طوايف در سياست افغانستان تصميم ساز هستند

شاهــد بودیم که شهرهای مختلف و مهم افغانستان در مدت کوتاهــی به تسخــیر طالبانی در آمد که دوره سکوت طولانی داشت. قدرت طالبــان را ناشــی از ضعف حکومت اصلی افغانستان می‌دانید یا بی‌انگیزه شدن مردم برای دفاع از شهرهایشان در برابر طالبان؟
حمله طالبان به ولایت‌های افغانستان 2 عامل مهم دارد؛ اولین مساله، ضعف ساختار سیاسی افغانستان است که از سالیان دور با این چالش مهم درگیر بوده است. دخالت‌های کشورهای خارجی هم عامل دوم و مهمی است که باعث شده تا افغانستان امروز به این شرایط دردناک گرفتارشود. بعد از 11 سپتامبر و حمله آمریکا به کشور افغانستان، اداره این کشور در اختیار کشورهای خارجی قرار گرفت. نه تنها آمریکا بلکه قدرت‌هایی مانند روسیه و انگلستان هم وارد کشور افغانستان شدند و زندگی بر مردم این خطه از جهان، سخت و سخت‌تر شد. در ابتدای قرن 20 شوروی به افغانستان تجاوز کرد و بعد از شوروی هم قدرت‌های بزرگی مانند آمریکا و پاکستان هم به افغانستان نفوذ پیدا کردند. در قرن 21 آمریکا به افغانستان لشگرکشی کرد که همراستا با آن، قدرت‌هایی مانند روسیه، پاکستان و... به افغانستان لشگرکشی کردند بنابراین نظر می‌رسد مردم افغانستان به این شکل از زندگی عادت کرده‌اند. اکثریت قدرت‌های خارجی سال‌هاست که به کشور افغانستان نفوذ می‌کنند و متاسفانه یکی از دلایل اینکه افغانستان امروز به این وضعیت دچار شده، همین مساله تجاوز کشورهای خارجی به افغانستان است. دولت و ملت افغانستان بعد از سال‌های زیادی که از تجاوز کشورهای مختلف به خاک این کشور می‌گذرد، هنوز نتوانسته به اتحاد واقعی برسند و هنوز در دوران قبیله‌گی و طایفه‌ای خود گرفتارند. ساختار قدرت در افغانستان به شکلی است که هنوز قبایل و طوایف در آن نفوذ دارند. نگاه کنید که اشرف غنی و حامد کرزای که هیچ استقلالی در افغانستان ندارند، چگونه بر مردم حکومت می‌کنند. طوایف برای حکومت مرکزی در افغانستان تصمیم گیری می‌کند و اجازه نمی‌دهند که عدالت در افغنستان اجرایی شود. در شبکه‌های اجتماعی نگاه کنید که وقتی طالبان یکی از ولایت‌ها را به تسخیر خود در آورد، بر روی چه میز و مبل‌هایی نشسته بودند و شادی می‌کردند. برخی امکانات اشرافی بعضی از طوایف در افغانستان را جو بایدن به عنوان رئیس جمهور آمریکا در کاخ سفید ندارد. حاکمان افغانستان یک ساختار فاسد را در دست خود قرار داده‌اند و اصلا به مردم مظلوم افغانستان اهمیتی نمی‌دهند. حاکمان افغانستان بدون توجه خواست و نیاز مردم، هر کاری که دوست دارند، انجام می‌دهند. نگرش بسیار سخیفی به مردم و انتظارات آنها دارند و رفتار خوبی را با مردم ندارند. این سوال مطرح است حاکمان افغانستان در سال‌های گذشته چه خدمتی به مردم کردند که هیچ کدام از ولایت‌های افغانستان به جز هرات پلاک ندارند. یعنی این دولت آنقدر عاجز و ناتوان است که نمی‌تواند در سردر خانه‌های مردم یک پلاک نصب کند. تعدادی از دوستان پس از سفر به افغانستان چنین بیان کردند که حامد کرزای، شهردار کابل و حومه است و اصلا قدرتی در افغانستان ندارد.
