آرمانملی- حمید شجاعی: مهــمترین مسالـه ایران در سیاست خارجی امروز نوع رویکرد و نگاه دولــت به دستگاه دیپلماســی و نــوع ارتبــاط با سایر کشورهاست. این مساله را میتوان اظهارات مسئولان امر بهویژه وزیــر امور خارجه کشورمان مشاهده کرد. در این راستا چنــدی پیش بود که حسین امیرعبداللهیان در گفتوگویی به این نکته تاکید کرد که
«در سیاست خارجی عملگرا هستیم و به دنبال نتیجهایم.» حال اینکه این عملگرایی تا چه میزان در مقام عمل نتیجه خواهد داد، بحث دیگری است اما اظهارات اخیر او درخصوص تنبیه کرهایها برای عدم پرداخت مطالبات کشورمان در نوع خود جالب توجه است. آنجا که گفته «به دلیل عدم تعهد کرهایها دیگر سریالهای کرهای را پخش نمیکنیم.» باید پرسید، آقای وزیر خارجه این رویکرد را چه میزان در وصول مطالبات کشورمان موثر میبیند و اساسا قرار است درخصوص موارد مشابه احتمالی با سایر کشورها نیز از همین رویکرد استفاده کند؟ این مسالهای است که قدری تحلیلگران را درخصوص سیاست خارجی دولت سیزدهم با تامل و تفکر مواجه ساخته است.
گفتمان کارآمد
رویکرد دستگاه دیپلماسی کشور در مقاطع مختلف متفاوت بوده و شیوههای متفاوتی را درخصوص نحوه تعامل با کشورهای همسایه، منطقه و بینالملل در پیش گرفتهاند. نگاهی به 4 دولت اخیری که حدفاصل سالهای میانی دهه 70 تا کنون روی کار آمدهاند، موید این نکته است که با اعمال هر نوع رویکردی از سوی دولتها در سیاست خارجی نگاه سایر کشورها نیز به رویکرد ایران تغییر کرده و با تغییر هر دولت و روی کار آمدن دولتی دیگر و تبعا اتخاذ نگرشهای جدید در سیاست خارجی، نوع روابط و نگرشها در دولتهای دیگر نیز نسبت به ایران دستخوش تغییر و تحول میشده است. دولت سیدمحمد خاتمی که سیدکمال خرازی وزارت خارجه آن را بر عهده داشت با در پیش گرفتن سیاست تنشزدایی با سایر کشورها دیپلماسی خود را در فضای بینالمللی پیش برد و در این حوزه نیز دیپلماسی را نه در حد و اندازه اهمیت دادن به مسائل پیش افتاده و سطحی که در حد اعلی آن به کار گرفت. همین نوع موضعگیری نیز موجب شد تا بسیاری از کشورهایی که تا آن زمان از قطع ارتباط دیپلماتیک با ایران سخن میگفتند و برخی حتی سفرای خود را نیز فراخوانده بودند به ارتباط مجدد با ایران روی آورند و دوباره روابط دیپلماتیک
خود را با ایران برقرار کنند. در دوره احمدینژاد نیز که تا مقطعی منوچهر متکی و سپس علیاکبر صالحی وزارت امور خارجه را بر عهده داشت سیاست خارجی دولت آرمانگرایانه بود و عدالتمحوری را در سیاست خارجی نیز در دستورکار قرار داده بود که از جمله دستورکارها نیز میتوان به زير سوال بردن هنجارهاي بينالمللي، اتخاذ رويکرد تهاجمي نسبت به غرب و به چالش کشيدن سياست قدرتهاي بزرگ و گسترش تعامل با ملتها و جنبشهاي عدالتخواه جهان اشاره کرد. دولت حسنروحانی که روی کار آمد محمدجواد ظریف به وزیر امور خارجه شد. وی سیاست تعامل با دنیا و اعتدال و عقلانیت را پیش گرفت. اما دولت تازه روی کارآمده سیدابراهیم رئیسی که حسین امیرعبداللهیان ریاست دستگاه دیپلماسی را در آن بر عهده دارد، سیاست تمرکز بر همسایگان، انقلابیگری و عملگرایی در حوزه روابط بینالملل را پیش گرفته است. این در حالی است که به لحاظ عملکردی در راستای تامین منافع کشور و مطالبات ایران از سایر کشورها نیز رویکرد وزرای خارجه در این دولتها نیز با یکدیگر تفاوت داشته و هر یک از وزرای خارجه از دیپلماسی فعال و ابزار قدرتمندتری درخصوص اخذ مطالبات کشورمان بهره بردهاند. اما
برخی نیز در این راستا به مسائلی حاشیهای تحتعنوان دیپلماسی و طرح آن همت گماردهاند که به نظر میرسد چندان تاثیری در بازگرداندن مطالبات ایران از سوی سایر کشورها نداشته باشد. قدرمسلم به نظر میرسد وزرایخارجه باید از عالیترین سطح در گفتوگو و مذاکره بهره ببرند تا بتوانند نتایج عملیاتی و محسوسی دریافت نمایند.
