«نه» محیطزیستیها به «وزارت محیطزیست»
آرمانملی- مطهره شفیعی: بازهم یک سوال تکراری: وزارتخانه محیطزیست تشکیل میشود؟ این بار ظاهرا تشکیل این وزارتخانه پس از انتشار طرح نمایندگان مجلس برای تشکیل یک وزارتخانه جدید جدیتر از گذشته شده است. نمایندگان مجلس با تدوین طرحی خواستار تشکیل وزارتخانهای جدید شدهاند. اخیراً جمعی از نمایندگان با تدوین طرحی خواستار تشکیل وزارتخانهای جدید شدند، این طرح که به امضای ۲۸ نماینده رسیده است برای بررسی بیشتر به کمیسیون تخصصی ارجاع شده است. تشکیل وزارت محیطزیست سالهاست که مطرح میشود اما هیچگاه به نتیجه نمیرسد و این طرح از مجلسی به مجلس بعدی منتقل میشود. در طرح تشکیل وزارت محیطزیست آمده که با هدف حل معضلات زیستمحیطی از جمله آلودگی هوا، خاک و آب از طریق مدیریتی با قدرت اجرایی بیشتر و تقویت اثرگذاری و نیز چابکسازی و امکان نظارت قانونی نمایندگان مجلس ، وزارت حفاظت محیطزیست تشکیل میشود.
مخالفان چه میگویند؟
نکته قابلتامل مخالفت مسئولان و کارشناسان محیطزیست با تشکیل این وزارتخانه است بهعنوان نمونه رئیس کمیته محیطزیست مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: اگر قرار باشد دستگاهی مسئول حفظ محیطزیست باشد باید از موضع بالاتری نسبت به وزارتخانهها به مسائل ورود کند. محمد مجابی با تاکید بر اینکه محیطزیست موضوعی کاملا حاکمیتی است که اهدافی از جمله سیاستگذاری، استانداردگذاری، نظارت، برخورد با تخلفات و... را دنبال میکند، اظهار کرد: وزارتخانهها دستگاههایی اجرایی هستند اما ساختاری که باید به قانونگذاری و نظارت در حوزه محیطزیست بپردازد، ساختاری حاکمیتی است نه اجرایی. اگر سازمان حفاظت محیطزیست تبدیل به وزارتخانه آب، انرژی و محیطزیست شود مانند سایر وزارتخانهها تبدیل به دستگاهی اجرایی خواهد شد. در این شرایط چگونه میتواند بر اقدامات سایر وزارتخانهها در حوزه محیطزیست نظارت یا اثرگذاری داشته باشد؟ رئیس کمیته محیطزیست مجمع تشخیص مصلحت نظام در پایان اظهار کرد: چنانچه سازمان حفاظت محیطزیست در یک وزارتخانه ادغام شود، جایگاه محیطزیست از یک معاون رئیسجمهوری به یک وزیر تنزل پیدا میکند. از سویی دیگر دستگاههای اجرایی بیشتر
بهدنبال حل مشکلات خود هستند تا مشکلات عمومی. از اینرو اگر سازمان محیطزیست در قالب وزارت آب، انرژی و محیطزیست قرار گیرد ممکن است با اندک فشاری زیر بار برخی مسائل مانند سدسازیها برود که این موضوع تخریب بیشتر محیطزیست را بهدنبال دارد. سمیه رفیعی نماینده تهران در مجلس و رئیس فراکسیون محیطزیست مجلس هم در توئیتی نوشت: « مشکل اصلی طرح تشکیل وزارت «آب، انرژی و محیطزیست» تنزلبخشی جایگاه محیطزیست از یک مسأله حاکمیتی به اجرایی است و این یعنی بحرانیتر شدن وضعیت آشفته این روزهای منابع زیستمحیطی کشور. البته مدیریت یکپارچه محیطزیست امر واجب و مغفولی است. کشور نیازمند پیوستگی حکمرانی آب و محیطزیست است و این بخشینگری و تقلیل مدیریت منابع آبی در حد یک پیمانکار اجرایی در وزارت نیرو بحرانآفرین است؛ اما با این طرح نیز نه تنها مسأله حل نخواهد شد، بلکه پیچیدهتر میشود.» گفتنی است برخی خواهان انتصاب رفیعی بهعنوان رئیس سازمان محیطزیست هستند چرا که دیدگاههای او را کارشناسانه و رفیعی را فردی دارای تجربه کافی در این حوزه معرفی میکنند. یکی دیگر از افراد شناخته شده در حوزه محیطزیست معصومه ابتکار است که 8 سال
در دولتهای اصلاحات و اعتدال عهدهدار ریاست سازمان حفاظت محیطزیست بوده است. ابتکار هم مخالف تشکیل وزارت محیطزیست است چنانکه در سال 95 که ادغام محیطزیست و منابع طبیعی برای تشکیل وزارتخانهای تازه اعلام وصول شد و به نتیجه نرسید، گفت: «در جریان این موضوع نیستم الان مشکل محیطزیست کشور این نیست و نمیدانم موضوع چیست» البته پیش از آن هم این طرح مطرح شد که رای نیاورد مانند سال 93 که اصرار نمايندگان براي تغيير ساختاري سازمان محيطزيست با هدف نظارت بيشتر بر آن، باعث شد طرح تبديل سازمان به وزارتخانه تغيير كند و به طرح دو فوريتي ادغام سازمان محيطزيست با وزارت جهادكشاورزي تبديل شود.
