روابط تهران و ریاض می‌تواند پایدار بماند؟

از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، روابط ایران و عربستان فرازونشیب‌های متفاوتی داشته و دوره‌های مختلفی از قطعی روابط سیاسی، تنش و بحران در روابط گرفته تا تنش‌زدایی و ازسرگیری روابط را تجربه کرده‌اند. واقعیت این است که بازگشایی سفارت‌ها یا کنسولگری‌ها، سطحی‌ترین لایه روابط دو کشور است و روابط ایران و عربستان از منابع و فاکتورهای دیگری متأثر است که اگر به آن توجه نشود، بازگشایی سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌ها دوامی نخواهد داشت. عوامل یاد شده به منابع‌اختلافی چون جنگ یمن و موضوع هسته‌ای ایران و به‌تبع آن روابط ایران با غرب به‌مثابه دو منبع اصلی و نیز اعتراضات سرکوب‌ شده در بحرین، رقابت در عراق، بحران سوریه و رقابت در لبنان بستگی دارد. درواقع منابع یاد شده است که روابط ایران و عربستان را شکل می‌دهد و اگر این منابع‌اختلاف به‌صورت واقعی حل‌وفصل شود، می‌توان گفت که احتمال پایداری و تداوم در روابط ایران و عربستان پس از عادی‌سازی روابط افزایش می‌یابد در غیر این صورت باید انتظار تنش دوباره در روابط و قطعی دگرباره در روابط دو کشور را شاهد بود. عربستان‌سعودی، تهران را حامی اصلی انصارا... یمن می‌داند و مدعی است که حمایت‌های تهران مانع تمایل انصارا... برای پایان دادن به جنگ شده است. عربستان جنگ موجود در یمن را تهدید علیه امنیت ملی خود می‌داند و خواهان پایان یافتن جنگ به شیوه‌ای است که هر یک از گرو‌ه‌های یمنی در جایگاهی باشند که پیش از شروع بحران یمن در آن جایگاه قرار داشتند. از طرفی کاملاً روشن است که جنبش انصارا... یمن برخلاف تصور مقامات سعودی کاملاً تحت کنترل و نفوذ تهران قرار ندارند و بسیار بعید است که بخواهند به شرایط سال 2011 بدون کسب امتیازات مناسب برگردند. لذا تا زمانی که این منبع جدی اختلاف بین تهران و ریاض پابرجا بماند نباید انتظار حاکم شدن صلح بر روابط دو کشور در گفت‌وگوهای بغداد را داشت. در کنار بحران یمن، عربستان‌سعودی از مخالفان برنامه هسته‌ای ایران است و در زمان ریاست‌جمهوری ترامپ حامی سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران بود. لازم به ذکر است که هرگاه برنامه هسته‌ای ایران سبب افزایش تنش بین ایران و غرب شده همزمان روابط تهران - ریاض نیز دچار تنش شده و عربستان‌سعودی در کنار کشورهای غربی و علیه ایران قرار گرفته است. این بدان معنی است که اگر گفت‌وگوهای احیای برجام به نتیجه منجر نشود و به این خاطر سطح تنش بین ایران و غرب افزایش پیدا کند، نباید تصور کرد که عربستان بی‌طرف باقی خواهد ماند. واقعیت این است که عربستان فشارهای غرب علیه ایران را یکی از ابزارهای اصلی مخالفت با برنامه هسته‌ای ایران می‌داند و تداوم فشارهای غرب علیه ایران را به روابط با تهران ترجیح می‌دهد. لذا باید گفت برنامه هسته‌ای ایران که کم‌وکیف روابط ایران و غرب را شکل می‌دهد یک منبع مهم و تأثیرگذار بر روابط ایران و عربستان است. دو موضوع جنگ یمن و برنامه هسته‌ای ایران دو عامل یا منبع مهم و جدید هستند که شرایط حال و دورنمای آینده روابط ایران و عربستان را تعیین می‌کنند. حل نشدن این دو موضوع روابط ایران و عربستان را در بهترین حالت در وضعیت صلح سرد و شکننده قرار می‌دهد. لازمه رسیدن به صلح در روابط ایران و عربستان رسیدن دو کشور به تفاهم بر سر جنگ یمن و برنامه هسته‌ای ایران است و برای اینکه صلح احتمالی در روابط دو کشور از غلظت بیشتری برخوردار باشد باید رقابت‌های موجود بین دو کشور در جاهای مختلف مدیریت و کنترل شود. در غیر این صورت روابطی سرد و شکننده حاصل خواهد شد که همواره پتانسیل قطع روابط و شدت پیدا کردن تنش را دارد.