دیپلماسی ظریف یا «آرمان‌گرایی» جلیلی

آرمان ملی- حمید شجاعی: طرفین توافق هسته‌ای به لزوم تسریع در آغاز مذاکرات احیای برجام توافق و تاکید دارند اما هر کدام به‌ویژه ایران و آمریکا مسائلی را مطرح می‌کنند که باعث شده مذاکرات به تاخیر بیفتد. ایران می‌گوید باید سیگنال مثبتی درخصوص احیای برجام از سوی طرفین دیگر به‌خصوص طرف خارج شده یعنی آمریکا مشاهده کنیم اما آمریکایی‌ها می‌گویند هیچ تضمینی نمی‌دهیم. همین مساله موجب شده تا برجام با چالش مواجه گردد. آن‌طور که امیر‌عبداللهیان وزیر خارجه گفته دولت سیزدهم دیپلماسی عملگرایانه را مدنظر قرار داده است و مذاکرات را منجر به نتیجه ملموس در زندگی مردم می‌خواهد. باید دید این رویکرد چه میزان در مذاکرات فعلی پیش‌ رفته و منجر به نتیجه خواهد شد.

نگاه دولت به مذاکرات برجام

دستگاه سیاست خارجی در دولت سیزدهم تغییرات عمده‌ای نسبت به دولت گذشته در حوزه نفرات و همچنین سمت‌گیری کلی در روابط خارجی داشته است. چنانکه پس از روی کارآمدن وزیر امور خارجه جدید وی به صراحت سیاست خارجی ایران در دولت جدید را تمرکز بر حسن‌ارتباط با همسایگان اعلام کرد و حتی در قدمی جلوتر گفت که اروپا نیز برای ما صرفا در تروئیکای اروپایی معنا نمی‌شود و نگاه ایران فراگیر است. اما آنچه که درخصوص سیاست خارجی این دولت از درجه اهمیت فراوانی برخوردار است و نگاه همه را به خود معطوف کرده نوع نگاه دولت به برجام و مذاکرات وین است که اماواگرهای فراوانی را به وجود آورده است. آنچه مسلم است دولت رئیسی اگر می‌خواهد که مذاکرات احیای برجام را از سر بگیرد باید از همان جایی که مذاکرات متوقف شده وارد شده و دور هفتم را پی بگیرد. امری که حسین امیر‌عبداللهیان وزیر خارجه نیز به آن اذعان داشته است. با این حال به نظر می‌رسد که تفاوت دولت سید‌ابراهیم رئیسی و حسن روحانی در سمت‌گیری سیاست خارجی جدای از تیم مذاکره‌کننده و افراد حاضر نوع رویکرد و نگرش به مذاکرات است. به عبارت دیگر دولت رئیسی که خود را عملگرا می‌خواند همه چیز را در عرصه عمل می‌بیند و از هر مذاکره‌ای ولو حتی یک جلسه، نتیجه به‌دست آمده را می‌بیند که اگر به نفع ما است آن را ادامه دهیم یا اینکه ادامه این روند ابطال زمان و از دست دادن وقت است و باید به نحو دیگری عمل کرد. در حالی که به قرائت برخی، مذاکرات در دولت روحانی رفته‌رفته و گام‌به‌گام به سوی پیشرفت حرکت می‌کرد و همین امر نیز باعث شد تا مذاکرات احیای برجام شش دور به طول انجامد اما در نهایت هم توافق حاصل نشود و مذاکرات با وقفه‌ای طولانی‌مدت مواجه گردد. لذا به نظر می‌رسد آنچه که دولت رئیسی می‌خواهد توافق نه صرفا در متن و سخن بلکه توافق در عمل است به نحوی که نمود عینی و ملموس آن در جامعه و بر زندگی مردم قابل لمس باشد. این در حالی است که غربی‌ها بارها نسبت به تسریع در آغاز مذاکرات تاکید داشته‌اند و ایران نیز از بازگشت به برجام به زودی سخن می‌گوید. حال باید دید با این اشتیاقی که در طرفین برجام برای احیای این توافق و آمریکا برای بازگشت به برجام است مذاکرات در دور هفتم می‌تواند منجر به توافقی عملی شود یا اینکه بازهم شاهد دورهای جدیدی از مذاکرات هسته‌ای خواهیم بود.

دیپلماسی عمل‌گرا

شامگاه شنبه بود که وزیر امور خارجه با حضور در شبکه یک تلویزیون به تبیین سیاست خارجی کشور در حوزه مسائل مختلف و به‌خصوص برجام و حواشی آن پرداخت. آنچه از لحن بیان و فضای حاکم بر گفتار امیر‌عبداللهیان می‌شد فهمید اینکه دوران دیپلماسی لبخند به پایان رسیده و دستگاه سیاست خارجی در دوره جدید بر پایه دیپلماسی فعال انقلابی پیگیر مطالبات ملت است. جایی که وزیر خارجه در‌خصوص علل برگزار نشدن نشست 4+1 در نیویورک بیان کرد: «3 کشور اروپایی پیشنهادی را داشتند اما من گفتم ما پیام‌های مختلفی به شما دادیم که این‌قدر عجله دارید مذاکره انجام شود باید طرف مقابل حرکتی داشته باشد.» البته آنچه که بیش از همه چیز در نوع رفتار و گفتار امیر‌عبداللهیان مشهود بود اینکه او نه می‌خواست نشان دهد که راه ظریف را ادامه می‌دهد نه اینکه در نوع تفکر و نگرش در مذاکرات پیرو سعید جلیلی است. به بیان دیگر وزیر خارجه با یک جمله کوتاه موضوع سیاست خارجی دولت سیزدهم را نشان داد. جمله‌ای که در آن گفت: « ما عمل‌گرا هستیم.» همین موضوع هم باعث شد تا به‌نوعی، هم با دولت قبل که در عین اصرار بر عمل‌گرایی متهم به خیال‌پردازی می‌شد و هم با چهره‌هایی چون سعید جلیلی که در مذاکرات هسته‌ای آرمان‌گرایی پیشه کرده بودند مرزبندی کند. لذا رئیس دستگاه دیپلماسی درصدد بود همزمان که از لزوم به‌کارگیری دپلماسی به‌مثابه مذاکره برای نتیجه استفاده می‌کند از نگرش‌های انقلابی در این حوزه نیز بهره ببرد. اما شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌‌های وزیر خارجه جدید در برنامه «نگاه یک» آمادگی برای بازگشت به میز مذاکره در عین شتاب نداشتن و گره نزدن منافع ملت به مذاکرات دانست جایی که گفت: «وزارت خارجه را معطل برجام نمی‌کنیم. ما منتظر دریافت نشانه‌های عملی‌ و مطالعه هستیم و اعضای تیم جدید هنوز چیده و نهایی نشده است.» البته صحبت‌های امیر‌عبداللهیان در عین انذار، تبشیر هم داشت آنجا که اظهار داشت: «به‌زودی به میز مذاکره برمی‌گردیم، ولی به طرف مقابل گفتیم از قبل میز مذاکره اقداماتی را انجام دهید و سیگنال مثبتی بدهید که ترجمان آن را مردم روی زمین ببینند.»