جاده ابریشم راه دسترسی به معادن خفته افغانستان

ظرفیت بالای این کشور در بخش سنگ آهــن با توجه به هدف گذاری سند چشم انداز توسعه در تولید 55 میلیون تنی فولاد ضرورت بهره گیری از ذخایر همسایه شرقی را دو چندان می‌کند موضوعی که اگرچه در زمان استقرار نیروهای آمریکایی و تمرکز این کشور بر ای استفاده از ظرفیت‌های معدنی افغانستان تلاش‌های شرکت‌های ایرانی به درب بسته خورد اما بررسی نشان می‌دهد که با خروج نیروهای بیگانه از این کشور و نزدیکی طالبان به پاکستان چین از هم اکنون برای تصاحب معادن این کشور دور خیر کرده است موضوعی که اگرچه کارشناسان معتقدند تا زمانیکه بحث امنیت در این کشور مرتفع نشود نمی توان از این ذخایر بهره گیری کرد اما قطعا مرز مشترک طولانی در شرق کشور و استقرار معادن سنگ آهن افغانستان در نزدیکی پایتخت سنگ آهن ایران و همچنین احداث راه آهن خواف - هرات نشان می‌دهد ایران باید عزم خود را برای استفاده حداکثری از ذخایر معدنی به ویژه حوزه سنگ آهن جزم کند به گفته تحلیلگران علاوه بر این مزیت‌ها برای تحقق اهداف فولادی در سند چشم انداز 1404 توافق 25 ساله ایران با چین با توجه به اینکه احتمالا اژدهای زرد بیشترین نقش را در بخش معدن افغانستان بازی خواهد کرد می‌تواند بهترین شانس برای ایران محسوب شود تا به علاوه بر تامین سنگ اهن مورد نیاز خود از منافع ناشی از حضور در معادن این کشور نیز بهره گیری کند. در غیر اینصورت تنها باید نظاره گر حکومت دوستان چشم بادامی بر معادن افغانستان باشیم.
ذخایر معدنی 3 تریلیون دلاری
در خصوص میزان ذخایر معــدنی افغانستان اظهار نظرات زیادی مطرح است به گونه‌ای‌که شبکه «سی ان ان» در مطلبی که با عنوان «طالبان روی مواد معدنی به ارزش یک تریلیون دلار تکیه زده که جهان به شدت به آن نیاز دارد» آورده؛ این کشور کوهستانی ذخایر بزرگی از مس، لیتیوم، اورانیوم، عناصر خاکی نادر و سایر فلزات و مواد معدنی دارد. همچنین میزان قابل توجهی ذخایر زغال سنگ، نفت و گاز دارد. این شبکه تلویزیونی در این گزارش ارزش این ذخایر را که با استناد بر مطالعات زمین شناسان و مقامات آمریکایی در یک دهه قبل انجام گرفته بالغ بر یک تریلیون دلار اعلام کرده است البته در برآورد دیگری که حدود یک دهه قبل از سوی وزیر معدن افغانستان صورت گرفته میزان ثروت معدنی این کشور بالغ بر 3 تریلیون دلار برآورد شده است حال فارغ از اختلاف 2 تریلیون دلاری بر سر میزان ثروت معدنی افغانستان که البته رقم قابل ملاحظه ای است آنچه مسلم حتی در صورتیکه ثروت این کشور کمترین میزان برآوردی در نظر گرفته شود اما باید توجه داشت که تمرکز این ثروت در چند حوزه خاص و پر طرفدار قرار گرفته است به گونه ای‌که بر اساس برآوردها این کشور به لحاظ ذخایر لیتیوم می‌تواند به عربستان سعودی لیتیوم مبدل شود فلزی که افزایش کاربرد باطری در خودروهای برقی آن را به مهمترین عنصر معدنی جهان در اینده تبدیل کرده است. از سوی دیگر برخورداری افغانستان از ذخایر بیش از 30 میلیون تنی مس باعث می‌شود تا با توجه به اینکه برای جبران کمبود 4.7 میلیون تنی مس به سرمایه گذاری بیش از 100 میلیارد دلاری نیاز باشد تمامی کشورها استفاده از این ذخایر را در اولویت نخست خود قرار دهند همچنین در کنار این دو عنصر معدنی عناصر نادر خاکی و در کنار آن ذخایر بالای سنگ آهن باعث می‌شود تا دورنمای روشنی در مقابل بخش معدن افغانستان و البته کشورهایی که موفق به استفاده از آن شده‌اند قرار گیرد. در این رابطه به اذعان مسئولان آمریکایی ذخایر معدنی افغانستان که تا پیش از این شناسایی نشده بود و شامل میزان عظیمی آهن، مس، کبالت، طلا و فلزات صنعتی مهمی مانند لیتیوم هستند به حدی بزرگ و شامل بسیاری از مواد معدنی ضروری برای صنایع مدرن هستند که افغانستان می‌تواند به یکی از مهمترین مراکز معدنی جهان تبدیل شود. با آگاهی از ذخایر معدنی بالقوه و استراتژیک افغانستان به نظر می رسد با تسلط طالبان بر این کشور احتمالا سرمایه گذاری خارجی نیز تحت الشعاع قرار خواهد گرفت اما در این میان روسیه و چین بیشترین تلاش را برای جلب توجه طالبان برای استفاده از این ذخایر به کار خواهند گرفت البته در سال 2007 چین در قراردادی که با ولایت لوگار در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی کابل منعقد کرد معدن مس آیناک را به مدت ۳۰ سال اجاره کرد و توانسته تاکنون بالغ بر ۱۱.۵ میلیون تن سنگ مس از آن استخراج کرد. این در حالیست که برآورده از ذخایر این معدن از ارزش بالغ بر 317 میلیارد دلاری خبر می دهند بنابراین طبیعی است چین یکی از مدعیان اصلی برای ورود به معادن این کشور خواهد بود و با توجه به تجربه شیرینی که داشته از هر روشی برای تحقق آن بهره گیری خواهد کرد در این رابطه جین ناکانو از مرکز مطالعات بین الملل و استراتژیک می‌گوید: افغانستان ثروت منابع معدنی دارد که توسعه آن تحت همکاری میان چین و طالبان محتمل تر از زمان حضور غربی ها در این کشور در گذشته است.