اما رهبران خــوبی هم در افغانستان بــودند. اینطور نیست؟
اکثر رهبران جهادی در افغانستان انسان‌های کم توانی بودند. در میان همه آنها تنها شاید احمد شاه را می‌توان حاکم مقتدری دانست که نظم خوبی در افغانستان ایجاد کرد. او در جنگ شوروی در افغانستان و جنگ‌های داخلی افغانستان نقش مهمی داشت. احمدشاه مسعود از فرماندهان برجسته افغانستان علیه اشغال شوروی بین سال‌های ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹ بود. در دهه ۱۹۹۰ شاخه نظامی دولت افغانستان را علیه شبه‌نظامیان رقیب رهبری می‌کرد و پس از غلبه طالبان، نیروهای نظامی مخالف طالبان در شمال افغانستان را رهبری می‌کرد. سرانجام مسعود در روز ۱۸ شهریور ۱۳۸۰ (دو روز پیش از حادثه ۱۱ سپتامبر)، بر اثر انفجار در خواجه بهاءالدین ولایت تخار افغانستان کشته شد. هدف برخی رهبران جهادی در افغانستان از قدرت و حکومت، تشکیل یک ساختار دزد سالار است و خواسته‌های مردم هیچ اهمیتی برای آنها ندارد. طالبان از پشتون‌های افغانستان هستند و احساس می شود که خود ملت افغانستان هم طلبه این هستند که به طالبان نزدیک شوند.
همه مردم افغانستان تمایل به حکومت طالبان دارند؟
این موضوع البته مطلق نیست و درباره همه مردم افغانستان صدق نمی‌کند. بسیاری از مردم هستند که علاقه‌ای به طالبان ندارند و حتی از ترس طالبان به کشورهای دیگر فرار کرده‌اند.
ایران در مواجهه با اتفاقات اخیر افغانستان و عملکرد طالبان مسیری را طی کرد که محکوم به بی‌عدالتی و ضربه به مردم این کشور نشود. از سوی دیگر رابطه طالبان با ایران در سال‌های اخیر دستخوش تغییراتی بوده است. نظر شما درباره چگونگی موضع‌گیری ایران در قبال طالبان چیست؟
ایران با طالبان روابط خود را بهبود بخشیده و حتی آنها در مدت اخیر چند بار برای مذاکره با جمهوری اسلامی به ایران سفر کرده اند. در زمان حضور طالبان در ایران، آقای ظریف طالبان را نیروی جهادی نامید و از آنها حمایت کرد. طالبان قول داد که به کنسولگری ایران کاری نداشته باشد و از امنیت سفرای سایر کشورها حمایت کند. ایران در حال حاضر از نظر ساختاری در این اندیشه است که اگر روابط خود را با طالبان در عین حفظ حقوق ملت افغان، بهبود بخشد، منافع ملی اش بهتر حفظ خواهد شد. قطعا منافع ملی ایران بر همه مسائل ارجحیت دارد. البته تصور نمی‌کنم با توجه به نگرش طالبان به جهان و نگاهی که این گروه به دنیا دارند، بتوان به راحتی رفتارهای این گروه را تایید کرد.