نظر موافقان چیست؟
محمدرضا تابش رئیس سابق فراکسیون محیطزیست مجلس از موافقان تشکیل وزارت محیطزیست است که میگوید: «تشکیل وزارت محیطزیست حوزه محیطزیست را نظارتپذیرتر و تشدید نظارتها را به دنبال دارد. نمایندگان بهراحتی میتوانند سوال، استیضاح و تذکر را در دستور کار قرار دهند و در واقع با تبدیل محیطزیست به وزارتخانه مجلس میتواند نظارت دقیق و بهتری را بر عملکرد آن اعمال کند. تابش افزود: از سویی اعمال نظارت نمایندگان پیگیری و ادای مطالبات و خواستههای مردم و به تبع آن تقویت بودجه، اعتبارات، سازوکارهای امنیتی حوزه محیطزیست را به دنبال دارد بنابراین تشکیل وزارت محیطزیست امری بسیار ضروری بوده که باید تحقق یابد. یک نماینده سابق مجلس هم با تاکید بر لزوم تشکیل وزارت محیطزیست به منظور حل بحرانهای محیطزیستی کشور گفت: تشکیل این وزارتخانه باعث کوچکسازی دولت و کاهش هزینهها میشود. علیمحمد شاعری با تاکید بر اینکه باید وزارتخانهای مقتدر برای حفاظت و اداره منابع طبیعی داشته باشیم، گفت: متاسفانه ساختار حفاظت از منابع طبیعی در حد یک معاونت زیر نظر وزارتخانه تولیدی مانند وزارت جهادکشاورزی با حداقل امکانات، تجهیزات، نیروی
انسانی و چالشهای بزرگ اجتماعی و قانونی فعالیت میکند؛ هر چند محیطزیست و سازمان جنگلها برای حفظ منابعطبیعی تلاش میکنند اما زمان زیادی است که فعالیتهای موازی در دنیا منسوخ شده و جایی ندارد در واقع ضعف ساختار محیطزیست یکی از مهمترین مشکل این سازمان بوده و با ساختار فعلی مشکلات زیستمحیطی رفع نمیشود. وی با بیان اینکه محیطزیست باید مقتدر و قوی باشد تا بتواند بر سایر دستگاهها اعمال ضابطه و مقررات کند، ادامه داد: باید تشکیل وزارت محیطزیست در دستور کار قرار گیرد و وزیری مقتدر را برای آن انتخاب کرد. وی با یادآوری اینکه در بیش از 130 کشور دنیا مدیرانی تصدی محیطزیست را بر عهده دارند که بسیار متخصص هستند، گفت: ما نیز باید به تبعیت از این کشورها مدیران مقتدر، باسواد و متخصصی را برای اداره محیطزیست و منابع طبیعی انتخاب کنیم. برخی معتقدند شاعری یکی از دلایلی که سبب شده برخی به فکر ایجاد وزارت محیطزیست و منابع طبیعی باشند، الگوبرداری از کشورهای اروپایی است که همه دستگاهها و نهادهای فعال در حوزه محیطزیست در یک وزارتخانه جمع شدهاند اما مخالفان این ایده چنین پاسخ میدهند که منابعطبیعی کشورمان برخلاف
اروپا انسانساخت نیست و به معانی واقعی منابعطبیعی است و باید آگاه بود اگر در کشورهای اروپایی چنین اتفاقی افتاده بابت این است که مدیران دستگاه اجرایی کشورهای اروپایی برای حفظ محیطزیست حساسیت بیشتری نسبت به دستگاههای نظارتی دارند.
