انگیزه ماندن ایران در برجام

قطعنامه 2231 به توافق ایران با1+5 ضمانت اجرایی بخشیده که اگر فاقد آن باشد، دیگر این سند ضمانت اجرا ندارد. در مورد تحریم‌ها نیز تحریم‌هایی از شورای امنیت بوده که با این قطعنامه معلق شده و یکسری تحریم‌ها که از سوی اتحادیه اروپا و آمریکا وضع شده همه یا لغو شده یا به تعلیق درآمده است. این درحالی است که آمریکا خلاف این قطعنامه، در زمان ترامپ کلا از برجام خارج شد و تحریم‌هایی که در زمان اوباما به واسطه برجام معلق شده بود را مجددا فعال کرد. اکنون نیز آمریکا می‌تواند به صورت یک‌جانبه تحریم‌های بیشتری را علیه ایران تحمیل کند و این عملکرد با اینکه نقض توافق هسته‌ای و قطعنامه 2231 محسوب می‌شود، ولی دولت‌ها با تکیه بر قدرت خود اقداماتی انجام می‌دهند که ممکن است با تعهدات بین‌المللی آنها مغایر باشد. البته برای آمریکا معمولا این مغایرت با حقوق بین‌الملل به‌نوعی هیچ هزینه‌ای ندارد. تحریم‌هایی که هم‌اکنون آمریکا در مغایرت با قطعنامه 2231 علیه ایران به کار گرفته، نتوانستیم اقدام خصوصی خاصی علیه آمریکا به عمل بیاوریم. بنابراین وقتی آمریکا می‌گوید اگر با ایران به توافق نرسیم گزینه‌های دیگری روی میز خواهد بود و فعال می‌شود، می‌تواند تحریم‌هایی بیش از این هم علیه ایران اعمال کند و علاوه بر آن فشارهای دیگری را در حوزه‌‌های اقتصادی و حتی نظامی را مدنظر داشته باشد که به‌نوعی ایران را با توسل به اقداماتی که قطعا می‌تواند مغایر با حقوق بین‌الملل باشد تحت‌فشار قرار دهد. هر چند آمریکا اعتنایی به حقوق بین‌الملل ندارد و وقتی که می‌خواهد اقدامی انجام دهد و منافع ملی خود را در این اقدام تعریف می‌کند مغایرت با حقوق بین‌الملل برایش مانعی ایجاد نمی‌کند. البته اینکه خود آمریکا به قواعد و مقررات بین‌المللی پایبند نیست به ساختار جامعه جهانی و روابط بین‌الملل بازمی‌گردد که در آنجا یک نظام قوی که برای اعمال خلاف حقوق بین‌الملل بازدارندگی ایجاد کند، نداریم و هیچ نهادی نیست که با اقدامات آمریکا مقابله کند و تنها شورای امنیت در برخی مواقع ورود می‌کند که آن هم آمریکا حق وتو دارد و تصمیمات شورای امنیت را وتو می‌کند. از طرفی اقتصاد آمریکا قوی‌تر است و می‌تواند بدون نیاز به کشورهای دیگر یا با تحریم دیگر کشورها به حیات اقتصادی خود ادامه دهد و حتی توسل به زور هم داشته باشد که در فرصت‌های مختلفی از این موضوع استفاده کرده است. به هر صورت درخصوص برجام، احیای آن و برداشته شدن تحریم‌ها باید اذعان داشت که اگر آمریکا اراده لازم را برای احیای برجام داشته باشد، توافق صورت می‌گیرد و کشورهای دیگر نیز از احیای این توافق استقبال می‌کنند ولی اگر آمریکا به این روند ادامه دهد و تحریم‌ها همچنان بر ایران تحمیل شود، ایران خیلی انگیزه‌ای برای ماندن برجامی که در آن تحریم‌ها برداشته نشود، ندارد و احتمال فروپاشی این توافق هم وجود دارد و نمی‌توان اقدام خاص دیگری هم انجام داد.