از دوره روشنگری و انقلاب صنعتی اروپا آغاز می‌گردد که ویژگی‌های بارز آن اعتلای فردیت و نقد سنت‌ها، آزادی‌های فردی و ادعای مالکیت بر طبیعت، جدایی دین از دولت، استناد به نظریات گالیله و نیوتن توام با انقلاب‌های علمی و صنعتی در غرب می‌باشد که بدون تردید پس از انقلاب صنعتی با پیشرفت علوم و فنون و ظهور مدیریت علمی توسط تیلور و همفکرانش و سپس با نظریه بوروکراسی ماکس وبر موجب افزایش کارآیی و بهره‌وری و تولید و در نهایت با رشد سریع دانش و تکنولوژی و افزایش رفاه، منجر به تحولات روز افزونی در زندگی فردی و اجتماعی کشورهای پیشرفته شد درحقیقت در عصر مدرنیته سبک و سیاق زندگی سنتی و طبیعی پیش مدرن با توسعه صنعت و تکنولوژی به زندگی ماشینی مبدل شد. تردیدی نیست به موازات افزایش آگاهی و آزادی و ارتقای سریع رفاه و امکانات مدرن و پیشرفته، اما سنت‌ها و ارزش‌های انسانی و عشق و عواطف و اخلاق و احساسات و هویت جوامع انسانی را به‌خصوص در ممالک جهان سوم به‌ویژه در زمان حاضر تا مرز نابودی پیش برده است. عصر پست مدرن بنا به ضرورت به منظور تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف عصر مدرنیسم در ملل و جوامع پیشرفته ظهور و بروز یافته است. کشورهای صنعتی و پیشرفته که صاحب اصلی و منشا مدرنیته هستند با ورود به عصر پست مدرن ضمن برخورداری از مواهب و آزادی‌ها و رفاهیات و زندگی مدرن عصر مدرنیته و بلکه با تداوم رشد و توسعه دانش و تکنولوژی این دوره، اما با رجوع به ارزش‌ها و سنت های عصر پیش مدرن اصالت و فرهنگ و هویت خود را بازآفرینی کرده‌اند بنا براین مقصد و هدف عصر پست‌مدرن ترکیبی از مزایا و محاسن دو دوره تاریخی پیش مدرن و مدرن است ضمن آنکه فاقد ضعف‌های آنهاست. اما مایه تاسف آنجاست که بخش عظیمی از مردم خاورمیانه و ایران بدون درک و شناخت مبانی و فلسفه عصر مدرنیسم و صرفا در نقش وارد کننده و مصرف کننده فرهنگ و کالا و تکنولوژی ساخته و پرداخته کشورهای توسعه یافته مدعی روشنفکری و مدرن بودن هستند حال آنکه بعضا فرهنگ و اصالت و سنت‌ها و ارزش‌های غنی خود را فراموش و انکار می‌کنند و در عین حال فاقد مبانی و زیرساخت بهره برداری از فرهنگ و تکنولوژی وارداتی می‌باشند «گویند کبوتر راه رفتن کبک را تقلید می‌کرد راه رفتن خودش را هم فراموش کرد» با تامل در رفتار و سبک زندگی مردم این کشورها و مقایسه آن با ممالک توسعه یافته به وضوح این پارادوکس‌ها و خلأها و از خودبیگانگی‌ها قابل مشاهده است. صد البته ایدئولوژی‌های رادیکال در ترویج و اشاعه این فرهنگ‌پذیری موثر بوده است. دختران و پسران سیگار به‌دست دانشگاه‌ها و نوع رفتار و روابط بیشتر جوانان و نوجوانان در پارک‌ها و خیابان‌ها از مصادیق بارز از خودبیگانگی است. باید خون گریست نه فقط به خاطر برداشت و استفاده غلط از ظواهر مدرنیته وارداتی بلکه بیکاری و یأس و نا امیدی جوانان نسبت به آینده، عدم هدفمندی و برنامه‌ریزی در زندگی، فقدان بار علمی و نبود شم سیاسی و فرهنگی در آنان از جمله معضلات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که مستلزم توجه و اقدامات اساسی توسط مقامات مسئول است.