تنبیه سریالی کرهایها
طی روزهای اخیر اظهارات عجیب و غریب کم نشنیدهایم مثل سردار محمدرضا نقدی که معتقد است هخامنشیان ایران را دو دستی به یونان تقدیم کردهاند. اما حسین امیرعبداللهیان هم در این میان کم نیاورده و خواسته کرهجنوبی را بهخاطر عدم پرداخت پول به ایران تنبیه کند. ماجرا از این قرار است که چندی پیش حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه کشورمان که به روسیه سفر کرده در جریان دیدار با سفیر و روسای نمایندگیهای ایران در روسیه با اشاره به بدعهدی کرهجنوبی در طول سه سال گذشته در پرداخت این مطالبات و عدم تحقق وعدههایش در این زمینه گفت: «به وزیر خارجه کرهجنوبی گفتم بچههای ما در خانه سریال کرهای میبینند و از ما میپرسند کرهایهای مهربان در این سریالها همان کسانی هستند که پولهای ما را نمیدهند؟ به وزیر خارجه این کشور گفتم مثلا حتی ممکن است صداوسیمای ایران نیز بگوید که دیگر سریالهای کرهای را پخش نمیکنیم به دلیل اینکه کره به تعهدات خود عمل نمیکند که در همین رابطه وزیر خارجه کرهجنوبی تاکید داشت که این ارتباط فرهنگی بین دو کشور قطع نشود.» این اظهارات عجیب وزیر خارجه کشورمان البته بازتابها و واکنشهایی را هم در پی
داشته اما نوع دیپلماسی بازدارندهای که امیرعبداللهیان به گفته خود در مقابل وزیر خارجه کرهجنوبی اتخاذ کرده نیز جای سوال است. اینکه در مقابل عدم پرداخت داراییهای بلوکه شده ایران بگوییم سریالهای کرهای را پخش نمیکنیم چقدر بر نوع رفتار کرهایها تاثیرگذار خواهد بود؟ اساسا با این روش کرهایها متنبه شده و مطالبات ایران را خواهند داد؟ از طرفی این خود صداوسیما بوده که همواره در طول سالیان بخشی از کنداکتور خود را با سریالهای کرهای چون افسانه جومونگ، امپراطور دریا، تاجر پوسان، سرزمین بادها و... پر کرده و گویا عدم پخش سریالهای کرهای بیش از آنکه به ضرر آنها باشد به ضرر خودمان است. از طرف دیگر کرهایها با این کار فرهنگ خود را به ایرانیها معرفی میکنند اما ما با ممانعت از پخش محصولات فرهنگی کرهایها چه اتفاق مثبتی درخصوص پرداخت مطالباتمان از سوی آنها رقم خواهیم زد؟ نکته مهمتر اینکه عملگرایی و نتیجهگرایی که امیرعبداللهیان از آن دم میزند با این نوع رویکردها به ثمر خواهد نشست یا شکست خواهد خورد؟ این پرسشهایی است که باید در آنها مداقه کرد و پاسخی درست برای آن یافت. به نظر میرسد دولتمردان کشورمان به
جای طرح برخی مسائل که چندان تاثیری در روابط دوجانبه و تسریع در جهت پرداخت مطالبات کشورمان ندارند باید به فکر راهحلهای کارآمدتری باشند.