صنعت نفت نیازمند اصلاح است

آرمان‌ملی: وزارت نفت یکی از مهمترین وزارتخانه‌های اقتصادی کشور است و بیشترین بار تامین بودجه را هم بر دوش دارد،‌ با این حال تحریم بزرگترین سد در مقابل صادرات این کالای ارز‌آور ایران است. از طرفی برخلاف سال‌ها شعار برای کاهش خام‌فروشی و تکیه بر بودجه نفتی همچنان ایران یکی از وابسته‌ترین کشورها به درآمدهای ارزی ناشی از صادرات نفت است و به همین دلیل هم با هر تکانه‌ای در بازار نفت دچار کسری‌های حاد می‌شود همچنان که چند سالی است با کسری بودجه بیش از 300 هزار میلیارد تومانی یعنی بیش از یک سوم کل بودجه مواجه است. صنعت نفت در 40 سال گذشته بیژن زنگنه را به عنوان سکان‌دار به خود دیده و با این همه تجربه وزارت در یک شخص ولی وضعیت صنعت نفت به خوبی مشخص است. نه در استخراج و تامین تاسیسات داخلی برای استخراج و نه در برداشت از میادین مشترک نفتی و گازی و نه حفظ بازار و جایگاه ایران در اوپک و اوپک پلاس موفق نبوده است. این صنعت برخلاف همه توجهاتی که داشته مصرف‌گرا شده و حتی پالایشگاه‌ها، پتروپالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها نیز نتوانستند با حداکثر ظرفیت خود فعالیت داشته باشند. دولت سیزدهم حالا سرکار است و وزیر خود را معرفی کرده است،‌ وزیر پیشنهادی نفت دولت سیزدهم برنامه خود را برای اداره این وزارتخانه در پنج فصل منتشر کرد. برنامه جواد اوجی به‌عنوان وزیر نفت پیشنهادی دولت سیزدهم برای اداره صنعت نفت در پنج فصل شامل فصل نخست «مقدمه»، فصل دوم «برخی از اسناد بالادستی مرتبط با صنعت نفت حاکم بر برنامه پیشنهادی»، فصل سوم «چالش‌های اساسی پیش روی صنعت نفت»، فصل چهارم «اقدامات اساسی و فوریت‌دار در صنعت نفت» و فصل پنجم «اقدامات راهبردی و عملیاتی وزارت نفت با لحاظ کردن اولویت‌ها» تنظیم شده است. سوابق علمی، تخصصی و اجرایی اوجی نیز در ابتدای این برنامه به‌طور کامل آمده است. براساس این گزارش، در بخشی از مقدمه برنامه پیشنهادی جواد اوجی برای وزارت نفت دولت سیزدهم آمده است: «با وجود گذشت بیش از ۷۰ سال از زمان ملی شدن صنعت نفت، اما به دلایل مختلف داخلی و خارجی، انتظارات موردنظر از این صنعت به‌طور کامل محقق نشده است و از «ملی کردن صنعت نفت» تا استقرار «صنعت ملی نفت» مسیر طولانی و پر هزینه‌ای پیش رو قرار دارد که برای طی این مسیر ضمن آسیب‌شناسی، بایستی کل ظرفیت‌های کشور را بسیج کرد. عوامل تأثیرگذار بر صنعت نفت که ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند را می‌توان شامل عوامل «اجرایی و تشکیلاتی، اقتصادی، حقوقی و قانونی، سیاسی داخلی و بین‌المللی، فنی و زیست‌محیطی» طبقه‌بندی کرد. یکی از ارکان اصلی تحقق اهداف وزارت نفت، تمرکز بر اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، توجه ویژه به مبارزه با فساد، اصلاح رویه‌ها و ساختارها در راستای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ با تأکید بر اصول رقابت، کوچک‌سازی و کاهش تصدی‌گری دولت استوار گردد. با اصلاح ساختار و بینش‌ها، صنعت نفت می‌تواند نقش مهمی در بهبود فضای کسب‌وکار برای کارآفرینان واقعی اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاران داشته باشد.» صنعت نفت نیاز به آسیب‌شناسی دارد. این صنعت در طول چهار دهه گذشته در خدمت بودجه کشور بوده و تراز مالی و درآمدی کشور هم با توجه به درآمدهای ارزی صادرات نفت تنظیم شده است. در دوره جدید این انتظار وجود دارد که تحریم صنعت نفت برداشته شود تا در حداقل زمان باقی مانده از دوران استفاده از نفت در جهان ایران بتواند از این فرصت استفاده کند. در ضمن در این میان نباید فراموش کرد که باید تجهیزات بخش‌های مختلف صنعت نفت ایران نیازمند اورهال مجدد دارد که این کار بدون دانش فنی و تکنولوژی امکان‌پذیر نیست و حتی اگر هم باشد نیازمند هزینه و زمان بسیاری است که شاید حتی نتیجه‌ای را هم انتظار می‌رود دربر نداشته باشد. صنعت نفت با شعار در تحریم و بدون کمک گرفتن از تجربیات و تکنولوژی خارجی در کنار نیروهای توانمند داخلی نمی‌تواند از باتلاقی که در آن گیر کرده بیرون بیاید. صرفا با برنامه‌های روی کاغذ نمی‌توان صنعتی را اداره کرد که چهار دهه در بن بست بوده است. با این وجود به‌نظر می‌رسد وزیر پیشنهادی رئیسی با توجه به سوابقی که در حوزه نفت دارد بتواند در این عرصه موفق باشد ولی عقب‌ماندگی لجستیکی و تجهیزاتی و همچنین مشکلاتی که در این سال‌ها روی هم تلنبار شده‌اند موانع بزرگی برای دستیابی به موفقیت‌هایی است که در این برنامه‌ها پیش‌بینی شده است.