ابهــام در آینــده گازی ایـــران

صادرات 32 میلیون متر‌مکعبی
بر اساس این گزارش تفاهم‌نامه صادرات گاز به عراق در اواخر دهه 80 منعقد شد و درحالی که 2 سال طول کشید تا به قرارداد تبدیل شود اما اجرای آن عملا تا سال 96 به طول انجامید. بر اساس این قرارداد ایران متعهد می‌شد که روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون متر‌مکعب گاز به عراق صادر کند. البته بعدها حجم این قرارداد که به منظور تأمین سوخت نیروگاه‌های «المنصوره» و «الصدر» بغداد است، با الحاقیه‌ای به ۲۵ میلیون مترمکعب رسید و با این تبصره که در روزهای گرم سال این مقدار تا ۳۵ میلیون مترمکعب افزایش یابد. آبان ماه سال ۹۴ نیز دومین قرارداد صادرات گاز ایران به شهر بصره عراق منعقد شد قراردادی که هرچند ایران همواره تاکید داشت آماده اجرای آن است اما مسائل مختلف از جمله مسائل امنیتی در کشور عراق و عدم گشایش ال‌سی در این کشور مدام آن را به تعویق می‌انداخت. سرانجام از ۳۱ خردادماه ۱۳۹۶، جریان گاز به صورت آزمایشی بین ایران و عراق آغاز شد. درآن زمان صادرات با حجم حدود هفت میلیون مترمکعب در روز آغاز شد تا سرانجام به ۳۵ میلیون مترمکعب در روز برسد که البته برخی از آمارها نشان می‌دهد در سال گذشته این میزان به 32 میلیون متر‌مکعب در روز رسیده است. حال با نزدیک شدن به زمان اتمام قرارداد گازی ایران و عراق و درحالی‌که پیش از این تداوم این قرارداد به واسطه مشکلات تحریمی و عدم سرمایه‌گذاری در میادین نفتی به همراه تلاش روسیه برای تسلط کامل به بازار گازی منطقه که سیاست‌های این کشور در رابطه با خط لوله صلح ایران- پاکستان آن را تایید می‌کند در ابهام قرار داشت، وزیر نفت از تمایل ایران برای تمدید این قرارداد خبر داده است ؛ موضوعی که فارغ از همزمانی آن با مشکلات ساختاری ایران در تامین گاز مورد نیاز خود احتمال اضافه شدن قطعی گاز به خاموشی‌های برق مهمترین منبع درآمدهای ارزی ایران را نیز با اما و اگر مواجه می‌کند.
افزایش صادرات و تجارت گاز اولویت دولت سیزدهم
جواد اوجی، وزیر نفــت در دیدار با وزیر برق عراق، مذاکره با طرف‌های مختلف برای افزایش صادرات و تجارت گاز را از اولویت‌های دولت سیزدهم اعلام کرد و افزود: افزایش تولید نفت عراق به افزایش تولید گاز به همراه نفت این کشور منجر می‌شود. این درحالی است که تولید نفت ایران با تحریم، سقوط قابل‌ملاحظه‌ای داشته است و همین مساله نگرانی‌های جدی برای بازار صادرات گاز ایران به عراق ایجاد کرده است. همچنین مجید چگنی معاون وزیر نفت در امور گاز در دیدار با مسئولان ارشد وزارت برق عراق می‌گوید: رابطه ایران با عراق، راهبردی است و جدای از روابط اقتصادی، روابط فرهنگی و دینی عمیقی وجود دارد که حائز‌اهمیت بوده و افزایش تعاملات انرژی به تحکیم این روابط منجر می‌شود. وی دیپلماسی قوی انرژی را یکی از برنامه‌های وزیر نفت دولت سیزدهم خواند و افزود: همان‌طور که در نشست با وزیر نفت نیز اشاره شد، ضمن درخواست از طرف عراقی به پایبندی به قراردادهای جاری و توافق‌های پیشین، آماده بررسی پیشنهادهای جدید از سوی وزارت برق عراق به‌منظور تمدید قرارداد صادرات گاز به آن کشور هستیم.