چه دلایلی دارد که برخی کشورهای منطقه در مقابل حمله طالبان به افغانستان سکوت کرده‌اند؟
مردم افغانستان که رنج دوران طالبان و حکومت متحجر آنان را از یاد نبرده‌اند، خود دست به اسلحه برده و از شهر و روستای خود دفاع می‌‌کنند. به‌جای سکوت، باید به طرفداری از مردم افغانستان بشتابیم و حداقل از نظر روانی نشان دهیم در غیاب نیروهای ناتو در کنار مردم افغانستان قرار داریم تا ارگان‌های دولتی این کشور یکی بعد از دیگری در قبال مقاومت در برابر طالبان، سست نشوند و خود را از ترس جان، تسلیم طالبان نسازند. مردم ایران در قبال شهادت سردار سلیمانی ایستادند و ایشان را مورد تکریم قرار دادند، چراکه اولا شهید سلیمانی اسطوره مقاومت بود و دستش به خون مردم آغشته نبود. ثانیا، پرچم پرافتخار مبارزه با افراطی‌گری و جنایات داعش را در عراق و سوریه برپا و این گروه جنایتکار را قلع و قمع کرد تا وحشی‌گری‌های آنان در جهان به‌ نام اسلام تمام نشود. اگر امروز آن شهید در قید حیات بود، به کمک شیعیان هزاره نمی‌رفت؟ آیا در مقابل نسل‌کشی شیعیان سکوت می‌کرد؟ آیا در مقابل پیشروی نظامی طالبان و داعش در افغانستان، لشگرکشی نمی‌کرد و لشگر فاطمیون را به کمک مردم افغانستان نمی‌برد؟ شیرزنان افغانستان که امروز خود دست به اسلحه برده، همواره فکر می‌کنند دولتی اسلامی در همسایگی آنان است که پیش از این هم با آنها همکاری داشتند و عملکرد حکومت متحجر طالبان را سرنگون کرده بودند. چگونه طالبان، زنان این کشور را به عصر حجر برده و به نقض حقوق آنان و بقیه آحاد ملت افغانستان پرداخت؟ آیا یادتان رفته چگونه طالبان با علم و دانش‌اندوزی کودکان مبارزه کرد که کشتار فجیع دردانشگاه کابل ودبیرستان سیدالشهداء مظهر آن است. آیا فراموش کردید طالبان چگونه به آثار باستانی که قرن‌ها در دل کوهستان‌های افغانستان آرمیده بودند را با شلیک توپ تخریب کرد. طالبان مشابه همان‌هایی بودند که در سوریه به‌نام داعش، جنایتی مشابه انجام دادند. آیا تحجر طالبان در مخالفت با بهداشت و واکسینه کردن کودکان در قبال امراض واگیر، از یاد رفته است؟ حکومت طالبانی آزادی‌های اساسی و اولیه شهروندان این کشور را تعطیل کردند. آیا دشمنی صریح طالبان با مردم و حکومت ایران در سال 1377 با اشغال مزار شریف و کشتار دیپلمات‌ها و یک خبرنگار ایرانی، به همین زودی از یاد برده شد؟ القاعده و داعش زائیده طالبان هستند و هیچ توجیهی قابل پذیرش نیست. چرا نسبت به مشاهده نقض امنیت ملی ایران در افغانستان اهمال وجود دارد.
پیش بینی شما از وضعیت مردم افغانستان بعد از حمله طالبان چیست؟
بخش عمده‌ای از مردم افغانستان سالهاست که در حال مهاجرت به کشورهای مختلف هستند و انگار جزء آمار به حساب نمی‌آیند. در انتخابات اخیر ریاست جمهوری کلا 2 میلیون نفر در افغانستان رای دادند و این مشارکت پایین نشان می‌دهد که انگار مردم افغانستان برای حکومت اهمیتی ندارد. مردم افغانستان غیر از رنج و سختی، چیزی نکشیده‌اند و اصلا دولت‌های موجود را به رسمیت هم نمی‌شناسند. من فکر نمی‌کنم تا زمانی که قدرت‌های خارجی در افغانستان تصمیم‌گیر هستند، مردم افغانستان بتوانند به یک آرامش برسند و هیچ دولتی هم نمی‌تواند به این مردم مظلوم کمک کند. با این شرایط در زمان طولانی وضعیت مردم افغانستان به این شکل خواهند ماند و شرایط آنها تغییری نخواهد کرد.
چرا آمریکــایی‌ها از جنگیدن با طالبان خودداری می‌کنند؟
آمریکایی‌ها اعتقاد دارنــد که 20 ساله در افغانستان هزینه سنگینی را برای جنگ پرداخت کردند و حاضر نیستند که بدون هیچ آینده روشنی نیروهای خود را در افغانستان نگه دارند. سلاح‌های آمریکا در افغانستان پیشرفته‌تر از سلاح‌های ایرانی است. با این حال مردم افغانستان حتی توانایی این را ندارند که در مقابل 4 موتور سوار پاکستانی ایستادگی کنند. آمریکایی‌ها می‌گویند مدتی لازم بوده با القاعده مبارزه کنیم و حالا دیگر لازم نیست با طالبان هم بجنگیم. آنها اعتقاد دارند که بعدا دوباره با طالبان هم به مذاکره خواهند پرداخت و نیاز نیست که با آنها درگیر شوند.