چین راهکار ایران برای ورود به افغانستان
در رابطه با رقابت نفس‌گیری که در زمینه استفاده از منابع معدنی افغانستان بین کشورهای صنعتی و منطقه شکل گرفته بسیاری از کارشناسان شانس ایران را برای پیروزی در آن با توجه به شاخص‌های موجود دو چندان می دانند . در واقع کارشناسان معتقدند مرز مشترک و الزام افغانستان برای استفاده از بندر چابهار برای دستیابی به آبهای آزاد و همچنین احداث خط آهن خواف - هرات مزیت‌هایی است که می تواند ایران را به برنده اصلی دومینوی معدنی افغانستان تبدیل کند. موضوعی که به اعتقاد کیوان جعفری طهرانی انعقاد قرارداد 25 ساله ایران و چین نیز از دیگر شاخصه‌هایی است که در صورت تحقق می تواند به ایران برای استفاده از این ذخایر معدنی در کنار شریک اقتصادی خود کمک کند. این کارشناس ارشد حوزه معادن بین‌المللی در خصوص ارزش ذخایر معدنی افغانستان به آرمان ملی می گوید: ارزش یک تریلیون دلاری ذخایر افغانستان بدون احتساب لیتیوم و عناصر نادر خاکی است با احتساب آنها ارزش ذخایر معدنی افغانستان که شامل سنگ آهن، مس، لیتیوم، عناصر نادر خاکی، نیوبیوم، کبالت، طلا، مولیبدن، نقره، بوکسیت، سرب، روی، جیوه، استرانسیوم، منیزیم و موارد دیگری است، به سه تریلیون دلار یعنی ۳ هزار میلیارد دلار می‌رسد. وی افزود: فراموش نکنیم که اکثر این منابع در افغانستان به صورت بکر و دست نخورده هستند و بسیاری از آنها حتی استخراج نشده‌اند. تا زمانی که این ذخایر استخراج نشده‌اند و ارزش آنها روی کاغذ یا زیر زمین است، نمی‌تواند در قیمت مواد معدنی در دنیا تاثیر گذار باشد. طبیعتاً ناآرامی‌های اخیر در افغانستان باعث ایجاد نگرانی در مورد زنجیره تامین می‌شود اما از آنجا که افغانستان تاکنون در زنجیره تامین مواد معدنی دنیا نقشی نداشته این تأثیر بسیار کم است. جعفری طهرانی در خصوص بهره گیری ایران از ذخایر معدنی این کشور به ویژه در حوزه سنگ اهن که تحقق اهداف 1404 نیز به تامین آن گره خورده است گفت: سال ۱۳۸۲ که آقای خاتمی رئیس جمهور ایران و آقای کرزای رئیس جمهور افغانستان بود و همچنین در سال ۱۳۹۳ که مصادف با اوج حضور داعش بود در زمینه استخراج سنگ آهن از افغانستان چه معادن کوچکی که در هرات و در نزدیکی مرز دوغارون قرار دارند همچنین معدن بزرگ «حاجی گک» که در ۲۰۰ کیلومتری غرب کابل (به طرف ایران) است، صورت گرفت . اما در خلال این سالها ابتدا حضور روسیه بعد از ان طالبان و داعش که به ورود نیروهای آمریکایی منجر شد باعث شد تا ایران شانسی برای ورود به این حوزه نداشته باشد. وی در ادامه افزود: حال مجدد شاهد بازگشت طالبان به این کشور هستیم ، بنابراین تا زمانیکه وضعیت امنیت به لحاظ اقتصادی و جانی در این کشور ایجاد نشود نمی توان انتظار خاصی داشت اما در صورتیکه ایران به مثلث چین، روسیه و پاکستان دعوت شود شانس ایران برای حضور در بخش معدن افغانستان بیشتر خواهد شد. به گفته جعفری طهرانی قرارداد 25 ساله چین و ایران نیز سوپاپ اطمینانی خواهد بود که ایران بتواند باز مزایای این قرارداد برای حضور ایفای نقش در معادن افغانستان بهره گیری کند. که برای ایران درآمدزا خواهد بود. در غیر این صورت توسعه معادن افغانستان به تنهایی روی اقتصاد ایران تاثیری نخواهد گذاشت. وی در ادامه در پاسخ به سوالی پیرامون وجود معادن مشترک بین ایران و افغانستان بیان کرد: ایران هیچ معدن مشترکی با افغانستان ندارد و معادن داخل ایران با معادن داخل افغانستان کاملاً مستقل هستند. شاید از نظر زمین شناسی مشابه هم باشند اما هیچ معدن مشترکی نداریم.