لزوم سرمایه‌گذاری در برداشت و افزایش تولید
در رابطه با دلایل تمدید قرارداد صادرات گاز به عراق در شرایطی که تامین گاز و سوخت نیروگاه‌ها به چالش اصلی کشور تبدیل شده است حسن بویری مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز به آرمان ملی می‌گوید: در ابتدا باید توجه داشت که پیک مصرف عراق با توجه به شرایط آب‌وهوایی و اقلیمی با ایران متفاوت است به‌گونه‌ای‌که در اوج نیاز این کشور مصرف ایران در کمترین حالت خود به‌سر می‌برد بنابراین این خود موضوعی حائز‌اهمیت است که نشان می‌دهد صادرات گاز به عراق با مصرف داخلی تداخل ندارد. وی در ادامه افزود: از سوی دیگر میزان صادرات گاز به عراق کمتر از 50 میلیون متر‌مکعب است که کمتر از یک سوم تولید گاز پارس‌جنوبی است اما فارغ از میزان صادرات و تاثیر آن در مصرف کشور آنچه در شرایط تحریمی که فروش نفت ایران با اماواگرهای زیادی همراه است ارز‌آوری است که از طریق صادرات گاز به عراق و ترکیه انجام می‌گیرد که بیشترین سهم آن به عراق اختصاص دارد. وی در پاسخ به اینکه کمبود گاز با وجود برخورداری از بالاترین ذخایر گازی جهان آیا به دلیل عدم سرمایه‌گذاری در احیای میادین نفتی به‌ویژه پارس‌جنوبی نیست، گفت: در حال‌حاضر بر خلاف اظهارات مطرح شده پارس‌جنوبی همچنان در اوج تولید به‌سر می برد. البته این به معنای عدم نیاز به سرمایه‌گذاری نیست و لازم است تا هر ساله متناسب با میزان رشد مصرف، میادین گازی 5 تا 10 درصد افزایش تولید داشته باشند که نیازمند سرمایه‌گذاری در این حوزه است. بویری به لزوم سرمایه‌گذاری در دو حوزه برداشت و افزایش تولید اشاره کرد و گفت: سرمایه‌گذاری در میادین نفتی و گازی تنها به احیا و افزایش برداشت منجر نمی‌شود بلکه لازم است تا در میادین مشترک چه در حوزه خشکی و چه در بخش دریایی هر ساله سرمایه‌گذاری صورت گیرد. وی درپاسخ به اینکه عدم سرمایه‌گذاری در این حوزه آیا باعث شده تا امکان بهره‌گیری از بحران گازی در اروپا برای ایران فراهم نشود گفت: اساسا صادرات گاز به اروپا آن‌هم در شرایط تحریمی در اولویت برنامه‌های دولت قرار ندارد اگرچه برای آینده برنامه‌هایی در این خصوص در دستور کار قرار دارد اما در حال‌حاضر مهمترین رویکرد دولت را صادرات به ترکیه و عراق شامل می شود.
آینده پر‌ابهام
محمدعلی خطیبی، نماینده سابق ایران در اوپک درباره تمدید قرارداد صادرات گاز به عراق می گوید: موضوع سرمایه‌گذاری در صنعت گاز ایران یک چالش بسیار جدی برای تولید و صادرات گاز ایران است. البته باید این نکته را در نظر بگیریم که عراق در مرحله سازندگی قرار دارد و به گاز ایران بسیار محتاج است. به جز این‌ مشکل بزرگ عراق قطع برق است و عراقی‌ها از ۲۴ ساعت حدودا ۱۰ ساعت برق دارند و برای به کار انداختن نیروگاه‌های برق به گاز احتیاج مبرم دارند. بنابراین ایران تنها در صورتی بازار را از دست می‌دهد که عراق کشوری را جایگرین کند. وی گفت: با وجود این برای صادرات گاز ایران به عراق یک چالش دیگر هم وجود دارد و آن این است که درخواست عراق برای واردات ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر گاز مایع می‌تواند این کشور را به سمت بازار دیگری سوق دهد چرا که ایران در زمینه صادرات گاز مایع قدم خاصی برنداشته است.به گفته خطیبی مجموع این اتفاقات آینده صادرات گازی ایران را در هاله‌ای از ابهام و نگرانی قرار می‌دهد.